เสวนาวิชาการพร้อมนิทรรศการ “สักลาย: ศิลปะแห่งศรัทธาบนเรือนร่าง"

Event Date: 
Wednesday, 7 September, 2022 - 13:00

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) (ศมส.) ร่วมกับสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO) จัด เสวนาวิชาการพร้อมนิทรรศการ “สักลาย: ศิลปะแห่งศรัทธาบนเรือนร่าง ในวันพุธที่ 7 กันยายน 2565 เวลา 13.00 – 17.00 น. ณ หอประชุม ชั้น 4 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ตลิ่งชัน กรุงเทพฯ และถ่ายทอดสดผ่านทาง Facebook Fanpage / Youtube: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC, Sac TV: www.sac.or.th

การสักลวดลายลงบนเรือนร่าง เป็นความสร้างสรรค์ของมนุษย์ที่มีมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ปรากฏหลักฐานชัดเจนมาตั้งแต่เมื่อ 5,300 ปีมาแล้วเป็นอย่างน้อย หลังจากนั้นก็พบหลักฐานการสักบนร่างกายที่แพร่หลายในทุกภูมิภาคของโลก ทั้งในโลกเก่าและโลกใหม่ รวมถึงตามหมู่เกาะในมหาสมุทรแปซิฟิก

เช่นเดียวกับในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่แม้ว่าจะไม่มีหลักฐานเกี่ยวกับการสักที่สามารถย้อนไปถึงยุคก่อนประวัติศาสตร์ได้อย่างชัดเจนนัก แต่ก็มีหลักฐานบางอย่างที่สามารถเชื่อมโยงถึงการสักได้ เช่น ลวดลายบนร่างกายคนที่ปรากฏในศิลปะถ้ำ หรือเข็มที่ทำจากโลหะและกระดูก เป็นต้น ส่วนหลักฐานเอกสารที่กล่าวถึงการสักของผู้คนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น บันทึกของนักเดินทางชาวจีน ม้าตวนหลิน ในพุทธศตวรรษที่ 18 กล่าวถึงการสักของประชากรที่อยู่รอบจักรวรรดิจีน ซึ่งรวมถึงดินแดนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือเอกสารในสมัยราชวงศ์ชิงของจีน ที่กล่าวถึงการสักหน้าและสักขาของชนป่าเถื่อนทางทิศใต้ รวมถึงมาร์โค โปโล ชาวอิตาลี ที่เดินทางมายังเอเชียในพุทธศตวรรษที่ 19 ได้บันทึกว่า วิถีปฏิบัติเด่นของชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คือการหุ้มฟันด้วยทองคำ และการสักที่ส่วนขาและแขนเป็นแถบสีดำ ซึ่งหากเป็นบุรุษแล้ว การสักในลักษณะนี้ เป็นไปเพื่อความสง่างามและแสดงถึงสถานะทางสังคม

การสักอาจเกิดขึ้นและดำรงอยู่ด้วยหลากหลายเหตุผล ตามแต่เป้าประสงค์ของคนแต่ละคน แต่ละครอบครัว แต่ละชุมชน หรือแต่ละสังคม การสักและรอยสักอาจมีบทบาทหน้าที่ทั้งด้านความเชื่อ ประเพณีพิธีกรรม เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ หรือมีหน้าที่ในเชิงศิลปะสุนทรียภาพ บ่งบอกอารมณ์ความรู้สึก จิตวิญญาณ เป็นอนุสรณ์หรือเพื่อบันทึกเรื่องราวในชีวิต เป็นสัญลักษณ์แสดงความเป็นเจ้าของ เพื่อระบุหรือแสดงตัวตนของตนต่อตนเองหรือต่อสังคม หรือเพื่อบ่งบอกสถานะของตนเอง เป็นเครื่องสำอาง หรือเพื่อสุขภาพและการรักษาโรค

ดังนั้น การสักและรอยสักจึงนับเป็นหนึ่งในร่องรอยหลักฐานที่บ่งบอกถึงอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ความหลากหลายทางชาติพันธุ์ สภาพสังคม มรดกทางภูมิปัญญาที่ส่งต่อมาจากรุ่นสู่รุ่น รวมถึงเป็นสิ่งสะท้อนความเป็นตัวตนและความงามทางศิลปะ ทั้งในระดับสังคมและระดับปัจเจก ในแต่ละพื้นที่ แต่ละช่วงเวลา และโดยเฉพาะเมื่อเวลาได้เคลื่อนผ่านมาสู่ยุคปัจจุบัน ความนิยมการสักด้วยเหตุผลของศิลปะความงามบนเรือนร่างได้เพิ่มสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด อย่างไรก็ดี ยังมีคนบางกลุ่มที่มีทัศนคติเชิงลบกับการสักและผู้ที่มีรอยสักแบบเหมารวม ว่าเป็นบุคคลที่เคยกระทำความผิด เป็นบุคคลอันตราย ไม่ควรเข้าใกล้ ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นการให้คุณค่ามนุษย์แค่เพียงรูปลักษณ์ภายนอกเท่านั้น

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพาทิศ (École française d'Extrême-Orient (EFEO)) เครือข่ายพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นและคลังข้อมูลชุมชน จึงได้ร่วมกันจัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้สู่สาธารณะ เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการสักและวัฒนธรรมการสักที่ปรากฏอยู่ในสังคมในพื้นที่ดินแดนประเทศไทยและกัมพูชาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ซึ่งบ่งชี้ถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรม และความหลากหลายของบุคคลในระดับปัจเจก รวมถึงจะสร้างบทสนทนาโต้ตอบกับผู้เข้าร่วมงาน ผ่านการจัดแสดงนิทรรศการและการเสวนาวิชาการในพื้นที่เรียนรู้ของ ศมส.

การจัดแสดงนิทรรศการจะมีขึ้นระหว่างวันที่ 7 กันยายน – 30 ธันวาคม 2565 โดยนิทรรศการแบ่งออกเป็น 2 ชุด คือ (1) ชุดนิทรรศการภาพสักยันต์เนื่องในพิธีกรรมทางพุทธศาสนาของพระและเกจิอาจารย์จากประเทศกัมพูชาและประเทศไทยที่บันทึกไว้โดย โอลิวิเย่ร์ เดอ แบร์นง (Olivier de Bernon) และฟรองซัวส์ ลาจิราร์ด (François Lagirard) นักวิชาการของสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพาทิศ (École française d'Extrême-Orient (EFEO)) และ (2) ชุดนิทรรศการภาพถ่ายของกลุ่ม “คนป่าบ้าขาลาย” กลุ่มคนที่ศึกษา สืบค้น อนุรักษ์ สืบทอด และเผยแพร่วัฒนธรรมการสักขาลายโบราณล้านนา ผู้ถ่ายบันทึกประเพณีการสักขาลาย หรือการสักลายในบริเวณต้นขาและลำตัวช่วงล่างเพื่อการปกป้องคุ้มครองภัย โดยประเพณีดังกล่าวยังเป็นที่ปฏิบัติกันอยู่ทุกวันนี้ โดยอาจารย์สักตามหมู่บ้านชนบทชายแดนทางเหนือของประเทศไทยบางแห่ง ลายสักกลุ่มนี้มีแม่ลายมาจากฐานความเชื่อและสุนทรียศาสตร์ของท้องถิ่น ไม่ได้มีที่มาจากแบบแผนหรือแนวคิดทางพระพุทธศาสนารวมอยู่ด้วย

ในขณะที่การเสวนาวิชาการ ที่จะจัดขึ้นวันที่ 7 กันยายน 2565 จะเป็นการบรรยายและพูดคุยเชิงวิชาการประกอบนิทรรศการ โดยนักวิชาการชาวไทยและชาวต่างชาติ พร้อมทั้งนำเสนอข้อมูลความรู้ที่ขยายความเพิ่มขึ้นจากนิทรรศการ ชี้ให้เห็นถึงความเกี่ยวข้องและพัฒนาการของการสักกับบริบททางประวัติศาสตร์และบริบททางสังคมวัฒนธรรมตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ ภายในวันดังกล่าว ยังมีการสาธิตการสักขาลายของกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยง เพื่อให้ผู้เข้าชมได้เห็นข้อมูลเชิงประจักษ์ ได้เห็นถึงกระบวนการและขั้นตอนการสัก ได้พูดคุยกับอาจารย์สักลาย และยังเป็นการเพิ่มประสบการณ์ด้านผัสสะกับผู้เข้าชม

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมที่ กนกเรขา นิลนนท์ โทร. 0-2880-9429 ต่อ 3834

ลงทะเบียนล่วงหน้าไม่เสียค่าใช้จ่าย รับจำนวนจำกัด 150 คน ได้ที่  https://www.sac.or.th/portal/th/activity/detail/432

กำหนดการ

  • นิทรรศการ “สักลาย: ศิลปะแห่งศรัทธาบนเรือนร่าง”  วันที่ 7 กันยายน – วันที่ 30 ธันวาคม 2565

ณ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ตลิ่งชัน กรุงเทพฯ (ชั้น 2 และชั้น 8)

  • เสวนาวิชาการวัฒนธรรมการสักในประเทศไทยและกัมพูชา และสาธิตการสักขาลายโบราณ

วันพุธที่ 7 กันยายน 2565 ณ หอประชุม ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

13.00 – 14.00 น. พิธีเปิดนิทรรศการ “สักลาย: ศิลปะแห่งศรัทธาบนเรือนร่าง”

กล่าวต้อนรับ โดย ดร.นพ.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร

กล่าวเปิดนิทรรศการ โดย Gregory Kourilsky ผู้อำนวยการสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ  (EFEO) กรุงเทพมหานคร / ชมนิทรรศการ

14.00 – 14.45 น. เสวนาวิชาการ “วัฒนธรรมการสักในกัมพูชา” วิทยากร Olivier de Bernon สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO)

15.00 – 16.00 น. เสวนาวิชาการ “วัฒนธรรมการสักในล้านนา” วิทยากร พระครูปลัดสุวัฒนจริยคุณ พิพิธภัณฑ์เมืองขุนควร วัดธรรมิการาม จ.พะเยา อาจารย์ภูเดช แสนสา หอศาสตราแสนเมืองฮอม จ.แพร่ ดำเนินรายการ ดอกรัก พยัคศรี นักวิชาการคลังข้อมูล ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร

16.00 – 17.00 น. เสวนาวิชาการ “รอยสัก: บันทึกศรัทธาบนผิวหนัง และสาธิตการสักขาลายโบราณ วิทยากร พระอาจารย์ศุภชัย ชยสุโภ อาจารย์สักยันต์และสักขาลาย วัดสวนดอก จ.เชียงใหม่ ศราวุธ แววงาม ช่างสักขาลายโบราณ จ.เชียงใหม่   เสวนาและดำเนินรายการ พงศธร บัวคำปัน ผู้ช่วยวิจัย สำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ (EFEO)

สาธิตการสักขาลายโบราณ  สาธิตโดย อาจารย์ละดา ศรีอุเบท อาจารย์สักขาลาย นายประยูร ไพรบุญเลิศ ล่ามและคนตรึงหนัง

สามารถติดตามรับชมการถ่ายทอดสด รับชมย้อนหลัง หรือติดตามงานบรรยาย/เสวนาอื่นๆ ได้ที่

- Fanpage Facebook: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC

- Youtube: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC

- Sac TV: www.sac.or.th

ติดตามรายละเอียด หรือสอบถามเพิ่มเติมได้ที่

- Fanpage Facebook: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC

- Line: @sac-anthropology

ร่วมบริจาคเงิน สนับสนุน ประชาไท โอนเงิน กรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM" หรือ โอนผ่าน PayPal / บัตรเครดิต (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)

ติดตามประชาไทอัพเดท ได้ที่:
Facebook : https://www.facebook.com/prachatai
Twitter : https://twitter.com/prachatai
YouTube : https://www.youtube.com/prachatai
Prachatai Store Shop : https://prachataistore.net

ข่าวรอบวัน

สนับสนุนประชาไท 1,000 บาท รับร่มตาใส + เสื้อโปโล

ประชาไท

พื้นที่ประชาสัมพันธ์