สภาที่ปรึกษาพิเศษต่อกรณีพม่า (SAC-M) เตือนการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนกับรัฐบาลทหารในกรุงเทพฯ สุดสัปดาห์นี้ จะให้ความชอบธรรมแก่ระบอบที่สังหารพลเรือนนับหมื่นคน โดยไม่ได้อะไรตอบแทนเลย หนำซ้ำจะเป็นการบ่อนทำลายฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียนเอง
11 กรกฎาคม 2026 สภาที่ปรึกษาพิเศษสำหรับพม่า (SAC-M) ออกแถลงการณ์ประณามการที่รัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนกำหนดพบหารือกับ "รัฐมนตรีต่างประเทศ" ของรัฐบาลทหารพม่าในกรุงเทพฯ ในวันอาทิตย์นี้ (12 ก.ค.) โดยระบุว่าการประชุมดังกล่าวจะบ่อนทำลายฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียนเอง และเป็นการให้รางวัลแก่ความรุนแรงและความดื้อรั้นของรัฐบาลทหาร
ยางฮี ลี สมาชิก SAC-M กล่าวว่า "ด้วยการยอมประนีประนอมตัวเองอย่างสิ้นเชิงเช่นนี้ อาเซียนกำลังยืนอยู่บนขอบเหวแห่งความไม่เกี่ยวข้อง" โดยชี้ว่าตลอดกว่า 5 ปีที่ผ่านมา มินอ่องหล่าย ผู้นำรัฐบาลทหารที่ถูกกล่าวหาว่าก่ออาชญากรรมสงคราม ปฏิบัติต่ออาเซียนด้วยความดูหมิ่นอย่างเปิดเผย แม้ฉันทามติ 5 ข้อจะมีข้อบกพร่องมากมาย แต่ก็ยังคงเป็นกรอบเดียวที่อาเซียนเห็นพ้องต้องกันในการจัดการวิกฤตที่รัฐบาลทหารก่อขึ้นในพม่า
แถลงการณ์ระบุว่า เมื่อปี 2021 อาเซียนเคยดำเนินการที่น่าชื่นชมด้วยการห้ามมินอ่องหล่ายและเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัฐบาลทหารเข้าร่วมการประชุมระดับสูง เป็นการลงโทษที่ผิดคำมั่นต่อฉันทามติ 5 ข้อ แต่เพียงสองสัปดาห์ก่อนหน้านี้ รัฐบาลทหารเพิ่งปฏิเสธคำขอของรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ในฐานะทูตพิเศษของประธานอาเซียนด้านพม่า ที่ต้องการเข้าพบอองซานซูจี ที่ปรึกษาแห่งรัฐซึ่งถูกควบคุมตัวอยู่ ซึ่งฟิลิปปินส์ในฐานะประธานอาเซียนเคยยืนยันว่าการปล่อยตัวนักโทษการเมืองทั้งหมดเป็นสิ่งจำเป็นต่อการเจรจาทางการเมืองที่มีความหมายตามฉันทามติ 5 ข้อ
แต่ขณะนี้ โดยไม่ได้รับข้อผ่อนปรนใด ๆ จากรัฐบาลทหารเลย รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์กลับประกาศว่ารัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนจะพบกับ "รัฐมนตรีต่างประเทศ" ของรัฐบาลทหารในสุดสัปดาห์นี้ ซึ่ง SAC-M มองว่าเป็นการพลิกกลับที่ไม่อาจอธิบายได้ และตอกย้ำความโง่เขลาของอาเซียนที่เจรจาขัดแย้งกับตัวเองซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขณะที่พม่ากำลังลุกเป็นไฟและรัฐบาลทหารยิ่งฝังรากลึกมากขึ้น
นับตั้งแต่มินอ่องหล่ายประกาศตนเป็น "ประธานาธิบดี" เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2026 หลังการเลือกตั้งที่ไม่ชอบธรรม เขาได้เร่งปฏิบัติการโหดร้ายทั่วประเทศจนมีพลเรือนเสียชีวิตนับหมื่นคนและต้องพลัดถิ่นนับล้านคน โดยยังมีพลเรือนที่ถูกควบคุมตัวโดยพลการอีกกว่า 22,375 คน
SAC-M เรียกร้องให้รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ยังมีเวลายกเลิกการประชุมและคงการห้ามมีปฏิสัมพันธ์กับเจ้าหน้าที่รัฐบาลทหารตามกรอบฉันทามติ 5 ข้อ โดยเฉพาะข้อเรียกร้องให้ยุติความรุนแรงในทันที ปล่อยตัวนักโทษการเมืองทั้งหมดโดยไม่มีเงื่อนไข และเปิดทางให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมเข้าถึงผู้ที่ต้องการโดยไม่มีอุปสรรค พร้อมเตือนว่าหากอาเซียนเดินหน้าประชุมในสุดสัปดาห์นี้ จะเท่ากับลงมติไม่ไว้วางใจในความสามารถของตนเองในการจัดการสถานการณ์พม่า และเผาผลาญความปรารถนาดีที่เหลืออยู่กับฝ่ายที่ชอบธรรม ทั้งสภาบริหารเพื่อการก่อตั้งสหภาพประชาธิปไตยแบบสหพันธรัฐ รัฐบาลเอกภาพแห่งชาติ องค์กรชาติพันธุ์ และภาคประชาสังคมพม่า
