คะแนนเสรีภาพของไทยลดลงจากปีที่แล้ว ถอยกลับไปอยู่ในกลุ่ม ‘ไร้เสรีภาพ’ เช่นเดียวกับช่วงรัฐประหาร โดยฟรีดอมเฮาส์ องค์กรผู้จัดอันดับเผยว่ารัฐธรรมนูญปี 2560 ลิดรอนสิทธิและเสรีภาพของพลเมือง รวมถึงการบังคับใช้กฎหมายของภาครัฐที่สร้างความไม่เป็นธรรมให้แก่ประชาชนไปจนถึงพรรคการเมือง
6 มี.ค. 2564 ฟรีดอมเฮาส์ องค์กรนอกภาครัฐที่ไม่แสวงหากำไรจากสหรัฐอเมริกาลดระดับสถานะทางเสรีภาพของไทย จาก ‘มีเสรีภาพบางส่วน’ เป็น ‘ไม่มีเสรีภาพ’ สืบเนื่องจากการยุบพรรคอนาคตใหม่ซึ่งเป็นพรรคฝ่ายค้านที่ได้รับคะแนนเสียงอันดับต้นๆ ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ.2562 รวมถึงการปราบปรามประชาชนที่ออกมาเรียกร้องการปฏิรูปประชาธิปไตยด้วยความรุนแรงของรัฐบาลที่มีทหารเป็นผู้นำ
ฟรีดอมเฮาส์ระบุว่าประเทศไทยเปลี่ยนเป็นรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งเพียงครึ่งหนึ่งใน พ.ศ.2562 หลังจากที่อยู่ภายใต้การปกครองระบอบเผด็จการทหารมานานถึง 5 ปี แต่ใน พ.ศ.2563 ประชาธิปไตยที่เสื่อมโทรมและความไม่พอใจที่มีต่อสถาบันกษัตริย์จุดชนวนให้เกิดการชุมนุมประท้วงต่อต้านรัฐบาลครั้งใหญ่ที่สุดในรอบ 1 ทศวรรษ แม้จะมีการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยแต่วิธีการใช้อำนาจต่างๆ ของภาครัฐนั้นดูคล้ายกลับสมัยเผด็จการ เช่น จับกมุประชาชนโดยไม่สนหลักกฎหมาย ตั้งข้อหาหมิ่นประมาทกษัตริย์ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 และข่มขู่คุกคามนักกิจกรรม นอกจากนี้ สื่อยังถูกจำกัดเสรีภาพ ในขณะที่กลุ่มผู้ต่อต้านนักกิจกรรมกลับได้รับยกเว้นโทษ ส่งผลให้คะแนนเสรีภาพของไทย อยู่ที่ 30 เต็ม 100 จัดอยู่ในระดับ ‘ไม่มีเสรีภาพ’ โดยปีที่แล้วไทยได้คะแนน 32 จาก 100 และอยู่ในระดับ ‘มีเสรีภาพบางส่วน’
ฟรีดอมเฮาส์ องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่ได้รับทุนสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัฐฯ ซึ่งดำเนินการวิจัยและสนับสนุนประชาธิปไตยเสรีภาพทางการเมืองและสิทธิมนุษยชน ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ.2484 มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่กรุงวอชิงตัน ดี.ซี.
ฟรีดอมเฮาส์แบ่งเกณฑ์การให้คะแนนออกเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่ สิทธิทางการเมือง และเสรีภาพของพลเมือง ซึ่งไทยได้คะแนน 5 เต็ม 40 และ 25 เต็ม 60 ตามลำดับ โดยแบ่งหัวข้อย่อยในการประเมินตามตารางดังต่อไปนี้
สิทธิทางการเมือง | คะแนน (เต็ม 4) | |
กระบวนการการเลือกตั้ง | ผู้นำรัฐบาลมาจากการเลือกตั้งที่สุจริตและยุติธรรม | 0 |
ผู้แทนในสภามาจากการเลือกตั้งที่สุจริตและยุติธรรม | 1 | |
กฎและกติการการเลือกตั้งมีความยุติธรรม และถูกกำหนดขึ้นอย่างเป็นกลางโดยคณะผู้จัดการเลือกตั้ง | 0 | |
ความหลากหลายและการมีส่วนร่วมทางการเมือง | ประชาชนมีสิทธิจัดตั้งพรรคการเมืองที่แตกต่างหลากหลายหรือมีกลุ่มการเมืองที่มีศักยภาพทางการแข่งขันตามทางเลือกของตน และระบบมีความเป็นอิสระจากข้อกำหนดต่างๆ เพื่อให้เกิดการขึ้นลงของจังหวะแข่งขันทางการเมือง | 1 |
โอกาสที่พรรคฝ่ายค้านจะได้รับเสียงสนับสนุนเพิ่มหรือมีอำนาจเพิ่มขึ้นจากการเลือกตั้ง | 0 | |
ตัวเลือกทางการเมืองของประชาชนปราศจากการครอบงำของอำนาจภายนอกขอบเขตการเมือง หรืออำนาจทางการเมืองที่ใช้วิธิการเหนือการเมือง | 0 | |
| ประชาชนทุกภาคส่วนมีสิทธิทางการเมืองเต็มรูปแบบและมีโอกาสในการเลือกตั้ง (พิจารณารวมทั้งกลุ่มชาติพันธุ์ เชื้อชาติ ศาสนา เพศ และอื่นๆ) | 1 |
ประสิทธิภาพของรัฐบาล | ผู้นำรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งอย่างสุจริตและสภาผู้แสนราษฎรเป็นผู้กำหนดนโยบายของรัฐบาล | 0 |
มาตรการป้องกันการทุจริตของภาครัฐ | 1 | |
การเปิดกว้างและความโปร่งใสของรัฐบาล | 1 |
ฟรีดอมเฮาส์พิจารณาให้คะแนนสิทธิทางการเมืองโดยอ้างอิงจากรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 ที่เขียนโดยคณะรัฐประหาร ว่าจำกัดสิทธิทางการเมืองพลเมือง ตั้งแต่ระดับปัจเจก กลุ่มการเมือง พรรคการเมือง และรัฐสภา ทั้งยังให้อำนาจแก่องค์กรหรือหน่วยงานที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งของประชาชน เช่น คณะกรรมการการเลือกตั้ง และ ส.ว. จำนวน 250 คน ที่ถูกแต่งตั้งโดย คสช. นอกจากกฎเกณฑ์ต่างๆ ตามรัฐธรรมนูญ ฟรีดอมเฮาส์ยังประเมินการให้คะแนนจากสถานการณ์การเมืองของไทย ที่มีการใช้อำนาจโดยมิชอบเพื่อกำจัดพรรคการเมืองฝ่ายตรงข้ามทหาร ดังเช่นกรณียุบพรรคอนาคตใหม่และพรรคไทยรักษาชาติ รวมถึงการคำนวณที่นั่ง ส.ส. ซึ่งเอื้อให้พรรคพลังประชารัฐสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ ทั้งๆ พรรคฝ่ายค้านมีจำนวน ส.ส. รวมกันเกือบเกินครึ่งของที่นั่ง ส.ส. ทั้งหมด นอกจากนี้ การบังคับใช้กฎหมายและท่าทีของรัฐบาลที่มีต่อการเคลื่อนไหวเพื่อประชาธิปไตยนำโดยกลุ่มเยาวชนก็เป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อคะแนนด้านสิทธิทางการเมืองในภาพรวมของไทย
เสรีภาพของพลเมือง | คะแนน (เต็ม 4) | |
เสรีภาพในการแสดงออกและความเชื่อ | องค์กรสื่อที่เป็นอิสระและมีเสรีภาพ | 1 |
ปัจเจกสามารถแสดงออกทางความเชื่อและศาสนาได้อย่างเสรีในพื้นที่สาธารณะและพื้นที่ส่วนตัว | 3 | |
เสรีภาพด้านวิชาการและระบบการศึกษาที่ไร้การปลูกฝังแนวคิดทางการเมืองอันยาวนาน | 1 | |
ปัจเจกมีเสรีภาพในการแสดงออกทางการเมืองและประเด็นอ่อนไหวอื่นๆ โดยไม่ต้องกังวลว่าจะถูกจับจ้องหรือจะมีผลตามมา | 1 | |
สิทธิในการรวมกลุ่มเพื่อดำเนินกิจกรรม | เสรีภาพในการรวมกลุ่ม | 1 |
เสรีภาพขององค์กรนอกภาครัฐ โดยเฉพาะองค์กรที่ทำงานด้านสิทธิมนุษยชนและด้านนโยบายการปกครอง | 1 | |
เสรีภาพในการจัดตั้งสหภาพแรงงาน | 2 | |
หลักนิติรัฐ | ความเป็นอิสระของศาล | 1 |
กระบวนการที่เหมาะสมของกฎหมายในประเด็นพลเมืองและอาชญากรรม | 1 | |
การป้องกันไม่ให้เจ้าหน้าที่ใช้กำลังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย และเสรีภาพที่ปราศจากสงครามและการจลาจล | 1 | |
กฎหมาย นโยบาย และการปฏิบัติที่รับรองความเท่าเทียมให้ประชาชนทุกภาคส่วน | 2 | |
การเป็นตัวของตัวเองและสิทธิส่วนบุคคล | ปัจเจกมีสิทธิและเสรีภาพในการเคลื่อนย้าย ซึ่งรวมถึงการย้ายที่อยู่ การประกอบอาชีพ และการศึกษา | 3 |
ปัจเจกสามารถใช้สิทธิในการครอบครองทรัพย์สินหรือสร้างธุรกิจส่วนตัวได้โดยไม่มีการแทรกแซงจากรัฐหรือบุคคลอื่นนอกภาครัฐ | 2 | |
ปัจเจกมีอิสระภาพทางสังคม ซึ่งรวมถึงทางเลือกในการสมรส ขนาดครอบครัว การป้องกันความรุนแรงในครอบครัว และการควบคุมภาพลักษณ์ | 3 | |
ปัจเจกมีความเท่าเทียมกันทางโอกาสและมีเสรีภาพในเศรษฐกิจที่ไร้ซึ่งการผูกขาด | 2 |
ฟรีดอมเฮาส์พิจารณาเสรีภาพของพลเมืองโดยให้คะแนนด้านเสรีภาพในการแสดงออกของระดับปัจเจกบุคคลไปจนถึงระดับองค์กร โดยเริ่มตั้งแต่เสรีภาพในการพูดของสื่อมวลชนที่ถูกกดทับมาตั้งแต่ยุค คสช. อีกทั้งสื่อมวลชนมีสิทธิถูกแจ้งความเอาผิดตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ และมีโทษหนักเป็นคดีอาญา ซึ่งมีสื่อมวลชนโดนแจ้งความเอาผิดตามกฎหมายนี้แล้วหลายสำนัก นอกจากนี้ ฟรีดอมเฮาส์ยังกล่าวถึงประเด็นที่ทวิตเตอร์สั่งปิดบัญชีผู้ใช้งานกว่า 900 บัญชีซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับกองทัพไทย โดยทวิตเตอร์ระบุว่าบัญชีเหล่านี้สร้างขึ้นเพื่อโจมตีนักการเมืองฝ่ายตรงข้ามและเป็นกระบอกเสียงให้กองทัพกับรัฐบาล
แม้ว่าไทยจะได้คะแนนด้านเสรีภาพในการแสดงออกทางความเชื่อที่สูง แต่ด้านเสรีภาพทางวิชาการและการศึกษากลับได้คะแนนต่ำ ฟรีดอมเฮาส์ระบุว่าไทยยังติดอยู่ในกรอบของการโฆษณาชวนเชื่อ และการพูดถึงประเด็นอ่อนไหวแม้กระทั่งในวงวิชาการยังถือเป็นเรื่องต้องห้าม หากผู้ใดฝ่าฝืนจะต้องเจอการคุกคามจากรัฐ ซึ่งหนักถึงขั้นต้องลี้ภัย ดังที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วสมัยรัฐประหารปี 2557 ซึ่งส่งผลต่อเสรีภาพด้านกระบวนการยุติธรรมของไทยที่ฟรีดอมเฮาส์ระบุว่าอยู่ในขั้นน่าเป็นห่วง เพราะได้รับอิทธิพลจากฝ่ายการเมืองจนแทบแยกไม่ได้
ด้านเสรีภาพด้านเศรษฐกิจของไทยทั้งในระดับปัจเจกและองค์กรอยู่ในเกณฑ์ปานกลาง เพราะกฎหมายไทยเปิดกว้างให้คนมีสิทธิเลือกในการใช้ชีวิตและการประกอบอาชีพ แต่กฎหมายเหล่านี้ล้วนมีช่องโหว่ซึ่งทำให้เกิดปัญหาตามมา เช่น ปัญหาความรุนแรงในครอบครัว การค้ามนุษย์ หรือกฎหมายธุรกิจที่เอื้อนายทุนรายใหญ่มากกว่าผู้ประกอบธุรกิจรายย่อย เป็นต้น
อันดับเสรีภาพไทยในเวทีโลก
คะแนนรวมเสรีภาพของไทยอยู่ในอันดับเดียวกับประเทศนิการากัว แต่คะแนนด้านสิทธิทางการเมืองของนิการากัวอยู่ที่ 10 คะแนนซึ่งสูงกว่าไทย ในขณะที่คะแนนด้านเสรีภาพพลเมืองของนิการากัวน้อยกว่าไทย 5 คะแนน ด้านดินแดนที่ได้คะแนนรวมเสรีภาพน้อยที่สุด คือ ทิเบต และซีเรีย โดยได้คะแนนรวม -1 คะแนน ส่วนดินแดนที่ได้คะแนนรวมเสรีภาพสูงสุดเต็ม 100 คะแนน คือ สวีเดน นอร์เวย์ และฟินแลนด์
ส่วน 10 ชาติอาเซียน อินโดนีเซียได้คะแนนเสรีภาพสูงสุดที่ 59 คะแนน ตามด้วยฟิลิปปินส์ มาเลเซีย สิงคโปร์ ซึ่ง 4 ประเทศนี้จัดอยู่ในกลุ่มมีเสรีภาพบางส่วน ในขณะที่ไทย พม่า บรูไน กัมพูชา เวียดนาม และลาว จัดอยู่ในกลุ่มไม่มีเสรีภาพ
เหตุการสำคัญในปี 2563 ที่ส่งผลต่อคะแนนเสรีภาพของไทย
- ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ดประเทศอังกฤษระบุว่าประเทศไทยมีผู้ป่วยโควิด-19 ต่ำกว่า 7,500 คน และมีผู้เสียชีวิต 63 ราย จึงถือว่าเป็นหนึ่งในประเทศที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดรุนแรงน้อยที่สุด ในเดือน มี.ค. รัฐบาลประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินและบังคับใช้อย่างเข้มงวด รวมถึงต่ออายุกฎหมายพิเศษดังกล่าวออกไปหลายครั้ง จนเกิดคำถามตามมาว่าการบังคับใช้ พ.ร.ก.ฉุกเฉิน เป็นไปเพื่อการควบคุมโรคและจัดการเศรษฐกิจหรือเพื่อขยายอำนาจให้แก่รัฐบาล
- เดือน ก.พ. ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินยุบพรรคพรรคอนาคตใหม่ตามที่คณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นโจทก์ยื่นฟ้อง โดยระบุว่าเงินที่ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ หัวหน้าพรรค ปล่อยกู้แก่กรรมการบริหารพรรคเพื่อใช้ในกิจการพรรคการเมือง เป็นเงินบริจาคและขัดต่อกฎหมาย ซึ่งการยุบพรรคอนาคตใหม่ทำให้ ส.ส.หลายคนพ้นสภาพการเป็นสมาชิกรัฐสภา ส่วนกลุ่มผู้นำพรรคถูกตัดสิทธิ์ทางการเมืองเป็นเวลา 10 ปี
- การประท้วงใหญ่ของเยาวชนเกิดขึ้นหลายครั้ง โดยเริ่มต้นในเดือน ก.พ. ปีที่แล้ว แต่ต้องชะงักลงเนื่องจากการระบาดของโรคโควิด-19 ก่อนจะกลับมาเคลื่อนไหวอีกครั้งในเดือน ก.ค. ทันทีที่ยุติคำสั่งล็อกดาวน์ ประชาชนนับแสนคน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเยาวชน เข้าร่วมการชุมนุมประท้วงต่อต้านรัฐบาลอย่างพร้อมเพรียงทั่วประเทศ เพื่อเรียกร้องให้หยุดคุกคามนักกิจกรรม ยุบสภา แก้ไขรัฐธรรมนูญ และปฏิรูปสถาบันกษัตริย์
- เดือน ต.ค. รัฐบาลประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน “ร้ายแรง” โดยห้ามประชาชนรวมตัวกันเกิน 5 คน จากนั้นจึงเริ่มดำเนินคดีกับผู้นำจัดกิจกรรม ต่อมาในเดือน พ.ย. เริ่มมีการนำประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 หรือกฎหมายหมิ่นประมาทกษัตริย์มาแจ้งความจับนักกิจกรรม ซึ่งทำให้กลุ่มนักสิทธิมนุษยชนออกมาเคลื่อนไหวแสดงความกังวลต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
ที่มา:
![สแกน QR Code เพื่อร่วมบริจาคเงินให้กับประชาไท](https://img.pct.fyi/uploads/big/50cd36632778858506956587c3cd91f7.png)
ร่วมบริจาคเงิน สนับสนุน ประชาไท โอนเงิน กรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM" หรือ โอนผ่าน PayPal / บัตรเครดิต (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)