EU เห็นชอบระเบียบการส่งกลับผู้ย้ายถิ่นฐาน อนุญาตตั้งศูนย์กักกันในประเทศที่สาม ขยายขอบเขตการกักขัง ภาคประชาสังคมวิจารณ์ขาดความชัดเจนด้านกฎหมาย เสี่ยงละเมิดสิทธิและเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติ ขัดหลักการก่อตั้ง EU

เว็บไซต์ Human Rights Watch รายงานเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2025 ว่า  หลังการประชุมรัฐสมาชิกสภายุโรปในวันสิทธิมนุษยชนสากล (10 ธ.ค.) รัฐสมาชิกสหภาพยุโรป 27 ประเทศได้เรียกร้องให้มีการ "ปฏิรูปการย้ายถิ่นฐาน" โดยมุ่งเป้าไปที่การลดบทบาทของอนุสัญญายุโรปว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (European Convention on Human Rights - ECHR) และศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรป (European Court of Human Rights - ECHR) ในการพิทักษ์สิทธิของผู้ย้ายถิ่นฐานและผู้ขอลี้ภัย ซึ่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับมาตรการที่เข้มงวดของสหภาพยุโรป (EU)

รัฐมนตรีมหาดไทยสหภาพยุโรปได้เห็นชอบข้อเสนอของคณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) ที่จะถ่ายโอนความรับผิดชอบด้านการย้ายถิ่นฐานไปยังนอกอาณาเขตสหภาพยุโรป แม้จะมีข้อกังวลด้านสิทธิมนุษยชน โดยมีประเด็นหลักคือ "ระเบียบการส่งกลับ" (Return Regulation) ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มการส่งกลับผู้ขอลี้ภัยและผู้ย้ายถิ่นฐานที่ถูกปฏิเสธคำร้อง

Human Rights Watch ชี้ว่าระเบียบการดังกล่าวจะอนุญาตให้รัฐสมาชิกสหภาพยุโรปสามารถทำข้อตกลงกับประเทศที่สามเพื่อจัดตั้ง "ศูนย์กลางการส่งกลับ" (return hubs) นอกอาณาเขตสหภาพยุโรปเพื่อส่งบุคคลที่รอการเนรเทศไป การดำเนินการนี้ยังขาดความชัดเจนเรื่องกฎหมายที่ใช้บังคับและความรับผิดชอบ นอกจากนี้ ยังมีการขยายขอบเขตการกักกัน ทำให้มีความเสี่ยงที่บุคคลจะถูกกักขังเป็นเวลานานหรือไม่มีกำหนด ซึ่งมาตรการเหล่านี้ยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยเพิ่มอัตราการส่งกลับ หรือมีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ

ขณะเดียวกัน การบังคับใช้กฎหมายของสหภาพยุโรปจะเรียกร้องความร่วมมือจากพลเมืองประเทศที่สามที่ถูกสั่งเนรเทศอย่างเข้มงวด ซึ่งอาจนำไปสู่การถูกห้ามเข้าประเทศ บทลงโทษทางการเงิน หรือแม้แต่ทางอาญา หากไม่สามารถปฏิบัติตามข้อกำหนด เช่น การขาดเอกสารประจำตัวหรือที่อยู่ถาวร มาตรการ "ตรวจหา" ใหม่ยังทำให้เกิดความกังวลเกี่ยวกับการสอดแนมและการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติ (racial profiling) ที่มุ่งเป้าไปยังชุมชนที่มีผิวสี โดยกลุ่มองค์กรภาคประชาสังคมได้เรียกร้องให้รัฐบาลปฏิเสธระเบียบการส่งกลับที่ไร้มนุษยธรรมเหล่านี้ และทบทวนทิศทางของการเจรจาที่น่าเป็นห่วงนี้

ภายใต้นโยบายอื่น ๆ ที่ได้รับการเห็นชอบ รัฐสมาชิกสหภาพยุโรปสามารถส่งผู้ขอลี้ภัยไปยังประเทศที่สามที่ถือว่า "ปลอดภัย" ได้ แม้ว่าจะไม่มีความเชื่อมโยงที่มีความหมายระหว่างผู้ขอลี้ภัยกับประเทศนั้น ๆ นอกจากนี้ เจ้าหน้าที่ยังรับรองรายชื่อ "ประเทศต้นทางที่ปลอดภัย" ของสหภาพยุโรป ซึ่งพลเมืองของประเทศเหล่านี้จะถูกส่งเข้าสู่กระบวนการลี้ภัยแบบเร่งด่วนโดยอัตโนมัติ ซึ่งมักจะเกิดขึ้นที่ชายแดนหรือเขตเปลี่ยนผ่าน ซึ่งบุคคลที่มีความเสี่ยงต่อการถูกประหัตประหารอาจถูกปฏิเสธการประเมินที่เหมาะสม

Human Rights Watch มองว่าการเคารพสิทธิมนุษยชนและหลักนิติธรรมเป็นหลักการที่ได้รับการบัญญัติไว้ในสนธิสัญญาผู้ก่อตั้งสหภาพยุโรป (EU founding treaties) แต่การใช้กฎการส่งกลับที่ละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐานจึงไม่เพียงแต่ผิดกฎหมายเท่านั้น แต่ยังต้องแลกมาด้วยความสูญเสียอย่างใหญ่หลวงต่อมนุษย์และคุณค่าที่สหภาพยุโรปยึดมั่นด้วย