การประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 48 ที่เมืองเซบู ฟิลิปปินส์ เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม สิ้นสุดลงโดยยังคงย้ำฉันทามติ 5 ข้อเพื่อแก้ปัญหาพม่าโดยไม่มีมาตรการใหม่ใดๆ แม้ประธานาธิบดีมาร์กอสจะยอมรับว่าสถานการณ์อยู่ในภาวะ "หยุดนิ่ง" องค์กรรัฐสภาเพื่อสิทธิมนุษยชนอาเซียน (APHR) เตือนว่าอาเซียนกำลังค่อยๆ ยอมรับรัฐบาลทหารโดยปริยาย โดยชี้ว่าไทย กัมพูชา และลาวว่ามีส่วนขัดขวางการดำเนินการที่เด็ดขาด
เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2026 องค์กรรัฐสภาเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อสิทธิมนุษยชน (APHR) แสดงความกังวลอย่างหนักต่อผลการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 48 ที่เมืองเซบู ฟิลิปปินส์ เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2026 โดยระบุว่าอาเซียนยังคงย้ำฉันทามติ 5 ข้อเพื่อแก้ปัญหาเมียนมาโดยไม่มีมาตรการที่เป็นรูปธรรมใดๆ เพิ่มเติม
ประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ของฟิลิปปินส์ ในฐานะเจ้าภาพถึงกับแสดงความหงุดหน่ายในแถลงการณ์หลังการประชุม โดยอธิบายสถานการณ์ว่าเป็น "ปัญหาหนาม" ที่ไม่มีทางออกชัดเจน และยอมรับว่าการดำเนินการตามฉันทามติ 5 ข้ออยู่ในสภาวะ "หยุดนิ่ง" แถลงการณ์ประธานอาเซียนว่าด้วยพม่าสะท้อนรูปแบบเดิม คือการแสดงความกังวลโดยไม่มีการจัดตั้งกลไกรับผิดชอบใหม่ ไม่มีการพูดคุยอย่างเป็นทางการกับรัฐบาลเอกภาพแห่งชาติ (NUG) และกลุ่มต่อต้าน และไม่มีบทบัญญัติการติดตามการหยุดยิงอย่างอิสระ
APHR ยังแสดงความวิตกต่อสัญญาณที่อาจนำไปสู่การยอมรับรัฐบาลทหารโดยปริยาย โดยเฉพาะการที่รัฐมนตรีต่างประเทศไทยเริ่มมีการติดต่อสื่อสารกับฝ่ายพม่า ข้อเสนอจัดประชุมออนไลน์กับรัฐมนตรีต่างประเทศพม่า และท่าทีของฟิลิปปินส์ที่ประกาศจะมีส่วนร่วมต่อเนื่องกับผู้นำรัฐบาลทหารในเดือนเมษายนที่ผ่านมา ขณะที่ไทย กัมพูชา และลาว ถูกระบุว่ามีส่วนสำคัญในการขัดขวางการดำเนินการร่วมที่เด็ดขาดยิ่งขึ้น
"รัฐบาลทหารที่นำโดยมินอ่องหล่ายไม่มีความชอบธรรมทางการเมืองใดๆ" เมอร์ซี คริสตี บาเรนดส์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรอินโดนีเซียและประธาน APHR กล่าว "อาเซียนไม่อาจพึ่งพารัฐบาลทหารซึ่งไม่มีเจตนาหยุดความรุนแรงหรือปฏิบัติตามฉันทามติ 5 ข้อ ให้นำพาประชาชนสู่สันติภาพได้"
หว่อง เฉิน สมาชิกรัฐสภามาเลเซียและกรรมการบริหาร APHR ระบุว่า "วิกฤตเมียนมาไม่เคยเป็นเพียงปัญหาภายในประเทศ" และชี้ว่าอาเซียนไม่อาจยืนกรานให้เกิดการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยโดยพม่าเอง โดยไม่ต้องให้มินอ่องหล่ายและรัฐบาลทหารรับผิดชอบต่อการกระทำของตนก่อน
APHR เรียกร้องให้อาเซียนยอมรับตัวแทนประชาธิปไตยของพม่าเป็นหุ้นส่วนที่ถูกต้องตามกฎหมาย กำหนดเกณฑ์ชี้วัดและผลที่ตามมาหากรัฐบาลทหารไม่ปฏิบัติตามฉันทามติ 5 ข้อ รับรองการเข้าถึงความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมโดยไม่ผ่านโครงสร้างที่อยู่ภายใต้การควบคุมของทหาร และต้านทานแรงกดดันจากประเทศสมาชิกที่ต้องการให้ยอมรับรัฐบาลทหารก่อนที่จะมีเงื่อนไขความรับผิดชอบใดๆ
5 ปีหลังการรัฐประหาร ประชาชนพม่ายังคงเผชิญกับการโจมตีทางอากาศและการปราบปราม ขณะที่อาเซียนยังคงชะงักงัน ไม่เพียงเพราะผลประโยชน์ที่ขัดแย้งกัน แต่ยังเพราะกฎเกณฑ์ฉันทามติที่เปิดช่องให้ประเทศเพื่อนบ้านที่ผ่อนปรนกับรัฐบาลทหารใช้อำนาจยับยั้งได้อย่างมีประสิทธิผล
