ชาวจีนหลายล้านจองตั๋วรถไฟ-เครื่องบินไม่ได้ เหตุ 'คะแนนความประพฤติ' ต่ำ

รัฐบาลจีนมีการจำกัดเสรีภาพรูปแบบใหม่ด้วยการให้ประชาชนมี "เครดิตทางสังคม" เสมือนคะแนนความประพฤติ คนที่มีน้อยก็จองตั๋วโดยสารเครื่องบินหรือรถไฟไม่ได้ มีแผนใช้เป็นทางการอีก 2 ปีหน้า แต่มีทดลองใช้แล้วบางเมือง รัฐบาลกำหนดเกณฑ์ตัดสินแต่ก็ยังกำกวม ซื้อวิดีโอเกมมากไปก็ยังเข้าข่าย แถมยังโดนประจานต่อสาธารณะ

ภาพภัตตาคารในนครเซี่ยงไฮ้ (ที่มา: วิกิพีเดีย)

28 พ.ย. 2561 ระบบเครดิตทางสังคมดังกล่าวเป็นสิ่งที่รัฐบาลจีนมีแผนการนำมาใช้อย่างเป็นทางการภายในปี 2563 แต่ก็มีลองใช้แล้วในหลายพื้นที่ นับเป็นระบบที่ทำให้รัฐบาลจีนคอยสอดแนมประชาชนในประเทศ 1,400 ล้านคนและตัดสินผ่านพฤติกรรมและกิจกรรมต่างๆ ได้ รัฐบาลจีนยังมีอำนาจในการให้รางวัลหรือลงโทษผู้คนหรือองค์กรต่างๆ จากระดับ "ความน่าเชื่อถือ" โดยมาตรวัดของพวกเขาเอง ไม่เพียงเท่านั้น พวกเขายังละเมิดความเป็นส่วนตัวด้วยการเปิดเผยข้อมูลระดับ "ความน่าเชื่อถือ" ของบุคคลหรือองค์กรให้สาธารณะรับทราบด้วย 

แผนการของทางการจีนระบุว่าการเปิดเผยในเรื่องดังกล่าวจะถือเป็นการทำให้ "เกิดความไม่เชื่อใจ" และนับเป็น "การลงโทษ" และสำหรับผู้ที่ถูกวางไว้ให้ดูเป็นผู้ไม่น่าเชื่อถือนั้นจะถูกจำกัดในเรื่องการเดินทางเพื่อเป็นการ "ทำให้คนที่ละเมิดกฎหมายและสูญเสียความน่าเชื่อถือต้องชดใช้อย่างหนัก"

ระบบ "เครดิตทางสังคม" (social credit) ของจีนส่งผลให้ประชาชนชาวจีนหลายล้านคนถูกปิดกั้นไม่ให้สามารถจองตั๋วโดยสารรถไฟหรือเครื่องบินได้ โดยอ้างว่าต้องการทำให้ประชาชนที่ "ดูไม่น่าเชื่อถือ" เดินทางได้ลำบากขึ้น

ปัจจุบัน ได้มีการนำระบบเครดิตทางสังคมมาใช้กับบางพื้นที่ของจีนในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา โดยมีประชาชนจีนหลายล้านคนถูกปิดกั้นไม่ให้สามารถจองตั๋วเครื่องบินหรือตั๋วรถไฟได้เนื่องจากสาเหตุนี้ ก่อนหน้านี้สื่อโกลบอลไทม์เคยระบุว่ารัฐบาลจีนสั่งปิดกั้นไม่ให้ประชาชน 11.14 ล้านคนเดินทางโดยสารเครื่องบิน และปิดกั้นไม่ให้ประชาชน 4.25 ล้านคนเดินทางโดยสารทางรถไฟ และเมื่อไม่นานนี้ก็มีการจำกัดทางเลือกเข้าถึงตลาดระดับบนคือการปิดกั้นไม่ให้ประชาชน 3 ล้านคนซื้อตั๋วโดยสารระดับบิสิเนสคลาสได้

โหวยุ่นจุน อดีตรองผู้อำนวยการศูนย์วิจัยการพัฒนาของสภารัฐกิจจีนเคยบอกไว้ว่าเป้าหมายของโครงการเครดิตทางสังคมนี้คือการทำให้ "คนที่ถูกลดทอนความน่าเชื่อถือกลายเป็นคนล้มละลาย"

หนึ่งในที่ๆ มีการทดลองใช้ระบบเครดิตทางสังคมคือเมืองหางโจว มณฑลเจ้อเจียง มีการให้คะแนนกับคนที่ทำงานแบบจิตอาสาหรือบริจาคเลือดและมีการตัดคะแนนเครดิตกับข้อหาต่างๆ ตั้งแต่การสูบบุหรี่ในที่ห้ามสูบ โพสต์ข่าวปลอมหรือแม้กระทั่งแค่ซื้อวิดีโอเกมมากเกินไป

ทางรัฐบาลจีนไม่ได้ระบุชัดเจนว่ารายละเอียดการลงโทษผู้เสียเครดิตมีอะไรบ้าง แต่นอกเหนือจากเรื่องการจำกัดการเดินทางแล้ว มีคนเชื่อว่าอาจจะมีการลงโทษด้วยการทำให้อินเทอร์เน็ตช้าลง จำกัดโรงเรียนที่พวกเขาหรือลูกหลานพวกเขาจะเข้าได้ กีดกันไม่ให้ได้งานบางอย่าง เสียสิทธิในการจองโรงแรม หรือกระทั่งไม่มีสิทธิเป็นเจ้าของสัตว์เลี้ยง

ในตอนที่รัฐบาลจีนประกาศเรื่องแผนการเครดิตทางสังคมในปี 2557 พวกเขากล่าวว่าต้องการจะสร้างบรรยากาศทางสังคมให้มองว่าการรักษาความเชื่อมั่นเป็นเรื่องน่ายกย่องและการทำลายความเชื่อมั่นเป็นเรื่องน่าเสื่อมเสีย

อย่างไรก็ตาม ความพยายามกล่อมเกลาพฤติกรรมของผู้คนด้วยเรื่องเครดิตทางสังคมนี้กลายเป็นเรื่องที่ทำให้นานาชาติมองด้วยความกังขาเช่นเดียวกับเรื่องกรณีการที่รัฐบาลจีนจับชาวมุสลิมอุยกูร์ไปเข้าค่าย "ปรับทัศนคติ" โดยอ้างว่าเป็นการปราบปรามแนวคิดหัวรุนแรงทางศาสนา

เรียบเรียงจาก

China blacklists millions of people from booking flights as 'social credit' system introduced, The Independent, Nov. 22, 2018

เท่าไรก็ได้ การสนับสนุนจากคุณ คือการร่วมสร้างและรักษาสื่อเสรี ‘ประชาไท’ ... ร่วมสนับสนุนเรา
โอนเงิน พร้อมเพย์ PromptPay "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน" 0993000060423
โอนเงิน PayPal คลิกที่นี่ https://paypal.me/prachatai (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)
ติดตามประชาไทอัพเดท ได้ที่:
เฟซบุ๊ก https://fb.me/prachatai
ทวิตเตอร์ https://twitter.com/prachatai
LINE ไอดี = @prachatai

แสดงความคิดเห็น