วันที่ 25 ต.ค. 67 ที่ผ่านมา ประชาไทจัดเสวนา ‘เจรจาสันติภาพ 20 ปีชายแดนใต้ หรือจะเป็นได้แค่คนคุย’ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์เสวนา ‘ประเทศไทยในรอบ 20 ปี’ ในวาระครบรอบ 20 ปี ก่อตั้งสำนักข่าวประชาไท ร่วมเสวนาโดย เพชรดาว โต๊ะมีนา อดีต สส.ภูมิใจไทยและหลานของ "หะยีสุหลง", พลเทพ ธนโกเศศ ผู้เชี่ยวชาญด้านความมั่นคงระหว่างประเทศ สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) และเป็นอดีตทีมเทคนิคในการพูดคุยสันติสุข และมูฮำหมัด ดือราแม ผู้สื่อข่าวเกาะติดประเด็นสันติภาพชายแดนใต้ ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ 

เพชรดาว โต๊ะมีนา อดีต สส.ภูมิใจไทย กล่าวถึงกรณีตากใบเป็นเหตุการณ์ที่จบลงภายในวันเดียวแต่เป็นบาดแผลที่ใหญ่มาก คนในพื้นที่และประชาชนที่สนใจต่างต้องการทราบว่าใครเป็นคนกระทำให้เกิดความตายขึ้น ช่วงคดีคดีใกล้หมดอายุความก็มีความรุนแรงเกิดขึ้น ในพื้นที่ เรื่องนี้เป็นประเด็นที่หน่วยงานความมั่นคงต้องประเมิน เพราะตากใบผ่านการแก้ไขปัญหามา 9 นายกรัฐมนตรี 2 รัฐประหารแล้ว และยังคงมีแต่เครื่องหมายคำถาม แม้คดีตากใบจะหมดอายุความไปแล้ว แต่รัฐยังสามารถทำงานต่อได้เพื่อสร้างความมั่นใจให้คนในพื้นที่และสร้างหลักประกันว่าจะไม่มีเหตุการณ์รุนแรงเช่นที่เคยเกิดขึ้น การถอดบทเรียนเรื่องตากใบสำคัญมาก รัฐสามารถนำเหตุการณ์อื่นๆ ที่ยังเต็มไปด้วยคำถามมาถอดบทเรียนร่วมกันได้  เพราะตากใบไม่ใช่เหตุการณ์เดียวที่เกิดขึ้น

"ดิฉันเชื่อว่าคงต้องมานั่งพิจารณาว่า กระบวนการยุติธรรมในประเทศไทยกับการใช้ทางออกอย่างสันติวิธีโดยฟ้องศาลแล้วศาลรับฟ้องแล้ว มันไม่สามารถที่จะเอาคนผิดมาลงโทษได้ ความรุนแรงยังคงเกิดขึ้นจะเชื่อมโยงกับเหตุการณ์ตากใบมากน้อยแค่ไหนในช่วงสองอาทิที่ผ่านมา เราก็เห็นความถี่ของเหตุการณ์มาเรื่อยๆ จะต้องให้ฝ่ายความมั่นคงหาคำตอบได้ให้ เพราะเหตุการณ์นี้คงไม่ใช่เหตุการณ์แรก"

"ช่วง 2548 ดิฉันเคยเยียวยาจิตใจกลุ่มบุคคลที่ได้รับความเสียหายเหตุการณ์ตากใบก็เป็นอีกกลุ่มหนึ่งในนั้น หลายๆ คนที่ดิฉันได้มีโอกาสได้เยียวยาจิตใจรวมทั้งผู้ที่พิการจากเหตุการณ์ในวันนั้น 20 ปีผ่านไป เขาก็อายุมากขึ้นและยังถามหาคำตอบ เราที่ลงพื้นที่ไปคงต้องได้รับคำถามเดิมๆ ที่เราก็ไม่รู้ว่าเราจะตอบอย่างไร การถอดบทเรียนในเหตุการณ์ตากใบเป็นเรื่องที่สำคัญมาก"

ในส่วนของการเจรจาสันติภาพ หากรัฐบาลต้องการให้การพูดคุยเป็นไปโดยการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย รัฐต้องรับประกันความปลอดภัยให้ให้คนที่จะเข้ามาร่วม ต้องมีการสร้างความไว้วางใจในทุกกระบวนการ นอกจากนี้ยังเสนอให้มีการถ่วงดุลในการเจรจาสันติภาพ เนื่องจากฝ่ายความมั่นคงมักมีส่วนร่วมที่สุดในการเจรจา และสุดท้ายหวังว่าสภาจะไม่ปัดตกผลการศึกษาของ กมธ.สันติภาพ ที่รวบรวมปัญหาและข้อเสนอจากทุกฝ่ายมาให้หน่วยงานรัฐนำไปปฏิบัติ