ช่วงเดือนสิงหาคม 2025 พนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน Air Canada กว่า 10,517 คน ประท้วงเรียกร้องค่าจ้าง "งานภาคพื้นดิน" (groundwork) ซึ่งเป็นงานที่พนักงานต้อนรับต้องทำก่อนเครื่องบินขึ้นและหลังลงจอด ท้าทายคำสั่งรัฐบาลกลางที่สั่งให้กลับทำงาน จนได้ข้อตกลงใหม่ กลายเป็นชัยชนะสำคัญของขบวนการแรงงานที่ทำให้รัฐต้องทบทวนการแทรกแซงข้อพิพาทแรงงาน
ที่มาภาพ: Air Canada Component of CUPE
การประท้วงของพนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน 10,517 คน ของสายการบิน Air Canada ในเดือนสิงหาคม 2025 ไม่เพียงแต่กระทบการเดินทางของผู้โดยสาร 130,000 คน ต่อวัน แต่ยังกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของขบวนการแรงงานแคนาดา เมื่อสหภาพแรงงานท้าทายคำสั่งกลับเข้าทำงานของรัฐบาล และประสบความสำเร็จในการต่อรองข้อตกลงใหม่
ค่าแรงที่หายไป
ที่มาภาพ: Canadian Union of Public Employees (CUPE)
ประเด็นหลักของการประท้วงครั้งนี้คือการเรียกร้องค่าตอบแทนสำหรับ "งานภาคพื้นดิน" (groundwork) ซึ่งเป็นงานที่พนักงานต้อนรับต้องทำก่อนเครื่องบินขึ้นและหลังลงจอด ตามนโยบายของ Air Canada พนักงานจะได้รับค่าจ้างเฉพาะช่วงเวลาตั้งแต่ปล่อยเบรกที่สนามบินต้นทางจนถึงเวลาที่ใช้เบรกเมื่อถึงปลายทาง ซึ่งหมายความว่าพวกเขาไม่ได้รับค่าจ้างสำหรับเวลาที่ใช้ในการช่วยผู้โดยสารขึ้นเครื่อง จัดเก็บสัมภาระ และงานอื่นๆ ที่ต้องทำในสนามบิน
สหภาพแรงงานพนักงานบริการสาธารณะแคนาดา (Canadian Union of Public Employees - CUPE) ประเมินว่าพนักงานต้อนรับของแอร์แคนาดาทำงานโดยไม่ได้รับค่าจ้างเฉลี่ย 35 ชั่วโมงต่อเดือน ปัญหานี้ทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อเที่ยวบินล่าช้ามากขึ้น โดยในปี 2567 (2024) มีเพียง 71% ของเที่ยวบิน Air Canada ที่ลงจอดตรงเวลา ทำให้ Air Canada และ WestJet อยู่ในอันดับท้ายสุดของการจัดอันดับประสิทธิภาพการตรงเวลาของสายการบินในอเมริกาเหนือ
นโยบายไม่จ่ายค่าจ้างช่วงภาคพื้นดินนี้เริ่มขึ้นในอเมริกาเหนือช่วงปลายทศวรรษ 1970 และต้นทศวรรษ 1980 เมื่อสายการบินประสบปัญหาทางการเงินอย่างหนักจากการผ่อนคลายกฎระเบียบการบิน ภาวะเศรษฐกิจถดถอย และการประท้วงของผู้ควบคุมการจราจรทางอากาศในปี 1981 การตัดชั่วโมงทำงานที่ต้องจ่ายค่าจ้างให้พนักงานต้อนรับเป็นหนึ่งในวิธีที่สายการบินใช้ลดค่าใช้จ่าย
การท้าทายอำนาจรัฐ
ชั้นขาออกภายในประเทศที่สนามบินนานาชาติ Toronto Pearson อาคารผู้โดยสาร 1 มีผู้โดยสารน้อยมากเนื่องจากการประท้วงของพนักงานต้อนรับบนเครื่องบินแอร์แคนาดา เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2025 | ที่มาภาพ: Wikimedia
การประท้วงเริ่มขึ้นเมื่อเวลา 00:58 น. ตามเวลาตะวันออก วันที่ 16 สิงหาคม 2025 หลังจากการเจรจานานแปดเดือนไม่บรรลุข้อตกลง แอร์แคนาดาเสนอขึ้นค่าตอบแทน 38% ใน 4 ปี โดยปีแรกขึ้น 25% แต่สหภาพแรงงาน CUPE ปฏิเสธข้อเสนอนี้โดยอ้างว่า "ต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อ ต่ำกว่ามูลค่าตลาด ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำ" และจ่ายเพียง 50% ของค่าจ้างสำหรับงานที่ปัจจุบันไม่ได้รับค่าตอบแทน
เพียง 12 ชั่วโมงหลังการประท้วงเริ่มขึ้น รัฐมนตรีกระทรวงการจ้างงาน แพตตี้ ฮาจดู (Patty Hajdu) ใช้มาตรา 107 ของประมวลกฎหมายแรงงานแคนาดา (Canada Labour Code) สั่งให้มีการอนุญาโตตุลาการที่มีผลผูกพันและยุติการหยุดงานประท้วง คณะกรรมการความสัมพันธ์อุตสาหกรรมแคนาดา (Canada Industrial Relations Board - CIRB) ออกคำสั่งให้พนักงานกลับเข้าทำงานเวลา 14:00 น. วันที่ 17 สิงหาคม
แต่สหภาพแรงงานกลับประกาศว่าคำสั่งกลับเข้าทำงานนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญและจะประท้วงต่อไป มาร์ค แฮนค็อก (Mark Hancock) ประธานสหภาพแรงงาน CUPE ระดับชาติประกาศว่า "ถ้าหมายความว่าคนอย่างผมต้องติดคุก ก็ให้มันเป็นอย่างนั้น ถ้าหมายความว่าสหภาพแรงงานของเราต้องถูกปรับ ก็ให้มันเป็นอย่างนั้น"
การท้าทายคำสั่งของรัฐบาลครั้งนี้สร้างกระแสสนับสนุนอย่างกว้างขวาง เวสลีย์ เลซอสกี้ (Wesley Lesosky) ประธานสหภาพแรงงาน CUPE สาขา Air Canada กล่าวว่า "พรรคลิเบอรัลกำลังละเมิดสิทธิตามกฎบัตรของเราในการนัดหยุดงาน และให้แอร์แคนาดาได้ในสิ่งที่พวกเขาต้องการ นั่นคือชั่วโมงแล้วชั่วโมงเล่าของแรงงานที่ไม่ได้รับค่าจ้างจากพนักงานต้อนรับที่ได้ค่าแรงต่ำ"
ข้อตกลงที่เปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรม
ในที่สุด หลังจากการเจรจาตลอดคืนนาน 9 ชั่วโมงในวันที่ 19 สิงหาคม ทั้งสองฝ่ายบรรลุข้อตกลงเบื้องต้นที่ CUPE เรียกว่าจะนำมาซึ่ง "การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่" ในอุตสาหกรรม ข้อตกลงใหม่กำหนดให้พนักงานต้อนรับได้รับ 50% ของเงินเดือนสำหรับงานภาคพื้นดิน 60 นาทีสำหรับเครื่องบินลำตัวแคบ และ 70 นาทีสำหรับเครื่องบินลำตัวกว้าง โดยจำนวนนี้จะเพิ่มขึ้น 5% ทุกปีตามข้อตกลง
สำหรับการขึ้นเงินเดือน พนักงานที่ทำงานน้อยกว่า 5 ปีจะได้รับการขึ้นเงินเดือน 12% ในปีแรก ส่วนผู้ที่ทำงานตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไปได้รับ 8% ปีที่สองขึ้นอีก 3% และปีที่สามขึ้น 2.5%
ก่อนหน้านี้ในสหรัฐอเมริกา Delta Air Lines เป็นสายการบินหลักแห่งแรกที่จ่ายค่าจ้างบางส่วนสำหรับเวลาขึ้นเครื่องในปี 2022 ตามด้วย American Airlines และ Alaska Airlines ในปี 2024 และ United Airlines ต่อมาปี 2025 ในแคนาดา Porter Airlines และ Pascan Aviation จ่ายค่าจ้างให้พนักงานต้อนรับสำหรับงานระหว่างการขึ้นเครื่องอยู่แล้ว
สถานการณ์สหภาพแรงงานในแคนาดา
อัตราการครอบคลุมข้อตกลงร่วม (collective bargaining coverage rate) ในแคนาดาลดลงจาก 33.7% ในปี 1997 เหลือ 30.4% ในปี 2023 โดยการลดลงนี้เกิดจากภาคเอกชนเป็นหลัก ซึ่งอัตราครอบคลุมลดจาก 21.3% เหลือ 15.5% ในช่วงเวลาเดียวกัน ขณะที่ภาครัฐมีอัตราครอบคลุมเพิ่มขึ้นจาก 74.7% เป็น 76.7%
ในปี 2023 พนักงานภาครัฐมีโอกาสได้รับการคุ้มครองโดยข้อตกลงร่วมมากกว่าภาคเอกชนเกือบ 5 เท่า ปัจจุบันมีคนงานแคนาดาเกือบ 1 ใน 3 หรือ 5.3 ล้านคน ได้รับการคุ้มครองโดยข้อตกลงเจรจาต่อรองร่วม
ทั้งนี้ สหภาพแรงงาน CUPE เป็นสหภาพที่ใหญ่ที่สุดในแคนาดา มีสมาชิกกว่า 639,000 คน คิดเป็น 1 ใน 7 ของสมาชิกสหภาพทั้งหมด รองลงมาคือ สหภาพแรงงาน NUPGE ที่มีสมาชิก 360,000 คน และ สหภาพแรงงาน Unifor ที่มี 300,000 คน ส่วนสภาแรงงานแคนาดา (Canadian Labour Congress) เป็นองค์กรแรงงานที่ใหญ่ที่สุด รวบรวมสหภาพระดับชาติและนานาชาติหลายสิบแห่ง สหพันธ์แรงงานระดับจังหวัดและดินแดน เพื่อเป็นตัวแทนของคนงานมากกว่า 3 ล้านคนทั่วประเทศ
อุตสาหกรรมการผลิตมีส่วนสำคัญในการลดลงของอัตราครอบคลุม โดยลดจาก 36.2% ในปี 1997 เหลือ 22.8% ในปี 2023 จำนวนวันทำงานที่สูญเสียจากการหยุดงานประท้วงในปี 2023 สูงถึง 6.6 ล้านวัน ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปี 1986 เชื่อมโยงกับอัตราเงินเฟ้อที่พุ่งสูง
บทเรียนสำหรับขบวนการแรงงาน
ที่มาภาพ: Canadian Union of Public Employees (CUPE)
ความสำเร็จของการหยุดงานประท้วงครั้งนี้ถือเป็นชัยชนะครั้งสำคัญของขบวนการแรงงานแคนาดา แลร์รี ซาเวจ (Larry Savage) ศาสตราจารย์ด้านการศึกษาแรงงานจากมหาวิทยาลัยบร็อค (Brock University) กล่าวว่า "นี่เป็นชัยชนะครั้งใหญ่สำหรับพนักงานต้อนรับที่จะบังคับให้รัฐบาลกลางต้องประเมินใหม่ว่าจะแทรกแซงข้อพิพาทแรงงานอย่างไรในอนาคต"
คริส โรเบิร์ตส์ (Chris Roberts) ผู้อำนวยการนโยบายสังคมและเศรษฐกิจของสภาแรงงานแคนาดา (Canadian Labour Congress) เห็นว่าการใช้มาตรา 107 บ่อยครั้งเกินไป "กัดกร่อนหลักการและแนวปฏิบัติของการเจรจาต่อรองร่วมอย่างอิสระและสมัครใจ"
รัฐบาลพรรคลิเบอรัลใช้มาตรา 107 หลายครั้งในปี 2024 ทั้งในการหยุดงานประท้วงที่ท่าเรือ ทางรถไฟ และไปรษณีย์แคนาดา การที่สหภาพแรงงานท้าทายคำสั่งครั้งนี้และประสบความสำเร็จ ทำให้นายจ้างไม่สามารถพึ่งพาการแทรกแซงของรัฐบาลได้อีกต่อไป
บี บรัสเก้ (Bea Bruske) ประธานสภาแรงงานแคนาดากล่าวว่า "นายจ้างไม่ควรคิดว่ารัฐบาลจะช่วยเหลือพวกเขาได้" ส่วนซาเวจ ศาสตราจารย์ด้านการศึกษาแรงงานจากมหาวิทยาลัยบร็อค เสริมว่า "เมื่อรัฐบาลเอนเอียงไปทางนายจ้าง สหภาพแรงงานจะต่อต้าน คนทำงานจะใช้อำนาจต่อรองของพวกเขาเพื่อยืนหยัดในการเจรจาข้อตกลง แม้ว่าจะหมายถึงการเพิกเฉยต่อกฎหมายก็ตาม"
แฮนค็อกเปิดเผยว่าสหภาพแรงงานสังเกตเห็นการเปลี่ยนแปลงของ Air Canada ที่ดูเหมือนจะรอให้รัฐบาลใช้มาตรา 107 แทนที่จะเจรจาอย่างจริงจัง ซึ่งคล้ายกับที่เกิดขึ้นกับพนักงานไปรษณีย์เมื่อปีที่แล้ว แต่การที่สหภาพแรงงานท้าทายคำสั่งและได้รับการสนับสนุนจากสาธารณชน ทำให้ Air Canada ต้องกลับมาเจรจาอย่างรวดเร็ว
ประเด็นการไม่ได้รับค่าจ้างสำหรับงานภาคพื้นดินสร้างกระแสเห็นอกเห็นใจจากประชาชนอย่างกว้างขวาง ซาเวจวิเคราะห์ว่า "มีบางอย่างเกี่ยวกับพนักงานต้อนรับเหล่านี้ โดยเฉพาะประเด็นที่พวกเขาต่อสู้เรื่องงานที่ไม่ได้รับค่าจ้าง ที่สะท้อนใจผู้คนจำนวนมาก"
การประท้วงครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อผู้โดยสารมากกว่า 500,000 คนภายใน 3 วัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่สนามบิน Calgary ซึ่งตรงกับเทศกาลดนตรีคันทรีธันเดอร์ (Country Thunder) ทำให้โรงแรมและเที่ยวบินเต็มหมด ผู้โดยสารที่พยายามจองเที่ยวบินใหม่ในวันที่ 16 สิงหาคม ได้รับแจ้งว่าเที่ยวบินที่เร็วที่สุดที่จะออกจาก Calgary ด้วยสายการบินอื่นคือวันที่ 19 สิงหาคม
บทเรียนจากการต่อสู้ของพนักงานต้อนรับ Air Canada แสดงให้เห็นว่าเมื่อสหภาพแรงงานมีความกล้าหาญที่จะท้าทายอำนาจรัฐและได้รับการสนับสนุนจากสาธารณชน พวกเขาสามารถบรรลุข้อตกลงที่ดีกว่าการถูกบังคับให้ยอมรับการอนุญาโตตุลาการ การประท้วงครั้งนี้อาจเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้รัฐบาลแคนาดาต้องทบทวนการใช้อำนาจแทรกแซงข้อพิพาทแรงงานในอนาคต
ที่มา:
Collective bargaining coverage rate, 2023 (Government of Canada, 15 October 2024)
State of the unions in Canada (Statistics Canada, 26 November 2024)
How an act of defiance by Air Canada's flight attendants was a win for labour rights (Verity Stevenson, CBC News, 20 August 2025)
2025 Air Canada flight attendants strike (Wikipedia, เข้าถึงข้อมูลเมื่อ 21 August 2025)
Who We Are (Canadian Labour Congress, เข้าถึงข้อมูลเมื่อ 21 August 2025)
