เมื่อวันที่ 9 ก.พ.หลังเลือกตั้งทั่วไปเพียง 1 วัน คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) มีมติชี้มูลความผิด 44 สส.ของพรรคก้าวไกล ฐานฝ่าฝืนมาตรฐานทางจริยธรรมร้ายแรง เพราะเห็นว่าการร่วมกันเสนอร่างกฎหมายเพื่อแก้ไขประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 เพราะเห็นว่ามีเจตนาลดทอนการคุ้มครองสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยอาศัยกระบวนการทางนิติบัญญัติ เป็นการเซาะกร่อนบ่อนทำลายสถาบันพระมหากษัตริย์

โดย ป.ป.ช.เห็นว่าการเสนอแก้ไขกฎหมายนั้นทั้ง 44 สส.ของพรรคก้าวไกลผิดตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 219 ประกอบพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาตรา 28 (1)

นอกจากนั้น ป.ป.ช.ยังเห็นว่าการกระทำของ สส.ต่ละคนนั้นไม่อาจแบ่งแยกหรือชี้แจงได้ว่าไม่ได้ร่วมกันดำเนินการ จึงมีเจตนาร่วมกันตามแนวคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ 3/2567 เมื่อ 31 ม.ค.2567 ที่วินิจฉัยว่าการเสนอแก้ไขมาตรา 112 ถือเป็นการล้มล้างการปกครอง ที่ประชุม ป.ป.ช.จึงมีมติส่งเรื่องให้ศาลฎีกาพิจารณาภายใน 30 วัน นับตั้งแต่วันที่ 9 ก.พ.ที่ผ่านมา

ทั้งนี้สำหรับ สส.ก้าวไกล ที่ปัจจุบันยังลงสมัครรับเลือกตั้งกับพรรคประชาชนต่อแล้วได้รับเลือกตั้งเข้ามาอีกครั้งเหลืออยู่ 10 คน ได้แก่

สส.บัญชีรายชื่อ

1. ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรค
2. ศิริกัญญา ตันสกุล รองหัวหน้าพรรค
3. รังสิมันต์ โรม
4. สุรเชษฐ์ ประวีณวงศ์วุฒิ
5. ปกรณ์วุฒิ อุดมพิพัฒน์สกุล
6. ณัฐวุฒิ บัวประทุม
7. วาโย อัศวรุ่งเรือง
8. ณัฐชา บุญไชยอินสวัสดิ์ 

สส. เขต

1. ธีรัจชัย พันธุมาศ
2. เท่าพิภพ ลิ้มจิตรกร

เดิมทีคดีนี้มีผู้ถูกกล่าวหาเป็น สส.ของพรรคก้าวไกลรวมทั้งหมด 44 คนจากการไปร่วมลงชื่อเสนอร่างพ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ .. ) พ.ศ. .... ที่จะเข้าไปแก้ไขเนื้อหาในมาตรา 112 มีสาระสำคัญที่พรรคเสนอแก้ไขดังนี้

1. ลดโทษของกฎหมายหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์มีความสอดคล้องกับหลักสากล โดยให้เหลือเพียง
   1. จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 300,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (พระมหากษัตริย์)
   2. จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (พระราชินี รัชทายาท ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์)
   3. โทษหมิ่นประมาทบุคคลธรรมดาจะถูกลดลงจากโทษจำคุก 0-2 ปี เหลือแค่โทษปรับ
2. ย้ายกฎหมายหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์ออกจากหมวดความมั่นคงให้เป็นความผิดที่ยอมความได้ โดยกำหนดให้สำนักพระราชวังเป็นผู้มีสิทธิแจ้งความหรือร้องทุกข์กล่าวโทษเพียงผู้เดียว
3. บัญญัติให้ชัดเจนในกฎหมาย เพื่อคุ้มครองกรณีการวิพากษ์วิจารณ์โดยสุจริตหรือการพูดความจริงที่เป็นประโยชน์ต่อสาธาณะ ซึ่งเป็นมาตรฐานเดียวกันกับเหตุยกเว้นความผิดและเหตุยกเว้นโทษสำหรับการหมิ่นประมาทบุคคลธรรมดา

อย่างไรก็ตาม การแก้ไขกฎหมายที่เป็นเพียงการลดโทษและทำให้มีกรณียกเว้นความผิดและโทษ หากเป็นกรวิจารณ์โดยสุจริตนี้ ก่อนหน้านี้ในส่วนของคดีพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ และพรรคก้าวไกลถูกร้องว่าล้มล้างการปกครองจากเรื่องเดียวกันนี้ เมื่อ 31 ม.ค.2567 ศาลรัฐธรรมนูญเคยวินิจฉัยยว่าการแก้ไขเช่นนี้ เป็นการ “ล้มล้างการปกครอง” ตามรัฐธรรมนูญ ม.49 

ครั้งนั้น ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่าพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ และพรรคก้าวไกล การเสนอแก้กฎหมายมาตรา 112 นั้นเป็นความต้องการลดทอนการคุ้มครองสถาบัน ใช้กระบวนการนิติบัญญัติเป็นวิธีการเพื่อซ่อนเร้น มีพฤติการณ์รณรงค์หาเสียงต่อเนื่อง การใช้เป็นนโยบายพรรคหาเสียงเลือกตั้งและกระทำต่อเนื่องเป็นการนำสถาบันลงมาเพื่อเป็นประโยชน์ในการเลือกตั้ง

เมื่อศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยว่าการเสนอแก้ไขกฎหมายตามกระบวนการนิติบัญญัติเป็นการล้มล้างการปกครองแล้ว “นักร้อง” 2 คนคือ ธีรยุทธ สุวรรณเกสร กับนายสนธิญา สวัสดี นำไปยื่นคำร้องต่อ ป.ป.ช. ในเดือน ก.พ. 2567 ให้ตรวจสอบและเอาผิด สส.ก้าวไกล 44 คนที่ร่วมลงชื่อเสนอแก้ไขมาตรา 112 มีความผิดฐานร่วมกันฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมร้ายแรงตาม  “มาตรฐานทางจริยธรรมของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ พ.ศ. 2561” ตามมา และเป็นคดีที่ ป.ป.ช.เพิ่งมีมติชี้มูลความผิดเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา

นอกจากนั้น จากคำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญทำให้ทางคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.)ตั้งเรื่องคดียุบพรรคก้าวไกลส่งศาลรัฐธรรมนูญ ต่อมา 7 ส.ค.2567 ศาลรัฐธรรมนูญก็มีมติเอกฉันท์ 9 ต่อ 0 ให้ยุบพรรคก้าวไกลและตัดสิทธิสมัครรับเลือกตั้งของคณะกรรมการบริหารพรรคเป็นเวลา 10 ปี และห้ามมีส่วนร่วมตั้งพรรคการเมืองใหม่ จากคำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญทำให้มี สส.ก้าวไกลถูกตัดสิทธิไปแล้ว 8 คน ได้แก่

1. พิธา ลิ้มเจริญรัตน์
2. เบญจา แสงจันทร์
3. อมรัตน์ โชคปมิตต์กุล
4. ณธีภัสร์ กุลเศรษฐสิทธิ์
5. สุเทพ อู่อ้น
6. อภิชาติ ศิริสุนทร
7. ปดิพัทธ์ สันติภาดา
8. สมชาย ฝั่งชลจิตร

ส่วนอดีต สส.อีก 26 คนที่อยู่ในคดีเดียวกัน ได้แก่

1. วุฒินันท์ บุญชู
2. จิรัฏฐ์ ทองสุวรรณ์
3. ญาณธิชา บัวเผื่อน
4. ธัญวัจน์ กมลวงศ์วัฒน์
5. องค์การ ชัยบุตร
6. มานพ คีรีภูวดล
7. วรรณวิภา ไม้สน
8. จรัส คุ้มไข่น้ำ
9. ศักดินัย นุ่มหนู
10. สุรวาท ทองบุ
11. พิจารณ์ เชาวพัฒนวงศ์
12. กัญจน์พงศ์ จงสุทธนามณี
13. สุทธวรรณ สุบรรณ ณ อยุธยา
14. สมเกียรติ ถนอมสินธุ์
15. ทองแดง เบ็ญจะปัก
16. พ.ต.ต.ชวลิต เลาหอุดมพันธ์
17. ปริญญา ช่วยเกตุ คีรีรัตน์
18. พล.ต.ต.สุพิศาล ภักดีนฤนาถ
19. ณัฐพล สืบศักดิ์วงศ์
20. ทวีศักดิ์ ทักษิณ
21. สมเกียรติ ไชยวิสุทธิกุล
22. วิโรจน์ ลักขณาอดิศร
23. นิติพล ผิวเหมาะ
24. คำพอง เทพาคำ
25. วรภพ วิริยะโรจน์
26. ประเสริฐพงษ์ ศรนุวัตร์ 

ปัญหาคดีจริยธรรม

สำหรับโทษสูงสุดของคดีนี้ คือการตัดสิทธิทางการเมืองตลอดชีพ เพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้งตลอดชีวิต, เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งไม่เกิน 10 ปี และไม่มีสิทธิดำรงตำแหน่งทางการเมืองใดๆ คล้ายกรณีของช่อ-พรรณิการ์ วานิช อดีต สส. พรรคอนาคตใหม่

ที่มาของโทษประหารทางการเมือง ถูกใส่ไว้ในรัฐธรรมนูญ 2560 ที่ร่างขึ้นมาในช่วงยุครัฐบาลใน มาตรา 219 ที่กำหนดให้ ให้ศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระร่วมกันกําหนดมาตรฐานทางจริยธรรม ขึ้นใช้บังคับแก่ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ 

จากนั้นศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระได้ร่วมกันกำหนด มาตรฐานจริยธรรมของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ และผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระ รวมทั้งผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน และหัวหน้าหน่วยงานธุรการของศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ พ.ศ. 2561 และถูกนำมาเป็นมาตรฐานในการใช้กับนักการเมืองในสภาด้วย

ที่ผ่านมามีความพยายามแก้ไขเรื่องนี้อยู่บ้างจากทางพรรคเพื่อไทยและพรรคประชาชนที่เสนอให้แก้ไขรัฐธรรมนูญรายมาตรา โดยทางพรรคประชาชนเสนอให้ยกเลิกอำนาจศาลในการตีความเรื่องจริยธรรมทางการเมือง โดยให้เป็นความรับผิดชอบทางการเมืองและใช้การเลือกตั้งเป็นเครื่องมือตัดสินตัวนักการเมือง