มันได้กระเถิบมาถึงจุดนี้แล้ว จุดที่กระบวนการยุติธรรมเป็นผู้ก่อความอยุติธรรม ไม่ใช่แต่เพียงในตัวบทและการบังคับใช้กฎหมาย แม้กระทั่งในการพิจารณาคดีก็มีปัญหาหมดแล้ว ทนายอานนท์ถึงต้องประท้วง เพราะเขาเจอกับตัวเอง"

ฟังเต็มๆ ปาฐกถา 'กระบวนการยุติธรรมในวันที่เธอไม่อยู่' โดย ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.ธงชัย วินิจจะกูล ในวาระครบรอบ 1 ปีการเสียชีวิตของ 'บุ้ง เนติพร' ชวนพินิจความผิดปกติที่ถูกทำให้เป็นปกติในการดำเนินคดีต่อผู้แสดงออกทางการเมือง และความไม่สน-ไม่แคร์ของเจ้าหน้าที่รัฐ ต่อความไม่คงเส้นคงวาในการปฏิบัติงาน

ธงชัยยังชี้ว่า เมื่อพูดถึงกระบวนการยุติธรรมที่มีปัญหา เรามักเห็นภาพของตำรวจและศาล โดยราชทัณฑ์เป็นสิ่งที่หลายคนมองข้าม แม้เป็นส่วนสำคัญโดยเฉพาะต่อการเสียชีวิตของบุ้ง (และกรณีอากง) ซึ่งราชทัณฑ์เป็นผู้ที่ต้องรับผิดชอบโดยตรง

เขากล่าวว่าความเป็นอยู่ของนักโทษในเรือนจำ แทบไม่เปลี่ยนแปลงเลยตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา คนรุ่นเขายังคงจดจำได้ดีถึงคำขวัญของคนคุกว่า "ห้ามป่วย" เพราะกว่าจะได้รับการรักษานั้นยากเย็นแสนเข็ญ อีกทั้งยังคงมีการใช้ 'ตรวน' ล่ามเท้านักโทษที่ต้องเดินเท้าเปลือยเมื่อเบิกตัวขึ้นศาล แม้ไม่ใช่นักโทษอุกฉกรรจ์และไม่เคยหลบหนี เขาเสนอว่าสิ่งเหล่านี้ราชทัณฑ์สามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงได้เลย ไม่ใช่เรื่องยุ่งยากในการแก้ระเบียบ อย่างน้อยเพื่อคืนความเป็นมนุษย์ให้แก่นักโทษ

เขาเห็นว่า การเรียกร้องของบุ้งและของใครอีกหลายคน ไม่ได้ทำไปเพื่อตัวเองเท่านั้น แต่เป็นความต้องการให้มีการปรับปรุงแก้ไขทั้งระบบ เพื่อประโยชน์ของคนที่เกี่ยวข้อง

โดยปาฐกถาดังกล่าว เป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรม '"บุ้ง เนติพร" วันที่เธอหายไป Remembering Her, Remember Us' จัดโดยเครือข่ายภาคประชาสังคม ณ ห้องประชุมอเนกประสงค์ชั้น 1 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ในวันที่ 14 พ.ค. 2568 เนื่องในโอกาสครบรอบ 1 ปีการเสียชีวิตของบุ้ง