เปิด 10 เหตุผลคนชุมพรค้านแลนด์บริดจ์ และข้อกังวลของคนระนอง เผยเกิดภาวะมึน งง และตกใจ เพราะไม่รู้ว่า “แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง” ใหญ่ขนาดไหน ผลกระทบมีอะไร เพราะรัฐแยกส่วนรับฟังความเห็นเป็นโครงการย่อย
ที่มาภาพประกอบ: เพจอุบัติเมืองมลพิษแลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง
ในขณะที่รัฐบาลกำลังเดินหน้า อภิมหาโครงการ “แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง” หรือโครงการสะพานเศรษฐกิจภาคใต้เชื่อมฝั่งทะเลอ่าวไทย -อันดามัน มูลค่า 1 ล้านล้านบาท อย่างเต็มกำลัง ทว่า คนในพื้นที่กลับกำลังตกอยู่ในภาวะ “มึน งง และตกใจ” เพราะยังมองภาพยังไม่ออกว่า โครงการนี้มันใหญ่ขนาดไหน
โดยสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) กำลังดำเนินการทั้งการศึกษาความเหมาะสม ออกแบบเบื้องต้น ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม และวิเคราะห์รูปแบบโมเดลการพัฒนาการลงทุน (Business Development Model) ไปพร้อมๆ กัน
แต่ชาวบ้านในพื้นที่ส่วนใหญ่ก็ยังนึกไม่ออกจริงๆ จะได้รับผลกระทบอะไรบ้าง เพราะดูเหมือนว่าการประชาสัมพันธ์โครงการ หรือการให้ข้อมูลผ่านเวทีรับฟังความคิดเห็นในพื้นที่จริงๆ ยังแยกส่วนเป็นโครงการย่อยๆ ซึ่งเมื่อรับทราบข้อมูลในภาพรวมไม่ครบถ้วนก็ไม่รู้จะตั้งคำถามหรือแสดงความคิดเห็นอย่างไร
อย่างล่าสุด ในเวทีรับฟังความคิดเห็นของประชาชน ครั้งที่ 1 โครงการพัฒนาท่าเรือบริเวณแหลมอ่าวอ่าง อ.เมือง จ.ระนอง และท่าเรือบริเวณแหลมริ่วในฝั่งอ่าวไทยที่ จ.ชุมพร เพื่อจัดทำรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ระหว่างวันที่ 16 – 18 สิงหาคม ที่ผ่านมา ก็เป็นส่วนหนึ่งของโครงการใหญ่ “แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง”
เช่นเดียวกับการรถไฟแหงประเทศไทยที่ได้จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นประชาชนตามแนวเส้นก่อสร้างทางรถไฟแลนด์บริดจ์เชื่อมชุมพร-ระนอง ระหว่างวันที่ 4-8 กันยายน 2566 รวม 9 เวที ในพื้นที่ อ.หลังสวน อ.พะโต๊ะ จ.ชุมพร และ อ.เมือง จ.ระนอง ทั้งสองโครงการก็จำกัดให้ผู้เข้าร่วมแสดงความคิดเห็นเฉพาะโครงการเท่านั้น
นายกฤติ์ฐนพัส หัสจักร ที่ปรึกษาผู้ตรวจราชการภาคประชาชนด้านเศรษฐกิจ จ.ระนอง กล่าวว่า ในเวทีรับฟังความคิดเห็นเรื่องการก่อสร้างท่าเรือระนองมีการให้ข้อมูลเฉพาะเรื่องท่าเรืออย่างเดียว แต่โครงการใหญ่ขนาดนี้ต้องให้ข้อมูลครบถ้วนในภาพรวม ไม่อย่างนั้นแล้วจะแยกไม่ออกว่าภาพใหญ่คืออะไร จึงมีข้อกังวลว่าการให้ข้อมูลครั้งนี้เป็นการชอบด้วยกฎหมายหรือไม่เพราะกระบวนการในเวทีเป็นการให้ข้อมูลที่ไม่รอบด้าน
“เมื่อชาวบ้านยังไม่เข้าใจว่าภาพรวมคืออะไร แต่มาจัดเวทีแบบนี้ทันทีจะทำให้ชาวบ้านงง ไม่รู้จะถามอย่างไร นึกไม่ออก เมื่อผู้จัดเวทีกลับไปแล้วชาวบ้านจะกลับมาจัดเวทีพูดคุยกันเองก็ไม่ได้ เพราะไม่ใครมาให้คำตอบ”
“แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง” ใหญ่ขนาดไหน
ข้อมูลจาก สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร (สนข.) กระทรวงคมนาคม ระบุว่า โครงการ "แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง” จะมีการพัฒนาท่าเรือน้ำลึกสองฝั่งทะเล และมีโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมโยงการขนส่งสินค้าระหว่างกันด้วยระบบราง (รถไฟทางคู่) และทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง (มอเตอร์เวย์) ภายใต้แนวคิด” One Port Two Side” และการพัฒนาพื้นที่หลังท่าด้วยอุตสาหกรรมเกี่ยวเนื่องและกิจกรรมเชิงพาณิชย์
โดยได้คัดเลือกจุดก่อสร้างท่าเรือทั้งสองฝั่ง คือ บริเวณแหลมริ่ว ต.บางน้ำจืด อ.หลังสวน จ.ชุมพร และแหลมอ่าวอ่าง ต.ราชกรูด อ.เมือง จ.ระนอง ที่สามารถรองรับตู้สินค้าได้ฝั่งละ 20 ล้านทีอียู
สำหรับท่าเรือฝั่งชุมพรจะมีพื้นที่ถมทะเลประมาณ 5,808 ไร่ ประกอบด้วยพื้นที่ท่าเทียบเรือ 4,788 ไร่และพื้นที่พัฒนาอเนกประสงค์ 1,020 ไร่ ส่วนท่าเรือฝั่งระนอง จะมีพื้นที่ถมทะเลประมาณ 6,975 ไร่ ประกอบด้วย พื้นที่ท่าเทียบเรือ 5,633 ไร่ และพื้นที่อเนกประสงค์ 1,342 ไร่ตามลำดับ
ส่วนระบบเส้นทางเชื่อมโยงมีระยะทาง 93.9 กิโลเมตร (บนบก 89.35 กิโลเมตร และในทะเลสู่ท่าเรือระนอง 2.15 กิโลเมตร และสู่ท่าเรือชุมพร 2.48 กิโลเมตร) ประกอบด้วย มอเตอร์เวย์ และรถไฟทางคู่ ขนาดรางมาตรฐาน (1.435 เมตร) รองรับการขนส่งสินค้า และรางขนาด 1 เมตร เพื่อเชื่อมการเดินทางขนส่งของประเทศอีกด้วย โดยมีรูปแบบทั้งทางยกระดับ ทางระดับพื้นและอุโมงค์ 3 แห่ง
ผลการศึกษาเบื้องต้นประมาณมูลค่าการลงทุนในการพัฒนาแลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนอง ไว้ 1.001 ล้านล้านบาท คือ 1. การก่อสร้างท่าเรือ 636,477 ล้านบาท (ท่าเรือฝั่งชุมพร 305,666 ล้านบาท, ท่าเรือฝั่งระนอง 330,810 ล้านบาท)
2. การพัฒนาพื้นที่เปลี่ยนรูปแบบการขนส่งสินค้า (SRTO) ทั้งสองฝั่งมีมูลค่าลงทุนรวม 141,103 ล้านบาท และ 3. มอเตอร์เวย์และรถไฟทางคู่ รวม 223,626 ล้านบาท
โดยการพัฒนาแบ่งเป็น 4 เฟส เฟสแรก คือการก่อสร้างท่าเรือฝั่งชุมพรรองรับตู้สินค้า 4 ล้านทีอียู และท่าเรือฝั่งระนอง รองรับ 6 ล้านทีอียู มอเตอร์เวย์ 4 ช่องจราจร และรถไฟทางคู่ จากนั้นในเฟสต่อ ๆ ไปจะเป็นการขยายท่าเรือ 2 ฝั่งและพื้นที่ SRTO ให้รองรับตู้สินค้าเพิ่มขึ้นจนครบ 20 ล้านทีอียู รวมทั้งขยายมอเตอร์เวย์เป็น 6 ช่องจราจร
รัฐบาลตั้งเป้าจะให้แลนด์บริดจ์ ชุมพร-ระนองเป็นจุดศูนย์กลางขนส่งสินค้าและเส้นทางเดินเรือใหม่ของโลก โดยมีแรงจูงใจสำคัญที่จะให้มีผู้มาใช้บริการ คือ สามารถลดระยะเวลาขนส่งสินค้าทางเรือจากเส้นทางช่องแคบมะลากาจาก 9 วัน เหลือ 5 วัน เป็นทางเลือกการขอส่งสินค้าแบบถ่ายลำ (Transshipment) ระหว่างมหาสมุทรอินเดียกับมหาสมุทรแปซิฟิก หมายถึง นำสินค้าจากเรือมาขึ้นรถบรรทุกหรือรถไฟแล้วขนไปลงเรือที่ท่าเรืออีกฝั่งหนึ่ง
และเกิดอุตสาหกรรมหลังท่า (Port Industry) ซึ่งจะมีการตั้งเขตเศรษฐกิจเสรีเพื่อดึงดูดนักลงทุนมาพัฒนาอุตสาหกรรมหลังท่าเรือและจะทำให้เกิดพื้นที่เชิงพาณิชย์ตามมา ซึ่งจะเพิ่มศักยภาพการแข่งขันด้านเศรษฐกิจในภาคใต้ต่อไป
เสียงค้านอย่างคนตาบอด
แม้ชาวบ้านในพื้นที่โครงการและตามแนวเส้นทางเชื่อมโยงอาจยังไม่ได้รับข้อมูลอย่างครบถ้วน แต่ก็เริ่มชาวบ้านบางส่วนออกมาแสดงการคัดค้านบ้างแล้ว เช่น การติดป้ายคัดค้านในเวทีของการรถไฟฯ หรือแม้กระทั่งการส่งหนังสือคัดค้านไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของชาวบ้านทั้งในพื้นที่ชุมพรและระนอง
อย่างเช่น กลุ่มชาวบ้านใน อ.หลังสวน และ อ.พะโต๊ะ จ.ชุมพร จำนวนหนึ่งที่ได้ส่งหนังสือ ขอคัดค้านโครงการสร้างท่าเรือน้ำลึก ชุมพร – ระนอง (แลนด์บริดจ์) เมื่อวันที่ 31 ส.ค. 2566 ต่อผู้อำนวยการ สนข.มาแล้ว โดยคัดค้านทั้งแนวเส้นทางของท่าเรือน้ำลึก ทางรถไฟ ถนนมอเตอร์เวย์ ท่อน้ำมันในโครงการดังกล่าว
ขณะที่ ชาวบ้านในเครือข่ายผู้ที่ได้รับผลกระทบจากแลนด์บริดจ์ชุมพร-ระนอง นำโดยนายธรรมนูญ มีเพียร ผู้ประสานงานเครือข่ายฯ ก็ได้ยื่นหนังสือคัดค้านการรถไฟแห่งประเทศไทย(รฟท.) จัดประชุมกลุ่มย่อยเพื่อนำเสนอความก้าวหน้าโครงการก่อสร้างทางรถไฟช่วงชุมพร-ท่าเรือน้ำลึกระนอง ระหว่างวันที่ 4 – 8 กันยายน 2566 มาแล้ว และเรียกร้องให้เลื่อนการจัดเวทีออกไป
ทั้งนี้ เนื่องจากเห็นว่า การผลักดันชุดแผนพัฒนาแลนด์บริดจ์แบบแยกเป็นรายโครงการตามภารกิจของหน่วยงานต่าง ๆ ดังดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน ทำให้ประชาชนไม่เข้าใจภาพรวมของชุดแผนพัฒนาทั้งหมด การแสดงความคิดเห็นของประชาชน จึงไม่สะท้อนถึงผลประโยชน์และผลกระทบที่จะเกิดขึ้น ทว่า รฟท.ก็จัดเวทีไปแล้วตามกำหนด
10 เหตุผลคนชุมพรค้านแลนด์บริดจ์
หนังสือคัดค้านของกลุ่มชาวบ้านใน อ.หลังสวน และ อ.พะโต๊ะ จ.ชุมพร ที่ยื่นให้ สนข. เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม 2566 ระบุถึงข้อกังวลจากโครงการก่อสร้างท่าเรือน้ำลึกทั้งสองฝั่งทะเล ซึ่งจะมีการสร้างทางรถไฟและมอเตอร์เวย์เชื่อมผ่านที่ดินทำกินของชาวบ้านจำนวนมาก รวมถึงข้อกังวลต่อการจัดตั้งเขตอุตสาหกรรม แม้ว่า สนข. ยังไม่ได้ประกาศพื้นที่และยังไม่แจ้งข้อมูลเกี่ยวกับผลกระทบที่จะเกิดขึ้นก็ตาม
ชาวบ้านกลุ่มนี้ จึงให้เหตุผลในการขอคัดค้านโครงการนี้ โดยสรุปดังนี้
โครงการนี้จะสร้างความเสียหายต่อที่ดินทำมาหากินของชาวสวนทุเรียนซึ่งเป็นอาชีพหลักและสร้างรายได้เข้าประเทศมหาศาล และสร้างความเสียหายต่อชาวประมงริมทะเล เพราะ
1. การสร้างท่าเรือมีโอกาสทำลายสัตว์น้ำทางทะเลใกล้ฝั่งได้ เพราะจะใช้พื้นที่ก่อสร้าง 5,800 กว่าไร่
2. เป็นการทำลายทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลและระบบนิเวศที่อุดมสมบูรณ์
3. เป็นการทำลายพื้นที่ท่องเที่ยวของคนในพื้นที่ เพราะมีชายหาดที่สวยงามขึ้นชื่อ
4. การประกาศให้บริเวณท่าเรือตลอดแนวยาวริมทะเลและส่วนอื่นๆ กว่า 50,000 กว่าไร่ ของ ต.บางน้ำจืด อ.หลังสวน เป็นพื้นที่เขตนิคมอุตสาหกรรม จะได้รับผลกระทบจากโรงงานอุตสาหกรรม ได้แก่ น้ำทะเลเสีย อากาศเสีย ขยะมลพิษ สารตกค้างลงทะเลไปทำลายสัตว์น้ำต่อไป
5. มีการละเมิดสิทธิ์ในที่ดินส่วนบุคคลของชาวบ้าน เพราะทราบว่ามีการแอบไปรังวัดโดยไม่แจ้งให้ชาวบ้านทราบเลยสักราย
6. แม่น้ำพะโต๊ะเป็นต้นน้ำของแม่น้ำหลังสวนซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญด้านการเกษตรจะถูกทำลายเพื่อสร้างทางรถไฟ มอเตอร์เวย์ และท่อน้ำมัน
7. อ.หลังสวน เป็นแหล่งทุเรียนและตลาดทุเรียนที่มีชื่อเสียง โดยมี GDP อันดับ 10 ของประเทศ สามารถส่งออกทำรายได้เข้าประเทศมหาศาล ก็จะถูกทำลายเพื่อสร้างทางรถไฟ มอเตอร์เวย์และท่อน้ำมัน
8. น้ำใช้ของประชาชนจะถูกแย่งชิงไปใช้ในอุตสาหกรรม ทำให้ชาวบ้านขาดน้ำจนต้องไปซื้อน้ำของเอกชนที่มีราคาแพงมาใช้
9. ชุมพรที่มีแหล่งท่องเที่ยวเชื่อมโยงกับเกาะเต่า เกาะนางยวน เกาะสมุย จะทำให้โอกาสจากการเชื่อมโยงการท่องเที่ยวเหล่านี้หมดไปด้วย
10. แม่น้ำหลังสวน มีการใช้ในประเพณีแห่พระ แข่งเรือขึ่นโขนชิงธงซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมแห่งลุ่มน้ำหลังสวนมายาวนาน เป็นที่รวมความสามัคคีของคนหลังสวน ใช้นการแข่งเรือยาวพระราชทานประจำปีจะได้รับผลกระทบไปด้วยหากแม่น้ำพะโต๊ะถูกทำลาย
ข้อกังวลของคนระนอง
ส่วนชาวบ้านในฝั่ง จ.ระนอง ก็มีข้อกังวลไม่แพ้กัน โดยนายกฤติ์ฐนพัส หัสจักร ที่ปรึกษาผู้ตรวจราชการภาคประชาชนด้านเศรษฐกิจ จ.ระนอง กล่าวว่า ก่อนหน้านี้ชาวบ้านรับรู้แค่เผินๆ ว่ามีท่าเรือขนาดใหญ่ ทำถนนเชื่อมชุมพรระนองแต่ไม่รู้ว่าเป็นโครงการขนาดใหญ่มีการถมทะเล 5,000 ไร่ บนฝั่ง 1,000 กว่าไร่ ซึ่งเยอะมาก ยังไม่เกี่ยวกับโครงการถนนและทางรถไฟ
ถ้ามีโครงการแล้วชาวบ้านก็จะไปทำมาหากินที่ไหน จะจัดการอย่างไร จะมีการเวนคืนที่ดินหรือไม่ และที่สำคัญที่ดินระนองประมาณ 70% ไม่มีเอกสารสิทธิ์ จะมีการชดเชยอย่างไร ระหว่างก่อสร้างทำมาหากินไม่ได้ใครจะดูแล และมาตรการเยียวยาที่เหมาะสมเป็นอย่างไร ไม่มีอะไรที่ชัดเจนเลย เพียงแต่บอกอย่างกว้างๆ ว่าจะมีการชดเชยและจะดูแลเรื่องอาชีพ สิ่งแวดล้อม แต่จะดูแลแค่ไหนอย่างไรไม่มีเลย
สิ่งที่กังวลมากที่สุด ทั้งก่อนและหลังก่อสร้างโครงการ คือระบบการจัดการ ไม่ว่าจะเป็นน้ำ ความปลอดภัย การเดินเรือ เพราะวันนี้ชาวบ้านสามารถเล่นตรงไปเกาะพยามเพื่อจับสัตว์น้ำได้เลย ประมาณ 15 นาทีก็ถึง แต่ถ้ามีท่าเรือจะต้องอ้อมประมาณ 10 กิโลเมตร ต้นทุนก็เยอะขึ้นมาก
เรื่องฝุ่นละอองในน้ำก็จะเยอะขึ้น ซึ่งในช่วงหลังสึนามิฝุ่นละอองต่างๆที่เกาะตามปะการังถูกกวาดไปหมดแล้ว ถ้ามีการก่อสร้างท่าเรือและขุดร่องน้ำ ตะกอนหรือฝุ่นละอองก็จะไปทับถมแนวปะการังซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำอีกครั้ง จะส่งผลกระทบต่อแหล่งปะการังและแหล่งทำมาหากินทั้งหมดเลย รวมถึงป่าชายเลน และการเสนอให้เป็นแหล่งมรดกโลกก็จะได้รับผลกระทบด้วย และกระทบต่อสุขภาพของประชาชน
เหล่านี้ ชาวบ้านไม่สามารถตัดสินใจได้ เพราะไม่มีข้อมูล แม้ส่วนตัวคิดว่าเป็นโครงการที่ดี แต่จะถามว่าจะมีทางเลือกในดูแลเรื่องการย้ายถิ่นและผลกระทบด้านอาชีพอย่างไร เราไม่ได้ติดขัดเรื่องโครงการ แต่ติดใจที่ข้อมูลที่จะนำมาตัดสินใจเกี่ยวกับโครงการ
จากสถานการณ์ที่เกิดขึ้น นายกฤติ์ฐนพัส มีข้อเสนอ 2 ข้อ คือ
1. ให้ทางจังหวัดแผนในการจัดเวทีให้ชาวบ้านเข้าใจทั้งข้อดี ข้อเสีย และผลกระทบที่คนระนองจะได้รับอย่างครบถ้วนในระดับพื้นที่ทุกหมู่บ้าน เพราะการจัดเวทีแต่ละครั้งมีเวลาน้อยมากไม่ถึงครึ่งวัน ทำให้ไม่สามารถที่จะแสดงความคิดเห็นหรือสอบถามข้อมูลได้อย่างเต็มที่ และการมีเจ้าหน้าที่เข้าร่วมเยอะทำให้ชาวบ้านไม่กล้าพูด ทั้งที่มีข้อกังวลเยอะ
2. พาชาวบ้านไปศึกษาดูงานในพื้นที่ท่าเรือแหลมฉบัง เพื่อให้ชาวบ้านได้เห็นข้อมูลผลกระทบด้วยตังเองและสามารถตัดสินใจกันเองได้ เพราะทุกวันนี้ชาวบ้านไม่รู้จักไปเสนออย่างไร ยังมึนๆอยู่ เพราะนึกไม่ออกว่าโครงการมันใหญ่ขนาดไหน จะมีผลกระทบอย่างไรบ้าง
เหล่านี้เป็นเสียงคัดค้านที่อาจยังไม่รู้ข้อมูลที่แท้จริงอย่างรอบด้าน เสมือนคนตาบอดแต่ก็ต้องค้านไว้ก่อน และสิ่งที่น่ากังวลยิ่งรัฐยิ่งผลักดันโครงการอย่างเต็มที่โดยที่ชาวบ้านยังไม่สามารถตัดสินใจอะไรไม่ได้มาก ความยั่งยืนของโครงการจะมีหรือไม่ ผลกระทบที่เกิดขึ้นใครจะแบกรับ ที่แน่ๆ ชาวบ้านอาจสูญเสียทั้งที่อยู่ที่กินไปตลอดกาลแล้ว โดยไม่รู้ว่าจะได้รับการชดเชยดูแลอย่างไร
![สแกน QR Code เพื่อร่วมบริจาคเงินให้กับประชาไท](https://img.pct.fyi/uploads/big/50cd36632778858506956587c3cd91f7.png)
ร่วมบริจาคเงิน สนับสนุน ประชาไท โอนเงิน กรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM" หรือ โอนผ่าน PayPal / บัตรเครดิต (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)