ศาลรัฐธรรมนูญนัดลงมติคดีเนติวิทย์ขอให้วินิจฉัยว่า พ.ร.บ.รับราชการทหารขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่ จากการต่อสู้ประเด็นยกเลิกเกณฑ์ทหารโดยการทำอารยะขัดขืนไม่เข้าร่วมบังคับเกณฑ์ทหารเมื่อปี 67 ตามจุดยืนที่แสดงออกไว้ตั้งแต่หลังรัฐประหารเมื่อปี 57 จนทำให้ถูกดำเนินคดีเลี่ยงเกณฑ์ทหาร
30 เม.ย.2569 สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ เผยแพร่ผลการพิจารณาคดีที่ศาลแขวงสมุทรปราการส่งคำโต้แย้งของเนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล นักกิจกรรมวัย 29 ปี จำเลยในคดีทำอารยะขัดขืนไม่เข้าร่วมการบังคับเกณฑ์ทหาร ได้ยื่นคำร้องต่อศาลให้พิจารณาพ.ร.บ.รับราชการทหาร พ.ศ. 2497 นั้นขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่
ศาลรัฐธรรมนูญระบุว่า ยุติการไต่สวนแล้วเนื่องจากคดีนี้เป็นปัญหาข้อกฎหมายและมีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะพิจารณาวินิจฉัยได้เป็นไปตาม พ.ร.ป.ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2561 มาตรา 58 วรรคหนึ่ง จึงนัดลงมติและแถลงด้วยวาจาวันอังคารที่ 12 พ.ค.2569 เวลา 13.00 น.
คดีนี้สืบเนื่องมาจากเนติวิทย์เมื่อ 5 เม.ย.2567 เขาเดินทางไปยังสถานที่ณ สถานที่ตรวจเลือกทหารกองเกินเข้ากองประจำการ เมื่อ 5 เม.ย.2567 ที่เทศบาลบางปู จ.สมุทรปราการ และได้อ่านแถลงการณ์อารยะขัดขืน ไม่เข้าร่วมการบังคับเกณฑ์ทหาร เนื่องจากเขาเห็นว่าขัดกับหลักสิทธิมนุษยชน เป็นระบบที่เหลื่อมล้ำหลายมาตรฐานไม่ได้ทำให้เกิดความเสมอภาคของพลเมือง ประชาชนชาวไทยทุกคนควรมีสิทธิเสรีภาพที่จะเลือกได้ว่าจะเข้ารับราชการทหารหรือไม่โดยไม่ถูกบังคับ ซึ่งเป็นจุดยืนที่เขาแสดงออกมาตั้งแต่หลังการรัฐประหารเมื่อปี 2557 และพร้อมรับผลทางกฎหมายที่จะตามมา จึงใช้การต่อสู้ทางกฎหมายเช่นนี้
จากการแสดงออกดังกล่าวทำให้เนติวิทย์ถูกดำเนินคดีด้วยข้อหาหลีกเลี่ยงเกณฑ์ทหารตาม พ.ร.บ.รับราชการทหาร พ.ศ. 2497 มาตรา 45
ความคืบหน้าทางคดีเบื้องต้น คดีนี้เหลือเพียงรอผลคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเท่านั้น ส่วนการสืบพยานในศาลชั้นต้นที่ศาลแขวงสมุทรปราการเสร็จสิ้นแล้วตั้งแต่เมื่อวันที่ 11 ก.ย.2568 ซึ่งเป็นวันที่เนติวิทย์ได้ยื่นคำร้องต่อศาลแขวงสมุทรปราการให้ส่งคำร้องถึงศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยว่ามาตรา 27 และมาตรา 45 พ.ร.บ.รับราชการทหารซึ่งเกี่ยวกับการเรียกชายไทยอายุ 18 ปีขึ้นไปเข้ารับการตรวจเลือกเข้ารับราชการทหารและการกำหนดโทษในกรณีไม่เข้ารับการตรวจเลือกนั้นขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่
