การประชุมปรึกษาหารือ “การแก้ปัญหาแรงงานย้ายถิ่น”
27-29 กรกฎาคม 2553
เทศบาลตำบลหนองไผ่ อ.หนองหาน จ.อุดรธานี
ความเป็นมา
ประเทศไทยเริ่มส่งออกแรงงาน โดยเฉพาะชาวไร่ชาวนาจากชนบท ภาคอีสานอันแห้งแล้งและยากจน ไปทำงานต่างประเทศตาม ความประสงค์ของกลุ่มประเทศตะวันออกกลาง ราวๆ ช่วงกลางทศวรรษ 1970 (พ.ศ.2513-2522) การไปทำงานในช่วงนั้นนายจ้างเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด สำหรับประเทศไทยเป็นเวลา 40 ปีแล้ว นับตั้งแต่ที่แรงงานวัยหนุ่มในชนบทรุ่นแรกได้ละทิ้งหมู่บ้านของตนเพื่อเดินทางไปทำงานต่างประเทศด้วยความตั้งใจที่จะยกระดับฐานะทางครอบครัว อาชีพ เกษตรกรรม และหมู่บ้านของตนให้หลุดพ้นจากความยากจน อาจกล่าวได้ว่า มีเพียงแรงงานที่เดินทางไปทำงานต่างประเทศรุ่นแรกเท่านั้นที่ประสบความสำเร็จ พวกเขาทำงานดี ประเทศผู้รับแรงงานจึงออกค่าเดินทางและค่าที่พักให้ ด้วยความชื่นชมในผลงานที่แรงงานเหล่านี้ทำเอาไว้ ทำให้คนงานไทยหลายพันคนได้ไปทำงานในประเทศที่อุดมไปด้วยทรัพยากรน้ำมัน เช่น ซาอุดิอาระเบีย คูเวต และอิรัก เงินที่แรงงานกลุ่มแรกที่ไปทำงานต่างประเทศส่งกลับมานั้น ส่งผลสำคัญให้ครอบครัวมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น สามารถนำเงินมาซื้อเรือกสวนไร่นา และพัฒนาหมู่บ้านให้มีสภาพดีขึ้น
ความสำเร็จของแรงงานยุคแรก สร้างแรงจูงใจให้มีจำนวนคนงานเดินทางไปทำงานต่างประเทศ เพิ่มมากขึ้น โดยสอดรับกับความต้องการแรงงานราคาถูก และการจัดส่งแรงงานเพื่อตอบสนองความต้องการดังกล่าวนี้เป็นธุรกิจการค้าที่สามารถทำเงินได้ และเริ่มเป็นที่ดึงดูดใจของนักฉวยโอกาสทุกประเภท ทั้งในระดับโลก ระดับประเทศ ระดับจังหวัด และระดับอำเภอ ตำบลและหมู่บ้าน
นักฉวยโอกาสในประเทศร่ำรวยที่นำเข้าแรงงานเริ่มตระหนักว่าว่าความต้องการแรงงานต่างชาติราคาถูกเพิ่มขึ้นก็เนื่องจากความสมัครใจที่จะทำงานที่ไม่ต้องการทักษะพิเศษของแรงงานในประเทศลดน้อยลง นักการเมืองที่ทุจริต ข้าราชการ รวมถึงนายทุนปล่อยเงินกู้ดอกเบี้ยสูงในประเทศผู้ส่งออกแรงงาน ได้ร่วมมือกันสร้างขบวนการที่ผูกขาดการค้าแรงงานข้ามพรมแดน โดยการสร้างเครือข่ายกับบริษัทนายหน้าจัดหางานและนักต้มตุ๋นในท้องถิ่น
ปัญหาคือแรงงานส่วนใหญ่ที่หางานทำในต่างประเทศเพื่อเป็นช่องทางเพิ่มรายได้ส่งให้กับครอบครัวแล้ว ขบวนการค้าแรงงานได้ทำให้ความฝันของพวกเขาไม่มีทางเป็นจริง เนื่องจากเงินที่พวกเขาหามาได้ไม่พอแม้แต่จะจ่ายคืนค่านายหน้าให้แก่บริษัทจัดหางาน ครอบครัวจึงไม่มีโอกาสปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่ของครอบครัวให้ดีขึ้น ‘ธุรกิจ’ค้าแรงงานในปัจจุบันเป็นสาเหตุให้เกิดความขัดแย้งอันขมขื่นขึ้นภายในครอบครัว ความไม่สงบสุขของสังคม และปัญหาหนี้สินที่แก้ไม่ตกของเกษตรกรที่อพยพแรงงานไปต่างประเทศ
วัตถุประสงค์ของการประชุมหารือ
• เพื่อรับฟังข้อเท็จจริงจากพื้นที่ที่เป็นศูนย์กลางของแรงงานอพยพไปต่างประเทศว่าตลอดสี่สิบปี ที่ผานมา ชุมชนแห่งนี้มีการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางใดบ้าง และชาวบ้านได้รับผลประโยชน์ และความมั่งคั่งจากการไปเมืองนอกได้อย่างยั่งยืนหรือไม่
• เพื่อเปิดมิติใหม่ของการเชื่อมประสานการทำงานร่วมกันของทั้งองค์กรชาวบ้าน แรงงานอพยพหน่วยงานของรัฐ (กระทรวงแรงงาน กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงพัฒนาสังคม และความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และสำนักงานกองปราบ) และองค์การแรงงาน ระหว่างประเทศในการดำเนินมาตรการร่วมกันเพื่อแก้ปัญหาการค้าแรงงานไทยไปต่างประเทศ
• เพื่อเป็นจุดเริ่มของการพัฒนาการปรึกษาหารือและแสวงหาทางออกร่วมกัน ตลอดจนพัฒนาข้อเสนอแนะต่อแนวนโยบายด้านแรงงานไปต่างประเทศ
ผู้เข้าร่วม (ประมาณการ)
ตัวแทนแรงงานจังหวัดและจัดหางานจังหวัดทุกจังหวัดในภาคอีสาน 25 คน
ตัวแทนข้าราชการจากส่วนกลางของทั้ง 4 กระทรวง 10 คน
ตัวแทนจาก ธกส. และธนาคารของรัฐอื่นๆ 5 คน
ตำรวจจากกองปราบ และ DSI 5 คน
องค์กรแรงงานระหว่างประเทศ (IOM, ILO, UNIAP) 5 คน
ตัวแทนแต่ละจังหวัดของสหภาพคนทำงานต่างประเทศ 40 คน
ชาวบ้านในจังหวัดอุดรธานี 30 คน
นักวิชาการ ผู้มีประสบการณ์ด้านแรงงานงานอพยพ 5 คน
รวม 125 คน
กำหนดการ
ณ เทศบาลตำบลหนองไผ่ อ.หนองหาน จ.อุดรธานี
27 กรกฎาคม
บ่าย ผู้เข้าร่วมเริ่มเดินทางทยอยเข้าที่พัก
16.00-18.00 น. ประชุมคนงาน ในเรื่อง
1) ความคืบหน้าของการดำเนินคดี แบ่งกลุ่มเป็น คดีสวีเดน สเปน และความคืบหน้าของการร้องเรียนกรณีโปแลนด์
2) แบ่งกลุ่มคนงาน 2 กลุ่มที่ต้องการไปทำงานต่างประเทศกับที่ต้องการกลับมาอยู่บ้าน
3) วางแผนการจัดประชุมใหญ่
18.00-19.00 น. พักผ่อนและรับประทานอาหารเย็น
19.00-20.00 น. ฉายสารคดี
- 2552 วิกฤติบลูเบอรรี่สวีเดน
-ล็อตเตอรี่หนี้ชีวิต (ไต้หวัน)
28 กรกฎาคม
8.30 น. ลงทะเบียน
9.00 น. กล่าวต้อนรับ โดยนายประคอง พลเรือง นายกเทศบาลตำบลหนองไผ่
ผู้แทนจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ กล่าวเปิดงาน โดยผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี (หรือผู้แทน)
9.30 น. ปาฐกถา “นโยบายการส่งออกแรงงานไทยไปต่างประเทศ” โดย จัดหางานจังหวัดอุดรธานี
10.00 น. พักทานอาหารว่าง
10.20 น. เวทีนำเสนอ “เรื่องเล่าของนักล่าฝันชาวหนองไผ่”
คุณเกียรติภิภพ สมพิทักษ์ (อุดร) เกษตรกรรุ่นสองที่เดินทางไปล่าฝันที่ตะวันออกกลาง
คุณภิรมย์ บุญโนรัตน์ (อุดร) 580,000 บาท กับหนึ่งปีที่สเปน
คุณชนกนันท์ ช่วยสนิท (อุดร) หนึ่งในผู้เสียหายจากโปแลนด์
คุณประมวล ประเสริฐ (อุบลฯ) หนึ่งในผู้เสียหายจากวิกฤติบลูเบอรรี่
11.30 น. มุมมองจากคุณบุญส่ง ชเลธร คนไทยที่อาศัยในประเทศสวีเดนมากว่า 30 ปี
เปิดอภิปรายแลกเปลี่ยน
ผู้ดำเนินรายการ: สุธาสินี แก้วเหล็กไหล ผอ.โครงการรณรงค์เพื่อแรงงานไทย
12.00 น. พักรับประทานอาหารกลางวัน
13.00 น. เวทีอภิปราย “หน่วยงานภาครัฐนำเสนอมาตรการการช่วยเหลือแรงงานไทย”
• ผ.อ.กลุ่มงานป้องกันและแก้ไขปัญหาการคุ้มครองแรงงาน สำนักคุ้มครองแรงงาน
• คุณอุษา ศรีธูป นักวิชาการแรงงานชำนาญการ สำนักงานบริหารแรงงานไทยไปต่างประเทศ (สรต.)
• นายวิทิต เภาวัฒนาสุข นักการทูตชำนาญกา ด้านแรงงานกองคุ้มครองและดูแลผลประโยชน์คนงานไทยในต่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ
• คุณพัชรี แนวพานิช นักพัฒนาสังคมชำนาญการพิเศษ สำนักงานป้องกันการค้าหญิงและเด็ก กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
• ตัวแทนจาก DSI
14.30 น. อภิปรายแลกเปลี่ยน
ผู้ดำเนินรายการ: นักวิชาการจากสถาบันเอเชียศึกษา (กำลังติดต่อ)
15.00 น. พัก ทานอาหารว่าง
15.30 น. เปิดเวทีสาธารณะ “ตอบข้อข้องใจทุกปัญหาการไปเมืองนอก”
• สำนักงานบริหารแรงงานไทยไปต่างประเทศ
• กองตรวจและคุ้มครองคนหางาน กรมการจัดหางาน
• กองปราบ และ DSI
ดำเนินรายการโดย กุสุมาลย์ ราชวงศ์ องค์การแรงงานระหว่างประเทศ
17.00 น. งานวัฒนธรรมและดนตรีชาวบ้าน (วงโปงลางร.ร.บ้านหนองไผ่พิทยา)
29 กรกฎาคม
08.30 น. นำเสนอสรุปประเด็นวันที่ 1 โดย จารุวัฒน์ เกยูรวรรณ
9.00 น.“40 ปีของธุรกิจแรงงานข้ามชาติและทางออก”
• นักวิชาการจากศูนย์วิจัยแรงงานย้ายถิ่นแห่งเอเชีย
• ฐาปบุตร ชมเสวี อดีตรองปลัดกระทรวงแรงงาน (กำลังติดต่อ)
• ชุติมา ไชยหงษ์ สมาชิกสหภาพคนทำงานต่างประเทศแห่งประเทศไทย
• นุช วงไกร ประธานสหกรณ์ส่งเสริมการพัฒนาแรงงานแห่งประเทศไทย จำกัด
10.20 น. ทางออกที่เลือกได้ (หารือกลุ่มย่อยสองกลุ่ม)
กลุ่มย่อยที่ 1 “หากต้องไปขายแรงงานจะทำอย่างไรให้สำเร็จ”
ดำเนินรายการและสรุปโดย ธนากร สัมมาสาโก และชุติมา ไชยหงษ์
กลุ่มย่อยที่ 2 “หากต้องอยู่กับครอบครัวจะแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจครอบครัวอย่างไร”
ดำเนินรายการและสรุปโดย พัชณีย์ คำหนัก
(อาหารว่าง ทานในกลุ่มย่อย)
12.00 น. พักรับประทานอาหารกลางวัน
13.00 น. รายงานผลกลุ่มย่อยโดยผู้สรุปจากกลุ่มย่อย
14.00 น. อภิปรายกลุ่มใหญ่ นำข้อเสนอแนะของแต่ละหน่วยงานเพื่อการแก้ไขปัญหาการค้าแรงงานไปต่างประเทศ ผู้ดำเนินรายการ: กุสุมาลย์ ราชวงศ์ องค์การแรงงานระหว่างประเทศ
16.00 น. สรุปผลการประชุม โดย จารุวัฒน์ เกยูรวรรณ
16.30 น. กล่าวปิดการประชุม บายศรีสู่ขวัญผู้เข้าร่วมการประชุม
กิจกรรมอื่นๆ ในงาน
- งานแสดงวัฒนธรรมและร้านแสดงสินค้าของสมาชิกสหภาพคนทำงานต่างประเทศ
- การเยี่ยมชมกิจกรรมทางเศรษฐกิจของชาวบ้านที่กลับมาจากเมืองนอก
- โต๊ะรับเรื่องราวร้องทุกข์คนทำงานต่างประเทศ
- มุมนิทรรศการ แรงงานไทยในต่างประเทศ ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
- การฉายหนังสารคดีเรื่องแรงงาน
- การแลกเปลี่ยนกลุ่มย่อยและการพูดคุยกับชาวบ้านในช่วงที่พักกับชาวบ้าน
เอกสารประกอบการสัมมนา
- ข้อมูล “เปิดโปงขบวนการค้าแรงงานข้ามชาติ”
- แผ่นพับ “คู่มือการเดินทางไปหางานที่ต่างประเทศ”
- DVD สารคดีแรงงานไทยไปต่างประเทศ
- เอกสารจากส่วนราชการต่างๆ
- ฯลฯ
