วันอังคารนี้ (29 ธ.ค. 58) ศาลฎีกากำหนดอ่านคำพิพากษาคดีการอุ้มหายทนายสมชาย นีละไพจิตร หลังจากผ่านมา 10 ปี การอุ้มหาย หรือบังคับสูญหาย เป็นอาชญากรรมโดยรัฐอย่างนี้ที่เกิดซ้ำแล้วซ้ำเล่าในประเทศไทย และไม่เคยนำผู้กระทำความผิดมาลงโทษได้ รายงาพิเศษซึ่งได้รับรางวัลจากแอนเนสตี้อินเตอร์เนชั่นเนลปี 2557 นี้อธิบายปรากฎการณ์การอุ้มหายในไทย และเพราะอะไร การอุ้มหายยังเกิดอย่างต่อเนื่อง
เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2546 นายจะวะ จะโล ชนเผ่าพื้นเมืองลาหู่ ถูกเจ้าหน้าที่ความมั่นคงพร้อมอาวุธครบมือจับ ขณะเจ้าหน้าที่ตรวจค้นสวนลิ้นจี่ที่จังหวัดชายแดนทางภาคเหนือของประเทศไทย แม้ว่าเจ้าหน้าที่ที่จับตัวเขารายงานผู้บังคับบัญชาว่า ไม่พบยาเสพติดที่นายจะวะ แต่ก็ตัดสินใจพาเขาไปควบคุมตัวที่ห้องขังในค่ายทหารพราน เจ้าหน้าที่เหยียบคอนายจะวะจนลิ้นห้อยออกมาและมีเลือดไหลออกมาปาก ทั้งยังถูกซ้อมและคุมขังอยู่ในค่าย ผู้ถูกคุมตัวชาติพันธุ์ลาหู่ถูกบังคับซ้ำสองให้เตะนายจะวะจนได้รับบาดเจ็บสาหัส เจ้าหน้าที่ทิ้งร่างนายจะวะไว้บนพื้นจนเสียชีวิต จากนั้นก็นำร่างนายจะวะโยนลงหลุมและยิงซ้ำหลายครั้งจนแน่ใจว่าเขาตายจริง และสั่งให้ผู้ถูกคุมตัวสองคนฝังร่างนายจะวะ ไม่กี่วันต่อมาลูกสาวของนายจะวะเดินทางไปที่ค่ายทหารพรานสองครั้งเพื่อตามหาพ่อ ครั้งแรกที่เจ้าหน้าที่กล่าวว่า ได้ปล่อยตัวนายจะวะแล้วและไม่ทราบเรื่องที่นายจะวะหายไปเป็นครั้งที่สอง ครั้งที่สองเจ้าหน้าที่บอกว่านายจะวะถูกพาไปที่เชียงใหม่
นายจะวะ จะโล ยังคงหายสาบสูญ
นายสีละ จะแฮ นายกสมาคมลาหู่ กล่าวว่า ชนเผ่าลาหู่กว่า 20 คน ถูกบังคับให้สูญหาย จากฝีมือทหารพรานหรือเจ้าหน้าที่ตำรวจ
![](https://farm8.staticflickr.com/7075/13399652234_1bb90209a7.jpg)
ชนเผ่าพื่นเมืองลาหู่ ประมาณ 120,000-150,000 คน อาศัยอยู่ที่อำเภอแม่อาย อำเภอฝาง อำเภอไชยปราการ และ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ และอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ประชากรประมาณ 90% มีสัญชาติไทย
ตั้งแต่สมัยนายกรัฐมนตรี พันตำรวจโท ดร. ทักษิณ ชินวัตร ประกาศนโยบาย “สงครามยาเสพติด” เมื่อ พ.ศ. 2546 ชาวลาหู่ที่อาศัยอยู่ตะเข็บชายแดนระหว่างประเทศเมียนมาร์กับจังหวัดเชียงรายและจังหวัดเชียงใหม่ ต่างตกอยู่ในความหวาดกลัว
เจ้าหน้าที่รัฐเชื่อว่า อำเภอตะเข็บชายแดนเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการลักลอบขนยาเสพติด จากรัฐว้า ในประเทศเมียนมาร์ และ “ชาวเขา” บางส่วนเกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติด
“สงครามยาเสพติด” ทำให้ชาวลาหู่ได้รับการปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรมเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากข้อสันนิษฐานบนพื้นฐานการเหมารวมและอคติของเจ้าหน้าที่รัฐว่า “ชาวเขา” เกี่ยวข้องกับอาชญากรรมต่างๆ ชาวเขาลักลอบขนยาเสพติด ตัดไม้ทำลายป่า และบุกรุกที่ดิน
ในช่วงนี้เอง เจ้าหน้าที่รัฐ โดยมากเป็นทหารและทหารพรานจับกุมคุมขังผู้คนตามอำเภอใจ โดยอ้างว่าผู้ถูกควบคุมตัวอาจเกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติด หรือมีสิ่งผิดกฎหมายในครอบครอง เมื่อถูกควบคุมตัวชาวบ้านจะถูกปิดตา ซ้อม และนำตัวไปยังค่ายทหาร ซึ่งจะถูกซ้อมซ้ำอีกและถูกเจ้าหน้าที่สอบสวน ผู้ถูกควบคุมตัวจะถูกขังในหลุมดินกว้างประมาณ 2-3 เมตร ลึก 4 เมตร หลุมหนึ่ง ๆ มีผู้ถูกควบคุมตัวราว 10 คน แต่บางครั้งอาจมีจำนวนผู้ถูกควบคุมตัวแออัดกันถึง 40 คนต่อหลุม
ผู้ถูกควบคุมตัวส่วนมากถูกขังต่อเนื่องเจ็ดวัน แล้วจึงถูกนำตัวไปซักถามและทรมาน เช่น ใช้ไฟฟ้าช็อต ผู้ถูกควบคุมตัวได้รับประทานอาหารวันละสองครั้ง ระยะเวลาควบคุมตัวโดยเฉลี่ยประมาณ 2-3 เดือน แต่ก็มีบางคนถูกควบคุมตัวเพียง 45 วัน
สีละ บอกว่า “สภาพในหลุมขังเลวร้ายมาก เราทั้งกิน นอน ถ่ายเบา ถ่ายหนัก อยู่ในนั้น”
![](https://farm4.staticflickr.com/3797/13396645525_0b3a30afff_o.png)
สีละ จะแฮ นายกสมาคมชาวลาหู่
เรื่องเล่าของหลุมขังและการทรมานเป็นเรื่องที่ชาวลาหู่รู้กันอย่างแพร่หลาย หลายกรณีพบว่า ทันทีที่จับกุมตัวบุคคลได้ เจ้าหน้าที่จะยิงและซ้อมผู้ถูกจับกุมต่อหน้าชาวลาหู่คนอื่นๆ ในที่สาธารณะ เหยื่อและครอบครัวของเหยื่อไม่กล้าไปแจ้งความกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ เนื่องจากเกรงว่าตนเองจะถูกอุ้มหายไปด้วย
นายกสมาคมชาวลาหู่กล่าวว่า “เป็นธรรมเนียมที่เจ้าหน้าที่จะจับชาวบ้าน และนำตัวมาซ้อมต่อหน้าชาวบ้านคนอื่นๆ”
สีละเป็นนักกิจกรรมลาหู่ที่เรียกร้องและต่อสู้เพื่อความยุติธรรมเพื่อชาวลาหู่และชนเผ่าพื้นเมืองกลุ่มอื่นๆ ในประเทศไทย เขาเองเคยถูกควบคุมตัวในหลุมดินที่ค่ายทหารพรานสองครั้ง ครั้งแรกเมื่อบังเอิญเจอกลุ่มทหารพรานระหว่างทางกลับบ้านจากสถานีตำรวจ ครั้งที่สองทหารมากักตัวขณะประชุมร่วมกับสมาชิกสมาคมลาหู่ สีละยังโชคดีกว่าชาวลาหู่คนอื่น ๆ เพราะได้รับการปล่อยตัวโดยไม่เป็นอันตราย หลังจากภรรยาร้องเรียนกับนักการเมืองท้องถิ่น
หลังสงครามกับยาเสพติดยุติลงเมื่อปลาย พ.ศ. 2546 การทรมาน วิสามัญฆาตกรรม และการบังคับให้สูญหายยังดำเนินอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน เจ้าหน้าที่รัฐจะมาถึงหน้าบ้านและอ้างสิทธิเพื่อค้นหาสิ่งของผิดกฎหมายและสั่งค้นหาโดยไม่มีหมายค้นจากศาล หรือแม้กระทั่งใช้หมายปลอม เอาของมีค่าและยานพาหนะจากบ้านและกักตัวบุคคลโดยไม่ทราบสถานที่ในสถานกักกันที่ทางการ
สีละกล่าวว่า ทุกวันนี้การกระทำดังกล่าวสร้างปัญหาใหม่เมื่อชาวลาหู่บางคนในพื้น ที่ที่ทำงานในสำนักงานการเมืองท้องถิ่นกล่าวหาคู่แข่งของตนว่า มีส่วนร่วมกับการค้ายาเสพติดหรือการครอบครองสิ่งที่ผิดกฎหมาย ชาวบ้านลาหู่บางคนถึงกับตัดสินใจหลบหนีไปอยู่ป่าหรือไปพม่า บางคนเข้าร่วมกลุ่มติดอาวุธเพียงเพื่อหลบหนีความโหดร้ายจากน้ำมือรัฐไทย
สีละกล่าวว่า ไม่มีเจ้าหน้าที่รัฐคนใดต้องรับผิดจากการก่ออาชญากรรมต่อชาวลาหู่
ห่างไปอีก 1,800 กิโลเมตร ณ จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่ยังมีปัญหาคุกรุ่น หลังจากโรงเรียนมัธยมแห่งหนึ่งในอำเภอบันนังสตา เป็นเป้าการเผาโรงเรียนถึง 8 ครั้ง เจ้าหน้าที่ความมั่นคงท้องถิ่นจับนายมะยาเต็ง มะรานอ ภารโรงในโรงเรียนไป เช้าวันที่ 24 มิถุนายน 2550 ทหารพราน 50 นาย จากกรมทหารพรานที่ 41 ปิดล้อมหมู่บ้าน และตั้งด่านตรวจหน้าบ้านนายมะยาเต็ง ประมาณเที่ยงวัน เจ้าหน้าที่ได้เข้าตรวจค้นบ้านนายมะยาเต็ง และสอบสวนว่าทำไมจึงปล่อยให้โรงเรียนถูกเผา และถามว่าลูกชายวัยรุ่นของนายมะยาเต็งอยู่ที่ไหน นายมะยาเต็งปฏิเสธและถูกจับโดยไม่มีหมายจับตามอำนาจภายใต้กฎอัยการศึก โดยเจ้าหน้าที่ยึดสิ่งของส่วนตัวหลายรายการ ตลอดจนรถกระบะไปด้วย
เรื่องของนายมะยาเต็งและนายจะวะเป็นหนึ่งในกรณีผู้ถูกบังคับสูญหายและถูกทรมานราว 70 คน ที่มูลนิธิยุติธรรมเพื่อสันติภาพบันทึกข้อมูลไว้ มูลนิธิยุติธรรมเพื่อสันติภาพเป็นองค์กรเอกชน ตั้งอยู่ที่กรุงเทพมหานคร และทำงานเรื่องการบังคับสูญหาย การทรมาน และวิสามัญฆาตกรรม
![](https://farm3.staticflickr.com/2808/13399456454_1bec28dc97.jpg)
หนึ่งในกรณีเหล่านี้ มี 30 ราย ที่เกี่ยวข้องกับนโยบายต่อต้านกลุ่มแบ่งแยกดินแดน ในสามจังหวัดชายแดนใต้ คือ จังหวัดยะลา จังหวัดปัตตานี และจังหวัดนราธิวาส และ สี่อำเภอในจังหวัดสงขลา ที่เพิ่งผนวกเป็นส่วนหนึ่งของสยาม เมื่อ พ.ศ. 2482 พื้นที่เหล่านี้มีประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมลายูมุสลิม ซึ่งไม่สันทัดภาษาไทย
ชายแดนใต้มีประวัติศาสตร์การต่อต้านรัฐสยามมายาวนาน สถานการณ์เริ่มเลวร้ายลงอีก เมื่อ พันตำรวจโท ดร. ทักษิณ ชินวัตร ยุบศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายเเดนใต้ (ศอบต.) และใช้กำลังตำรวจที่ไม่เป็นที่นิยมมาปฏิบัติหน้าที่แทน เมื่อ พ.ศ. 2545
หลังจากนั้นรัฐไทยตอบโต้ขบวนการแบ่งแยกดินแดนในจังหวัดชายแดนใต้ด้วยการใช้นโยบายทางทหารเข้มข้น สืบเนื่่องจนถึงในรัฐบาลต่อ ๆ มาเพื่อเเก้ปัญหา โดยการส่งกำลังทหารลงพื้นที่จำนวนมาก เเละการประกาศใช้กฎหมายความมั่นคง เช่น พระราชบัญญัติการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน รายงานของมูลนิธิยุติธรรมเพื่อสันติภาพเรื่องการบังคับให้บุคคลสูญหายในประเทศไทย เมื่อเดือนมิถุนายน 2556 กล่าวว่า “มาตรการนี้ ผนวกกับการใช้ความรุนเเรงเเละการคุกคามจากกลุ่มเเบ่งเเยกดินเเดน ทำให้พลเรือนตกอยู่ในความหวาดกลัว พบปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน การจับกุมขุมขังตามอำเภอใจ การทรมาน วิสามัญฆาตกรรม เเละการบังคับสูญหาย เป็นได้ทั่วไปในภาคใต้”
นโยบายที่นำไปสู่ความรุนเเรงโดยรัฐ
น่าสนใจว่านโยบายที่นำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงมาจากผู้นำที่เป็นที่นิยมเเละได้รับเสียงส่วนใหญ่การเลือกตั้ง ทว่าการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงภายใต้การบริหารของทักษิณเหมือนจะถูกลืมเมื่อประเทศถูกครอบงำด้วยความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างสี
ลักษณะของนโยบายที่มักนำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรง เช่น การทรมาน วิสามัญฆาตกรรม และการบังคับสูญหายเป็นอย่างไร ไทเรลล์ ฮาเบอร์คอร์น ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับความรุนแรงและการละเมิดสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลียมีคำตอบว่าลักษณะของนโยบายที่มักนำไปสู่การละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรงมักเกิดจากการสร้างพื้นที่สีเทาให้เจ้าหน้าที่
“ในกรณีสงครามยาเสพติด เพียงเเค่นโยบายที่คลุมเครือก็พอเเล้วที่จะเปิดช่องว่างให้เกิดพื้นที่สีเทาขนาดใหญ่หลากหลายรูปแบบให้เจ้าหน้าที่รัฐ เจ้าหน้าที่รับคำสั่งให้ ‘จัดการปัญหายาเสพติด' แต่ทักษิณหรือผู้ใต้บังคับบัญชาใกล้ชิดไม่บอกว่า เจ้าหน้าที่ควรดำเนินการอย่างไร ซึ่งฮาร์เบอร์คอร์นชี้ว่า วิธีนี้กลายเป็นการส่งสัญญาณว่าเจ้าหน้าที่สามารถทำอะไรก็ได้ที่จำเป็น
ฮาร์เบอร์คอร์นกล่าวว่า นโยบายกำหนดให้เจ้าหน้าที่รักษากฎหมายในพื้นที่ใช้วิธีเเบบ 'ตาต่อตา' ซึjงหมายความว่า ผู้ที่มีประวัติเกี่ยวข้องกับยาเสพติดถูกจัดประเภทเป็น ‘ภัยความมั่นคง’ เจ้าหน้าที่จึงสามารถใช้วิธีที่เด็ดขาด รุนแรง เเละไร้ความปรานีได้ นอกจากนั้น แต่ละจังหวัดยังต้องดำเนินการจับกุมเเละยึดยาเสพติดให้ได้ตามโควต้าหากตำรวจและเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นไม่สามารถดำเนินการได้ตามโควต้าจะถูกลงโทษ
ฮาร์เบอร์คอร์นกล่าวเพิ่มเติมว่า ในกรณีจังหวัดชายเเดนใต้ พื้นที่สีเทาที่มาจากกฎหมายพิเศษด้านความมั่นคงที่บังคับใช้ในพื้นที่ โดยทั่วไปเเล้วกฎหมายความมั่นคงทำให้เจ้าหน้าที่สามารถควบคุมตัวบุคคลโดยไม่ต้องตั้งข้อกล่าวหาตั้งเเต่ 7-30 วัน เเละยังอนุญาตให้ควบคุมตัวในสถานที่กักตัวอย่างไม่เป็นทางการ เช่น ค่ายทหาร หรือวัด ครอบครัวของผู้ถูกควบคุมตัวไม่ทราบว่าผู้ถูกควบคุมตัวอยู่ที่ไหน หรือจะสอบถามเรื่องผู้ถูกควบคุมตัวได้ที่ไหน ทั้งยังมีการห้ามมิให้ทนายความเข้าพบ ตลอดจนกักตัวผู้ถูกควบคุมตัวไม่ให้พบผู้ใดทั้งสิ้น
อาชญากรรมอย่างเป็นระบบจากน้ำมือรัฐ: กรณีทนายสมชาย นีละไพจิตร
กรณีการบังคับให้สูญหายที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายกรณีหนึ่ง คือ กรณีทนายสมชาย นีละไพจิตร ทนายความสิทธิมนุษยชนมุสลิม วันที่ 12 มีนาคม 2557 เป็นวันครบรอบปีที่ 10 ของการหายตัวของทนายสมชาย ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงรัฐบาลทักษิณ
เมื่อ 10 ปีที่แล้ว ทนายสมชายเป็นทนายของผู้ต้องสงสัยมาเลย์มุสลิม ที่ถูกกล่าวหาว่าขโมยอาวุธจากค่ายทหารในจังหวัดนราธิวาสเมื่อวันที่ 26 มกราคม 2547 ทนายสมชายพบว่าลูกความถูกทรมานและบังคับให้รับสารภาพ ในขณะที่ถูกควบคุมตัวที่กองบังคับการปราบปราม เชื่อว่าการทรมานที่ใช้มีทั้ง การทุบตี เตะ ใช้ไฟฟ้าช็อต และปัสสาวะเข้าปาก ทนายสมชายเปิดโปงข้ออ้างว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจกองบังคับการปราบปรามกระทำทรมาน ในวันต่อมา ที่เวทีเสวนาในกรุงเทพมหานคร โดยมีผู้เข้าร่วมเป็นเจ้าหน้าที่รัฐบาลระดับสูงและผู้สื่อข่าว และทนายสมชายยังยื่นคำร้องกล่าวหาว่ามีการละเมิดต่อหน่วยงานรัฐหลายรายภายหลัง
![](https://farm8.staticflickr.com/7356/13397422234_50925be65c_o.png)
ทนายสมชาย นีละไพจิตร พบตัวครั้งสุดท้ายเมื่อวันที่ 12 มีนาคม 2547
เมื่อวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2547 ทนายสมชายกำลังขับรถยนต์อยู่ที่ถนนรามคำแหง เมื่อเวลาประมาณ 20.30 น. รถยนต์ที่ขับตามหลังทนายสมชายบังคับให้ทนายสมชายหยุดรถ พยานคนหนึ่งเห็นทนายสมชายพูดกับชาย 5 คน ที่บังคับให้ทนายสมชายขึ้นรถที่ตามมา หลังจากนั้นก็ไม่มีผู้พบเห็นทนายสมชายอีกเลย
เจ้าหน้าที่ตำรวจ 5 นายถูกตั้งข้อหาปล้นและบังคับขืนใจ มีพยานชี้ตัว พ.ต.ต.เงิน ทองสุก ว่าเป็นผู้ผลักทนายสมชายเข้าไปในรถ พ.ต.ต. เงิน เป็นทีมสอบสวนกรณีปล้นปืน และมีการชี้ตัวว่า พ.ต.ต. เงิน เป็นผู้ทำร้ายผู้ต้องสงสัยชาวมลายูในคดีกระทำทรมาน
ประทับจิต นีละไพจิตร บุตรสาวทนายสมชายและนักวิจัยมูลนิธิยุติธรรมเพื่อสันติภาพ เคยให้สัมภาษณ์ในรายการโทรทัศน์ครั้งหนึ่งว่า ตนเชื่อว่ามีเจ้าหน้าที่ 20 คนเกี่ยวข้องกับอาชญากรรมครั้งนี้
หลักฐานที่น่าเชื่อถือประการหนึ่ง คือ บันทึกการใช้โทรศัพท์มือถือของจำเลยทั้งห้า เมื่อวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ. 2547 ที่ทนายสมชายหายตัวไป เจ้าหน้าที่ทั้งห้าโทรหากันเองถึง 75 ครั้ง ซึ่งแตกต่างจากจำนวนการโทรศัพท์หากันก่อนหน้าและหลังจากวันที่ 12 มีนาคม แสดงว่าทั้งห้าคนไม่ได้ติดต่อกันมากนัก บันทึกการใช้โทรศัพท์แสดงให้เห็นว่า ทั้งห้าคนติดตามทนายสมชายตั้งเเต่เช้า จนกระทั่งทนายสมชายหายตัวไป สิ่งที่น่าสนใจประการหนึ่งคือ มีจำเลยรายหนึ่งโทรหาคนที่สำนักนายกรัฐมนตรีหลังจากเกิดเหตุที่ถนนรามคำแหง
เมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2549 ศาลชั้นต้นตัดสินว่ามี พ.ต.ต. เงิน เพียงคนเดียวที่กระทำความผิดฐานหน่วงเหนี่ยวและกักขังผู้อื่นให้เสียอิสรภาพ ซึ่งถือว่าเป็นความผิดสถานเบา ต่อมา พ.ต.ต. เงิน ได้รับการประกันตัวออกไป วันเดียวกัน นายกรัฐมนตรี ทักษิณ ชินวัตร ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนว่า ทราบว่านายสมชายเสียชีวิตแล้วจากการกระทำของเจ้าหน้าที่
พ.ต.ต. เงินหายตัวไปตั้งแต่เดือน กันยายน พ.ศ. 2551
นายอับดุลเลาะห์ อาบูการี พยานและลูกความคดีถูกทรมานของทนายสมชายก็หายตัวไปด้วย
ต่อมา เมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2554 ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยกฟ้องจำเลยคดีอุ้มทนายสมชายทุกคน เนื่องจากไม่มีหลักฐานเพียงพอ และศาลมีคำสั่งว่า อังคณา นีละไพจิตร ภริยาทนายสมชาย ไม่สามารถเป็นโจทก์ร่วมแทนนายสมชายได้ โดยศาลให้เหตุผลว่า ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่านายสมชายถูกสังหารหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถกระทำการด้วยตนเองได้
กล่าวอีกทางหนึ่งก็คือ ศาลอุทธรณ์ต้องการหลักฐานเป็นศพของเหยื่อการบังคับให้สูญหายก่อนมีคำพิพากษาว่าเหยื่อเสียชีวิตแล้ว
ประเทศไทยยังไม่ได้บังคับใช้กฎหมายที่ทำให้การบังคับให้บุคคลสูญหายเป็นอาชญากรรม ทำให้กฎหมายปัจจุบันรับรู้การบังคับสูญหายในฐานะคดีฆาตกรรม ซึ่งต้องพบศพผู้ตายก่อน
ในเดือนพฤษภาคม 2557 ศาลฎีกาอ่านคำวินิจฉัยไม่รับหลังฐานบันทึกการใช้โทรศัพท์ที่ครอบครัวนีละไพจิตรยื่นเพิ่มเติมในชั้นฎีกา โดยให้เหตุผลว่า หลักฐานดังกล่าวไม่มีความน่าเชื่อถือ เพราะไม่ใช่การให้ข้อมูลอย่างเป็นทางการโดยผู้ให้บริการโทรศัพท์และไม่มีเจ้าหน้าที่จากผู้ให้บริการมาเบิกความในศาล
กรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) เป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบคดีนี้ สมาชิกครอบครัวทนายสมชายและคณะกรรมการนิติศาสตร์สากล หรือ ไอซีเจ วิพากษ์วิจารณ์การทำงานของดีเอสไออย่างรุนแรง ว่าการทำงานของดีเอสไอไร้แรงจูงใจทางการเมืองจนไม่สามารถจัดหาผู้เชี่ยวชาญและหลักฐาน ทั้งยังปรากฏช่องโหว่หลายจุดในการเตรียมพยานหลักฐาน จึงมีผลให้ศาลปฏิเสธหลักฐานดังกล่าว ไอซีเจยังเรียกร้องให้ดีเอสไอตั้งข้อหาฆาตกรรมต่อจำเลยด้วย
เมื่อเดือนธันวาคมปีที่ผ่านมา ดีเอสไออ้างว่าแฟ้มคดีนายสมชายหายไปหลังจากผู้ประท้วงต่อต้านรัฐบาลชุมนุมที่สำนักงานใหญ่ ดีเอสไอจึงไม่สามารถดำเนินการตรวจสอบข้อเท็จจริงแห่งคดีต่อไปได้ แต่ปรากฏภายหลังว่าข้ออ้างดังกล่าวไม่เป็นความจริง
เจ้าหน้าที่ดีเอสไอได้บอกนางอังคณาว่า นายสมชายถูกทรมานจนตาย ณ ที่แห่งหนึ่ง ใกล้กับสำนักงาน กองบังคับการปราบปราม ศพถูกเผาและนำอัฐิไปทิ้งที่แม่น้ำแม่กลอง แม้ว่าดีเอสไอดูเหมือนจะรู้ชะตากรรมของทนายสมชาย แต่ต่อมากลับประกาศเมื่อเดือนธันวาคม พ.ศ. 2556 ว่าจะพิจารณาปิดคดี
ฮาร์เบอร์คอร์นกล่าวว่า กรณีทนายสมชายหายตัวเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า การบังคับให้บุคคลสูญหายในประเทศไทยได้กลายเป็นอาชญากรรมอย่างเป็นระบบ อาชญากรรมนี้มีการสมรู้ร่วมคิดจากเจ้าหน้าที่ทุกระดับ สายการบังคับบัญชาทำให้ไม่มีใครสามารถวิพากษ์วิจารณ์ตำรวจที่ก่ออาชญากรรม จนกลายเป็นอาชญากรรมอย่างเป็นระบบ เพราะไม่มีผู้ใดต้องรับผิด
อังคณากล่าวว่า เจ้าหน้าที่ตำรวจที่เกี่ยวข้องในคดีทนายสมชายถูกพักราชการเป็นเวลาสั้น ๆ ในช่วงรัฐบาลนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หลังจากนั้นก็ได้รับการแต่งตั้งกลับเข้ามาใหม่และยังได้รับการเลื่อนขั้นในสมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ด้วย
ฮาร์เบอร์คอร์นชี้ว่า “เจ้าหน้าที่ได้รับสัญญาณว่าสามารถกระทำเช่นนี้ได้ โดยไม่ได้รับโทษทัณฑ์ใดๆ ในความเป็นจริง เจ้าหน้าที่อาจได้รับรางวัลจากการกระทำดังกล่าวด้วย”
วัฒนธรรมลอยนวลพ้นผิด คือวัฒนธรรมที่เอื้อต่อการบังคับให้บุคคลสูญหาย
ความล้มเหลวที่น่าอดสูที่สุดของประเทศนี้ ในการฟ้องร้องเอาผิดหน่วยงานของรัฐที่ละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง คือ การบังคับให้บุคคลสูญหายหมู่ การทรมาน และการสังหารผู้ต้องสงสัยคอมมิวนิสต์ ทางตอนใต้ของจังหวัดพัทลุงในช่วงสงครามเย็น ซึ่งมีชื่ออย่างไม่เป็นทางการว่า การสังหารด้วย "ถังเเดง" เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นภายใต้การปกครองแบบเผด็จการต่อต้านคอมมิวนิสต์ภายใต้รัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร
![](https://farm4.staticflickr.com/3940/15394997768_a7d2e12f7e_z.jpg)
ภาพด้านบนขวาแสดงให้เห็นวิธีการฆ่าผู้ต้องสงสัยคอมมิวนิสต์ ที่ถูกจับยัดลง 'ถังแดง' ส่วนภาพด้านซ้ายแสดงภาพอนุสาวรีย์รำลึกการฆาตกรรมถังเเดง ภาพ: บางกอกโพสต์ เดือน ตุลาคม พ.ศ. 2546
ชื่อเรียก "ถังเเดง" มาจากวิธีการสังหารผู้ต้องสงสัยว่าเป็นคอมมิวนิสต์ เชื่อว่ามีผู้ต้องสงสัยหลายพันคนเสียชีวิตเพราะถูกจับเผาทั้งเป็นในถังน้ำมันขนาด 200 ลิตร ในขณะที่ทำการเผาจะมีการเร่งเครื่องยนต์รถบรรทุกเพื่อกลบเสียงกรีดร้องของผู้ถูกสังหาร ฮาร์เบอร์คอร์นเขียนไว้ในหนังสือ "ฆ่าลอยนวลในประเทศไทย: ความรุนแรงจากน้ำมือรัฐและการลอยนวลพ้นผิดที่พัทลุง” ว่า เมื่อ พ.ศ. 2515 ประมาณว่ามีผู้เสียชีวิตจากการถูกเผาในถังแดงราว 3,000 คน
ความโหดร้ายนี้เกิดขึ้นในช่วงรัฐบาลเผด็จการทหาร แต่การเปิดโปงอาชญากรรมนี้กลับดำเนินการโดยนักศึกษานักกิจกรรมช่วงที่ประเทศไทยเป็นประชาธิปไตยในช่วงสั้นๆ เมื่อ พ.ศ. 2518 เพียงสองปีหลังจากการลุกฮือเมื่อ 14 ตุลาคม 2516
![](https://panitchpakdi.files.wordpress.com/2011/02/tang-dang.jpg?w=652&h=445)
อนุสาวรีย์ "ถังแดง" ตั้งอยู่ที่อำเภอศรีนครินทร์ จังหวัดพัทลุง
ฮาร์เบอร์คอร์นกล่าวในงานวิจัยว่า การเปิดโปงนี้กลายเป็นประเด็นร้อนในสังคมไทย สื่อรายงานกรณีถังแดงอย่างแพร่หลาย ประชาชนเรียกร้องให้รัฐบาลพลเรือนลงโทษผู้กระทำผิด กระทรวงมหาดไทยตั้งคณะกรรมการตรวจสอบกรณีดังกล่าวช่วงกลาง พ.ศ. 2518 ประมาณหนึ่งเดือนให้หลังรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้ข้อสรุปว่าประชาชนผู้บริสุทธิ์ถูกสังหาร แต่มีผู้เกี่ยวข้องเพียงเจ็ดสิบหรือแปดสิบคน แทนที่จะเป็นจำนวนหลายพันคน แม้ว่ามีการระบุจำนวนผู้ได้รับผลกระทบแต่ไม่มีใครถูกลงโทษ หน่วยงานของรัฐที่พึงรับผิดต่อการสังหารยังคงทำงานตามต่อไปปกติ
ฮาร์เบอร์คอร์นกล่าวว่า "การลอยนวลพ้นผิดและการบังคับให้บุคคลสูญหาย มีความสัมพันธ์กันโดยตรง ดิฉันประหลาดใจเสมอๆ เพราะมีการบังคับให้บุคคลสูญหาย การทรมาน วิสามัญฆาตกรรม และสังหารหมู่มากมาย แต่สามารถเอาผิดกับผู้กระทำได้น้อยมาก"
เนื่องจากไม่มีใครต้องรับผิด การบังคับให้บุคคลสูญหายและการวิสามัญฆาตกรรม ที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าจนกลายเป็นบรรทัดฐานและอาจเฟื่องฟูท่ามกลางวัฒนธรรมการลอยนวลพ้นผิดเสียด้วยซ้ำ
หมายเหตุ: รายงานข่าวนี้ปรับมาจากรายงานซึ่งถูกเผยแพร่ครั้งแรกเป็นภาษาอังกฤษใน Prachatai English ในชื่อ Crime of the State: Enforced disappearance, killings and impunity เมื่อเดือนมีนาคม 2557 และได้รับรางวัลชมเชย ประเภท สื่ออนไลน์ รางวัลสื่อเพื่อสิทธิมนุษยชนของ แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชันแนล ประเทศไทย ประจำปี 2557
![สแกน QR Code เพื่อร่วมบริจาคเงินให้กับประชาไท](https://img.pct.fyi/uploads/big/50cd36632778858506956587c3cd91f7.png)
ร่วมบริจาคเงิน สนับสนุน ประชาไท โอนเงิน กรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM" หรือ โอนผ่าน PayPal / บัตรเครดิต (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)