สมาชิกรัฐสภาทั้งในอดีตและปัจจุบันจำนวน 134 คน จาก 11 ประเทศ ร่วมลงนามในแถลงการณ์เรียกร้องให้อาเซียนดำเนินการกดดันรัฐบาลทหารพม่าให้ปล่อยตัวนักโทษการเมืองทุกคนโดยไม่มีเงื่อนไข เนื่องในโอกาสครบรอบวันคล้ายวันเกิดปีที่ 81 ของอดีตผู้นำพลเรือน นอกจากนี้ยังเรียกร้องให้มีการแสดงหลักฐานยืนยันการมีชีวิตอยู่และความเป็นอยู่ของผู้ถูกคุมขัง หลังจากขาดการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระจากภายนอกมาเป็นเวลานานหลายปี
ภาพจาก: APHR
เว็บไซต์องค์กรรัฐสภาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อสิทธิมนุษยชน (APHR) รายงานว่า เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันเกิดครบรอบ 81 ปีของอองซานซูจี เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 2026 APHR ร่วมกับอดีตและปัจจุบันสมาชิกรัฐสภา 134 คนจาก 11 ประเทศ ได้แก่ ออสเตรเลีย กัมพูชา อินโดนีเซีย อิตาลี มาเลเซีย เมียนมา ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ แอฟริกาใต้ ไทย และติมอร์-เลสเต ลงนามในจดหมายเปิดผนึกถึงประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ในฐานะประธานอาเซียนประจำปี 2026 และผู้นำประเทศสมาชิกอาเซียนทุกประเทศ เรียกร้องให้กดดันรัฐบาลทหารพม่าปล่อยตัวอองซานซูจีและนักโทษการเมืองทุกคนโดยไม่มีเงื่อนไขทันที
จดหมายระบุว่า นับตั้งแต่การรัฐประหารเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2021 รัฐบาลทหารภายใต้การนำของพลเอกอาวุโสมินอ่องหล่ายได้จับกุมบุคคลด้วยเหตุผลทางการเมืองแล้วกว่า 31,141 คน โดยข้อมูลจากสมาคมช่วยเหลือนักโทษการเมือง (AAPP) ระบุว่ายังมีผู้ถูกควบคุมตัวอยู่กว่า 22,000 คน และยังคงมีรายงานการทารุณกรรม การล่วงละเมิด การทรมาน และการปฏิเสธการรักษาพยาบาลอย่างต่อเนื่อง ขณะที่มีผู้เสียชีวิตแล้วกว่า 7,800 คน ทั้งนักเคลื่อนไหวเพื่อประชาธิปไตยและพลเรือน ซึ่งเป็นตัวเลขที่ได้รับการยืนยันแล้ว แต่ตัวเลขจริงน่าจะสูงกว่านี้
อองซานซูจียังคงถูกควบคุมตัวมาตั้งแต่วันรัฐประหาร โดยมีรายงานว่าถูกย้ายจากเรือนจำไปกักบริเวณในที่พำนักที่ไม่เปิดเผยในกรุงเนปยีดอเมื่อเดือนเมษายน 2026 แต่ยังไม่มีการตรวจสอบอย่างอิสระถึงสภาพความเป็นอยู่ของเธอ ขณะที่ครอบครัวและทนายความยังคงถูกจำกัดการเข้าถึงอย่างรุนแรง ทำให้ประชาคมโลกไม่มีการยืนยันที่น่าเชื่อถือเกี่ยวกับสภาพปัจจุบันของเธอ
จดหมายเรียกร้องให้อาเซียนดำเนินการ 3 ประการ ได้แก่ เรียกร้องอย่างเป็นทางการให้ปล่อยตัวอองซานซูจีและนักโทษการเมืองทุกคนโดยไม่มีเงื่อนไขและทันที กำหนดเป็นเงื่อนไขของการมีปฏิสัมพันธ์ใดๆ กับรัฐบาลทหารต่อไปว่าต้องเปิดเผยตัวอองซานซูจีต่อสาธารณะและอนุญาตให้ครอบครัว ทนายความ และทีมแพทย์อิสระเข้าตรวจสอบสภาพความเป็นอยู่และที่อยู่ของเธอได้ทันที และให้การมีปฏิสัมพันธ์ใดๆ กับรัฐบาลทหารต้องเป็นไปอย่างครอบคลุมและมีเงื่อนไขตามพันธสัญญาในฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียนเอง โดยต้องมีความคืบหน้าที่วัดผลได้ในเรื่องการปล่อยตัวนักโทษการเมือง การยุติความรุนแรง การเข้าถึงความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม และการเจรจาทางการเมือง
