ท่ามกลางเหตุการณ์รอบโลก ตั้งแต่ความขัดแย้งชายแดนไทย–กัมพูชา ไปจนถึงการที่สหรัฐอเมริกาถอนตัวจากองค์กรระหว่างประเทศหลายแห่ง คำถามสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือ โลกกำลังถอยกลับไปสู่ยุคของพรมแดนแข็งตัว การกีดกันการเคลื่อนย้าย และการปิดตัวจากกันอีกครั้งหรือไม่

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ชานันท์ ยอดหงษ์ และภาวิน มาลัยวงศ์ ชวนสำรวจข้อโต้แย้งทางวิชาการผ่านบทความ “There are no pure cultures” ของ Inanna Hamati-Ataya ศาสตราจารย์ด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจาก University of Groningen ประเทศเนเธอร์แลนด์ ซึ่งตั้งคำถามกับความเชื่อเรื่อง “วัฒนธรรมบริสุทธิ์” และเสนอว่า การผสมผสาน การเคลื่อนย้าย และการปะทะสังสรรค์ คือแก่นแท้ของวิวัฒนาการมนุษย์มาโดยตลอด

บทสนทนาเริ่มจากแนวคิดเรื่อง globalization และ cosmopolitanism ก่อนจะค่อย ๆ คลี่ไปสู่การวิพากษ์ภาพเหมารวมของ “cosmopolitan elites” ที่มักถูกกล่าวหาว่าไร้รากเหง้าและความรับผิดชอบต่อสังคม ผ่านคำพูดของอดีตนายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร Theresa May และการตีความใหม่ของ Hamati-Ataya ที่ชี้ให้เห็นว่า “cosmopolitan” ในความหมายเชิงชีววิทยา คือการปรับตัว การอพยพ และการอยู่รอด ซึ่งเป็นเงื่อนไขพื้นฐานของชีวิต ไม่ใช่อภิสิทธิ์ของชนชั้นสูงเพียงกลุ่มเดียว

รายการยังหยิบตัวอย่างใกล้ตัว ตั้งแต่การอพยพของมนุษย์และสัตว์ ไปจนถึงอาหารในตลาดอย่างมันฝรั่งหรือฮัมมุส เพื่อชวนตั้งคำถามว่าอะไรคือ “ของแท้” และ “ดั้งเดิม” พร้อมชวนทบทวนว่า ทุกครั้งที่เราฉลองความเป็นอัตลักษณ์หรือวัฒนธรรมแท้ เราอาจกำลังเฉลิมฉลองวัฒนธรรมร่วมกันของมนุษยชาติที่ก่อรูปขึ้นจากการพบปะและแลกเปลี่ยนข้ามกลุ่มสังคมกันอย่างยาวนาน

ทั้งหมดนี้คือบทสนทนาว่าด้วยพรมแดน วัฒนธรรม และการอยู่ร่วมกัน ในโลกที่ดูเหมือนกำลังปิดตัว แต่ในความเป็นจริงอาจไม่เคย “บริสุทธิ์” หรือแยกขาดจากกันได้เลยตั้งแต่ต้น