อาลัย รศ.สุชีลา ผู้เป็นที่รู้จักในฐานะนักต่อสู้ด้านสิทธิสตรีคนสำคัญของประเทศไทย และเป็นหนึ่งใน 18 นักศึกษาธรรมศาสตร์ จากเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519

เพจ SPECTRUM รายงานว่า เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2568 ที่ผ่านมา บุตรสาวบุญธรรมของ ‘รศ.สุชีลา ตันชัยนันท์’ ได้โพสต์ข้อความผ่านทางเพจ October Network อาลัยถึง รศ.สุชีลา ผู้เป็นที่รู้จักในฐานะนักต่อสู้ด้านสิทธิสตรีคนสำคัญของประเทศไทย และเป็นหนึ่งใน 18 นักศึกษาธรรมศาสตร์ จากเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ

รศ.สุชีลา ได้เข้าร่วมเป็นหนึ่งในสมาชิกของ ‘กลุ่มผู้หญิงธรรมศาสตร์’ ตั้งแต่ปี พ.ศ.2516 ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีเป้าหมายเพื่อให้เกิดความเสมอภาคระหว่างชายหญิง ต่อมาได้มาเริ่มทำกิจกรรมเรื่องสิทธิสตรีอย่างเต็มตัวในปี พ.ศ.2517 จากการทำกิจกรรมร่วมกับพนักงานบริการ การได้เข้าไปสัมผัสและเรียนรู้เรื่องราวปัญหาของชุมชนพนักงานบริการ ทำให้เป็นจุดเริ่มต้นที่เริ่มผลักดันกิจกรรมเพื่อสังคมและสิทธิสตรี จนได้รับแต่งตั้งเป็นประธานของกลุ่มผู้หญิงธรรมศาสตร์ เพื่อสู้กับปัญหาที่ผู้หญิงถูกกดขี่จากทั้งทางชนชั้นและทางเพศของสังคมไทย

หลังจากนั้นมา รศ.สุชีลา ยังคงเป็นนักศึกษาที่ทำงานเพื่อสังคมและสิทธิสตรีมาโดยตลอด และเป็นหนึ่งในนักศึกษาที่ถูกเจ้าหน้าที่จับกุมบริเวณมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในเหตุการณ์ 6 ตุลา ในปีพ.ศ.2519 และถูกคุมขังในคุกเป็นเวลาเกือบ 2 ปี ก่อนถูกปล่อยตัวในปีพ.ศ.2521 และต่อมาได้เผยถึงความโหดร้ายในฐานะมนุษย์และผู้หญิงที่ต้องเผชิญกับเหตุการณ์วันนั้น

จากเหตุการณ์ 6 ตุลา รศ.สุชีลาได้ถือเป็น ‘นักโทษทางการเมืองหญิง’ อีกคนในประวัติศาสตร์ไทย และเป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญต่อขบวนการเฟมินิสม์ไทยอย่างมาก เนื่องจากเป็นผู้เรียกร้องสิทธิสตรีและความเท่าเทียมทางเพศกลุ่มแรก ๆ ที่ใช้พื้นที่ในการถกเถียงและเรียกร้องให้แก้ไขถึงปัญหาโครงสร้างอำนาจทางสังคม มีบทบาทสำคัญในการผลักดันแนวคิดสตรีนิยมในรั้วมหาวิทยาลัยด้วย รศ.สุชีลามีผลงานหนังสือเกี่ยวกับประเด็นของผู้หญิงหลายเล่ม โดยเรื่องที่สำคัญคือ ‘สองเราไม่เท่าเทียม’ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับเพศสัมพันธ์ของผู้หญิง ความรุนแรงต่อผู้หญิง และเพศภาวะกับสังคมที่เปลี่ยนแปลง และในช่วงปีพ.ศ.2558 - 2561 ได้เป็นหนึ่งในคณะกรรมการการส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ การทำงานของ ‘รศ.สุชีลา ตันชัยนันท์’ จึงเป็นหนึ่งในแรงขับเคลื่อนที่สนับสนุนความเท่าเทียมทางเพศในสังคมไทยมากว่า 50 กว่าปี

ต่อมา คณะกรรมการรับข้อมูลและสืบพยานเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 ได้เผยแพร่ คำไว้อาลัยแด่ รศ. สุชีลา ตันชัยนันท์  ระบุว่า

ด้วยความอาลัยรักอย่างสุดซึ้ง พวกเราขอร่วมไว้อาลัยและส่งดวงวิญญาณของรองศาสตราจารย์ สุชีลา ตันชัยนันท์ ผู้ล่วงลับไปด้วยวัย 71 ปี สู่สุคติ

อาจารย์ จี๊ด-สุชีลาเป็นสตรีผู้มีบทบาทโดดเด่นในประวัติศาสตร์การเมืองและขบวนการประชาธิปไตยของไทย เธอเป็นที่รู้จักในฐานะ ประธานกลุ่มผู้หญิงธรรมศาสตร์ ในช่วงที่ยังเป็นนักศึกษา ท่ามกลางบรรยากาศการเคลื่อนไหวของนักศึกษายุคประชาธิปไตยเบ่งบาน 2516–2519 เธอคือหนึ่งในผู้นำหญิงผู้กล้าหาญ ผู้ไม่เพียงยืนหยัดต่อสู้เพื่อประชาธิปไตย แต่ยังให้เสียงและพื้นที่แก่ผู้หญิงในขบวนการนักศึกษา​และหญิงผู้ถูกกดขี่ทั้งที่เป็นกรรมกรคนงาน​ และโสเภณี ซึ่งในขณะนั้นยังถือเป็นเรื่องใหม่มาก

บทบาทของเธอในเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 เป็นเครื่องหมายแห่งความกล้าหาญและความเสียสละ เธอถูกจับกุมและตกเป็น หนึ่งใน 18 ผู้ต้องหา จากเหตุการณ์ดังกล่าว ถูกจองจำในฐานะนักโทษการเมืองหญิงถึง​ 2​ปี และกลายเป็นสัญลักษณ์ของผู้หญิงที่ไม่ยอมจำนนต่ออำนาจเผด็จการ ไม่ว่าสภาพแวดล้อมจะโหดร้ายเพียงใด เธอก็ยังรักษาศักดิ์ศรีของตนและยืนยันในอุดมการณ์แห่งความเป็นธรรมอย่างไม่หวั่นไหว

เมื่อเวลาผ่านไป เธอได้กลับมาใช้ชีวิตในฐานะนักวิชาการและนักเขียนอย่างสงบ แต่เปี่ยมด้วยความหมาย โดยเฉพาะในบทบาท อาจารย์และนักวิจัยด้านสตรีศึกษา เธอคือนักบุกเบิกคนสำคัญในสายวิชานี้ของประเทศไทย ผลงานของเธอหลายเล่มกลายเป็นตำราหลักที่ใช้ในแวดวงวิชาการและขบวนการสตรีนิยม ตัวอักษรของเธอเต็มไปด้วยความคิดอันลุ่มลึก และเป็นแรงบันดาลใจแก่ผู้หญิงรุ่นใหม่ที่มุ่งมั่นจะเปลี่ยนแปลงสังคม

ในฐานะนักวิชาการ อาจารย์สุชีลามีผลงานเขียนที่ยึดโยงทั้งประสบการณ์ส่วนตัว ประวัติศาสตร์การเมือง และมุมมองเชิงวิพากษ์ต่อโครงสร้างอำนาจ ไม่ว่าจะเป็นงานวิเคราะห์ขบวนการนักศึกษาหญิงในยุค 14 ตุลา​2516​ – 6 ตุลา2519 หนังสือเกี่ยวกับความรุนแรงในครอบครัว บทบาทของผู้หญิงในสังคมไทย หรือการเสนอทางเลือกทางสังคมจากสายตาของผู้หญิงผู้มีประสบการณ์ตรงจากทั้งภาคสนามและเรือนจำ ผลงานของเธอไม่เพียงบันทึกอดีต แต่ยังวาดภาพอนาคตที่เป็นธรรมยิ่งขึ้น

เธอไม่ได้เป็นเพียง "อดีตผู้ต้องหา" หรือ "นักต่อสู้" หากแต่เป็นมนุษย์ผู้มีความคิด มีหัวใจ และมีความรักอันลึกซึ้งต่อเพื่อนมนุษย์ เธอเลือกใช้ชีวิตหลังการเมืองด้วยความเรียบง่าย อ่อนโยน แต่หนักแน่น เปี่ยมด้วยศักดิ์ศรีและคุณค่าในตัวเอง เธอเป็นที่รักของลูกศิษย์ เพื่อนร่วมงาน มิตรสหาย​ และผู้คนมากมายที่ได้พบพานและร่วมทางกันมา

การจากไปของเธอในครั้งนี้ มิใช่เพียงการสิ้นสุดของลมหายใจหนึ่ง หากแต่เป็นการส่งผ่านพลังแห่งศรัทธา ความรัก และความเสียสละ ให้ยังคงส่องแสงอยู่ในใจของพวกเราทุกคน เธออาจจากโลกนี้ไป แต่ชื่อของ สุชีลา ตันชัยนันท์ ผู้เป็นหญิงแกร่ง​และกล้าหาญตลอดช่วงชีวิตจะยังคงอยู่ในประวัติศาสตร์ ในบทเรียน และในความทรงจำของผู้ที่หวงแหนเสรีภาพประชาธิปไตย

ขอให้ดวงวิญญาณของอาจารย์จี๊ด-สุชีลาได้ไปสู่ภพภูมิอันงดงาม ขอให้เธอได้พักจากการต่อสู้ ได้พบความสงบและขอให้พลังและความหวังดีต่อสังคมของเธอยังคงสะท้อนอยู่ในหัวใจของพวกเราทุกคน

(บทกลอนอาลัยสุชีลา)​

แม้ชีพดับ ลับล่วงจากแหล่งหล้า
แต่ศรัทธายังเรืองรองไม่หมองหาย
เสียงเธอเคยก้องฟ้ามหาลัย
ยังอุ่นอาบหัวใจประชาชน
ถูกจำจอง แต่ใจไม่เคยปิด
คือมรดกแห่งสิทธิ์ทุกแห่งหน
ลมหายใจไกลลับดับสกนธ์
ความทรงจำย้ำกมลบนความจริง
ในห้องขัง เธอยังกล้าร้องหาสิทธิ์
ในห้องเรียน เธอลิขิตชีวิตหญิง
ในทุกบท เธอไม่เคยจะประวิง
คือเสียงจริงของผู้กล้า...6​ตุลา
ด้วยความเคารพและอาลัยอย่างยิ่ง

คณะกรรมการรับข้อมูลและสืบพยานเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519
วัดปริวาส​ฯ​ พระราม3
วันที่​ 8​ กรกฎาคม​ 2568