สมาคมผู้สื่อข่าวฮ่องกง HKJA ได้เผยแพร่ "ดัชนีเสรีภาพสื่อ" ของปีล่าสุด ชี้ว่าเสรีภาพสื่อฮ่องกงยังอยู่ในระดับ "ต่ำมากถึงขีดสุด" แม้ว่าจะเริ่มดีขึ้นกว่าระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ แต่นั่นก็สะท้อนการปรับตัวยืดหยุ่นของนักข่าวมากกว่าจะสะท้อนภูมิทัศน์ของเสรีภาพสื่อในฮ่องกงเอง จากมุมมองของทางสมาคม

ภาพจาก: Kyle Lam/HKFP

สมาคมผู้สื่อข่าวฮ่องกง HKJA ได้เผยแพร่รายงานสำรวจดัชนีเสรีภาพสื่อปีล่าสุด ซึ่งเป็นการสำรวจสภาพการณ์ตั้งแต่เดือน มีนาคม 2567 ถึง กันยายน 2568 โดยมีการสอบถามนักข่าวรวม 220 ราย ผลระบุว่า เสรีภาพสื่อฮ่องกงในปีที่ผ่านมาถึงปีนี้อยู่ที่ 28.9 คะแนนจากคะแนนเต็มร้อย ถือว่าดีขึ้นเล็กน้อย เมื่อเทียบกับก่อนหน้านี้ที่เคยตกต่ำที่สุดเป็นประวัติการณ์

อย่างไรก็ตามทางสมาคมผู้สื่อข่าวฮ่องกงก็บอกว่าคะแนนเช่นนี้ก็ยังถือว่าอยู่ในระดับ "ต่ำมากถึงขีดสุด" และไม่ได้สะท้อนว่าเกิดพัฒนาการใดๆ เลยต่อภูมิทัศน์เสรีภาพสื่อในฮ่องกง

ดัชนีเสรีภาพสื่อฮ่องกงเริ่มลดลงนับตั้งแต่ปี 2562 เป็นต้นมา ในปีเดียวกันกับที่เริ่มมีการประท้วงทั่วฮ่องกงเพื่อต่อต้านกฎหมายส่งตัวผู้ร้ายข้ามแดนและเรียกร้องเสรีภาพทางการเมือง จนต่อมามีการปราบปรามและทางการจีนก็ออกกฎหมายความมั่นคงบังคับใช้กับฮ่องกง

คะแนนเสรีภาพสื่อของฮ่องกงต่ำที่สุดเป็นประวัติการณ์อยู่ที่ 25 คะแนน ซึ่งมีการสำรวจในปี 2567 ปีเดียวกับที่ฮ่องกงเองก็ออกกฎหมายความมั่นคงฉบับใหม่ของตัวเองซ้อนทับกับกฎหมายของจีนแผ่นดินใหญ่ โดยเรียกกฎหมายนี้ว่ากฎหมายรักษาความมั่นคงของชาติหรือ มาตรา 23

HKJA แถลงว่า สาเหตุที่คะแนนเสรีภาพสื่อดูจะเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในการสำรวจครั้งปัจจุบัน เป็นเพราะความสามารถในการปรับตัวของนักข่าวต่อสภาพแวดล้อมสื่อในปัจจุบันไปพร้อมๆ กับพยายามหาช่องทางท่ามกลางการลิดรอนเสรีภาพสื่อที่เกิดขึ้น

"HKJA เชื่อว่าการที่คะแนนฟื้นตัวกลับมาในการสำรวจดัชนีในครั้งนี้ไม่ได้เป็นตัวบ่งชี้ว่ามีพัฒนาการอย่างมีนัยสำคัญต่อเสรีภาพสื่อฮ่องกงในช่วงปีที่ผ่านมา แต่สะท้อนให้เห็นถึงความยืดหยุ่นปรับตัวของนักข่าวฮ่องกงต่อสภาพการณ์ในปัจจุบันมากกว่า" HKJA ระบุในแถลงการณ์

เซลินา เชง ประธาน HKJA แถลงข่าวก่อนหน้าการเปิดเผยรายงานว่า ภาคส่วนสื่อฮ่องกงนั้นมีความยืดหยุ่นมากแค่ไหนภายใต้สภาพที่ถูกลิดรอนเสรีภาพ พวกเขาต้องทำความเข้าใจกับขอบเขตของกฎหมาย รวมถึงการรายงานข่าวหรือการอ้างอิงคำพูดต่างๆ ที่อาจจะสุ่มเสี่ยง

ในช่วงที่ทำการสำรวจปีล่าสุด มีกรณีที่กระทบต่อเสรีภาพสื่ออย่างการที่นักข่าวต่างประเทศบางคนถูกปฏิเสธวีซาจน "กลายเป็นเรื่องปกติ" กรณีที่เกิดขึ้นไม่นานนี้เกิดขึ้นกับ รีเบคกา ชุง วิลคินส์ เธอถูกปฏิเสธวีซาโดยสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองฮ่องกงโดยไม่ได้ให้เหตุผลใดๆ

อีกปัญหาหนึ่งที่เกิดขึ้นคือการเซนเซอร์ตัวเอง ซึ่งเป็นส่วนที่ได้คะแนนต่ำที่สุดในปีนี้อยู่ที่ 1.8 คะแนนจาก 7 คะแนน โดยมีการเปรียบเทียบระหว่างปี 2556 กับ 2568 พบว่าในปี 2556 สื่อฮ่องกงยังเซนเซอร์ตัวเองน้อยกว่าถึงแม้ว่าคะแนนจะไม่มากนักโดยมีคะแนนอยู่ที่ 3.1 จากคะแนนเต็ม 7 คะแนน

HKJA ระบุว่าปัญหาการเซนเซอร์ตัวเองของสื่อฮ่องกงไม่ใช่เรื่องใหม่ และเป็นจุดที่มีคะแนนต่ำที่สุดมาตั้งแต่การเริ่มทำดัชนีเสรีภาพสื่อปี 2556 แต่การบังคับใช้กฎหมายความมั่นคงในปี 2563 ก็เป็นเหตุให้มีสื่อหลายแห่งถูกกล่าวหาว่าเป็นภัยต่อความมั่นคงของชาติ และส่งผลทำให้เกิดความกลัวจนเซนเซอร์ตัวเองมากยิ่งขึ้น และผู้ที่เซนเซอร์ตัวเองโดยส่วนใหญ่แล้วก็เป็นตัวนักข่าวเอง ไม่ได้ถูกกดดันจากฝ่ายบริหารหรือหัวหน้างาน

สมาคมผู้สื่อข่าวต่างประเทศ FCC เคยเผยแพร่รายงานเมื่อเดือน เมษายน ระบุว่า ร้อยละ 65 ของสมาชิกนักข่าวบอกว่าพวกเขาเคยเซนเซอร์ตัวเองอย่างน้อยหนึ่งครั้งในช่วง 18 เดือน ที่ผ่านมา

รายงานประจำปีด้านเสรีภาพสื่อของ HKJA จะทำการประเมินและให้คะแนน 10 ด้านที่เกี่ยวข้องกับเสรีภาพสื่อ โดยมีเรื่องที่ว่ามีการเซนเซอร์ตัวเองหรือไม่รวมอยู่ในนั้นด้วย ส่วนด้านอื่นๆ ได้แก่ เรื่องที่ว่ามีความกังวลที่จะวิจารณ์รัฐบาลจีนหรือฮ่องกงหรือไม่ เจ้าของสื่อหรือฝ่ายบริหารมีการใช้อำนาจกดดันนักข่าวมากแค่ไหน สื่อทำหน้าที่เป็นผู้เฝ้าสังเกตการณ์และส่งเสียงให้กับความอยุติธรรมในสังคมได้หรือไม่ รวมถึงเรื่องที่ว่ามีความหลากหลายของสื่อมากน้อยแค่ไหน และสามารถเข้าถึงข้อมูลได้มากน้อยแค่ไหนด้วย

มีอยู่ด้านเดียวที่คะแนนเพิ่มขึ้นเทียบกับ 12 ปีที่แล้วคือเรื่อง การสามารถวิพากษ์วิจารณ์บรรษัทใหญ่ได้ คะแนนเพิ่มขึ้นจาก 3.8 เป็น 5.4 นอกนั้นแล้วคะแนนด้านอื่นๆ ก็ลดลงทั้งหมดเมื่อเทียบกับปี 2556 ที่ลดลงอย่างมากคือด้านความหลากหลายของสื่อ, ด้านความสามารถในการวิจารณ์รัฐบาลฮ่องกง และด้านที่ลดลงเหลือแทบจะเท่ากับการเซนเซอร์ตัวเองคือด้านความสามารถในการวิจารณ์รัฐบาลจีน อยู่ที่ 1.9 คะแนน

ปัจจัยหนึ่งที่เคยมีคะแนนมากที่สุดในปี 2556 คือ เรื่องที่สื่อทำหน้าที่เป็นผู้เฝ้าสังเกตการณ์และส่งเสียงให้กับสังคม เคยอยู่ที่ 6.6 คะแนน ก็ในปีล่าสุดนี้ก็ลดลงเหลือ 4.4 คะแนน

สิ่งที่ทำให้คะแนนเรื่องเสรีภาพสื่อฮ่องกงรั้งท้ายคงหนีไม่พ้นทั้งกฎหมายและการที่นักข่าวถูกข่มขู่คุกคาม ในเดือน กันยายน 2567 HKJA เคยระบุถึงกรณีที่มีนักข่าวอย่างน้อย 13 รายถูกคุกคามทั้งออนไลน์และออฟไลน์ ซึ่งดูเหมือนเป็น "การโจมตีแบบมีการเกณฑ์คนและวางแผนเป็นระบบ"

นอกจากนี้กฎหมายความมั่นคงยังทำให้เกิดการบุกกวาดจับนักข่าวในห้องข่าว ทำให้เกิดการปิดสื่อประมาณ 10 แห่ง เช่น แอปเปิลเดลี, สแตนด์นิวส์, ซิติเซนนิวส์ มีนักข่าวมากกว่า 1,000 รายสูญเสียตำแหน่งงาน รวมถึงมีจำนวนมากที่้ย้ายไปประเทศอื่น  สื่อที่ได้รับทุนจากรัฐบาลอย่าง RTHK ก็มีการจัดระเบียบใหม่ เปลี่ยนหลักปฏิบัติด้านบรรณาธิการจากเดิม มีการลบข้อมูลเก่าที่เก็บไว้ และยกเลิกรายการข่าวกับรายการเชิงเสียดสีอย่างกระทันหัน

เรียบเรียงจาก
Hong Kong press freedom rebounds slightly from historic low, reflecting ‘resilience,’ journalists’ union says, HKFP, 17-10-2025
Hong Kong journalists say media stepping up self-censorship, NHK, 19-10-2025