มีประเด็นเรื่องการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตของทวีปแอฟริกา ที่มีความพยายามทดลองจัดหาสมาร์ทโฟน 4G ราคาถูก 40 ดอลลาร์ ซึ่งเป็นราคาที่เข้าถึงได้ง่าย แต่ในขณะเดียวกันต้นทุนชิ้นส่วนโดยเฉพาะหน่วยความจำก็มีราคาแพงขึ้น ทำให้การสร้างสมาร์ทโฟนแบบ "ถูกและดี" ได้ยากขึ้นเรื่อยๆ อีกทั้งยังเคยมีตัวอย่างสมาร์ทโฟนราคาถูกก่อนหน้านี้ที่เคยล้มเหลวมาก่อน

GSMA ซึ่งเป็นองค์กรขับเคลื่อนผลักดันด้านโทรคมนาคมโลก ได้ประกาศเรื่องความร่วมมือเพื่อทดลองนำร่องการวางจำหน่ายสมาร์ทโฟน 4G ราคาเพียง 40 ดอลลาร์ ใน คองโก เอธิโอเปีย ไนจีเรีย รวันดา แทนซาเนีย ยูกานดา ภายในปลายปี 2026 นี้ เพื่อหวังให้ผู้คนสามารถเข้าถึงอินเทอร์เน็นผ่านทางมือถือได้มากขึ้น

ซึ่งทาง GSMA แถลงว่า การให้ผู้คนจำนวนมากเข้าถึงสมาร์ทโฟนในราคาจับต้องได้ จะสามารถทำให้พวกเขาเข้าถึงโลกออนไลน์ได้ กลายเปิดการไปสู่การเข้าถึงความรู้ บริการสุขภาพ บริการการเงิน การซื้อขายออนไลน์ และเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์หรือเอไอ

ศูนย์วิจัยเคาน์เตอร์พอยต์ระบุว่า ยังคงมีชาวแอฟริกันประมาณ 960 ล้านคนที่ยังไม่สามารถเข้าถึงอินเทอร์เน็ตได้ด้วยโทรศัพท์มือถือถึงแม้ว่าพวกเขาจะอาศัยอยู่ในพื้นที่ๆ มีสัญญาณก็ตาม ทำให้สาเหตุของเรื่องนี้จึงไม่ใช่เพราะอุปสรรคด้านโครงสร้างพื้นฐานในแอฟริกา แต่เป็นเพราะคนเข้าถึงเครื่องมือไม่ได้ สำหรับแผนการขายสมาร์ทโฟน 4G ด้วยราคา 40 ดอลลาร์นั้น เมื่อเทียบกับราคาโทรศัพท์มือถือประเภทเดียวกันในท้องตลาดแล้วจะนับว่ามีราคาเพียงแค่ประมาณ 10% หรือสูงกว่านั้นเล็กน้อย

แต่นักวิเคราะห์และผู้เชี่ยวชาญก็บอกว่า ในยุคสมัยที่ราคาสมาร์ทโฟนโดยเฉลี่ยแล้วสูงกว่า 400 ดอลลาร์ ทำให้เป็นเรื่องยากที่จะผลิตสมาร์ทโฟนที่ถูกและดีได้จำนวนมาก ซึ่งส่วนใหญ่แล้วโครงการมือถือราคาถูกมักจะล้มเหลวเพราะสภาพเศรษฐกิจไม่ดี ข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี และปัจจัยสภาพแวดล้อม

สตีเวน อัธวัล ผู้อำนวยการบริหารและผู้ก่อตั้ง The Big Phone Store ร้านค้าไอทีแบบ Refurbished กล่าวว่า การจะทำให้โทรศัพท์เหลือเครื่องละ 40 ดอลลาร์ได้นั้นต้องมีการลดขนาดหน้าจอ มีแรมและพื้นที่เก็บข้อมูลต่ำมาก ใช้ชิพเซ็ตแบบ 4G รุ่นเก่า ใช้กล้องแบบพื้นๆ และใช้ซอฟต์แวร์แบบ Android Go แต่ก็มีปัญหาคือการจะทำให้มันใช้งานได้ดี ทนทาน และผลิตได้จำนวนมากนั้นเป็นเรื่องยาก

สาเหตุที่มีการพยายามจัดหาสมาร์ทโฟนราคาถูกให้แอฟริกาเป็นเพราะเรื่องการเข้าไม่ถึงอินเทอร์เน็ต โดยที่ถึงแม้ว่าประเทศแอฟริกาบางประเทศจะมีเทคโนโลยีอินเทอร์เน็ตมือถือครอบคลุมถึง 80% แต่ประชากรชาวแอฟริกันหลายล้านคนก็ยังคงไม่มีสมาร์ทโฟนที่จะเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตได้ มีประชากรอยู่แค่ 1 ใน 4 เท่านั้นที่มีสมาร์ทโฟนใช้ ขณะที่ผู้คนจำนวนมากก็ยังคงใช้โทรศัพท์มือถือแบบเก่า

ทาง GSMA ถึงได้พยายามประสานความร่วมมือกันบริษัทโทรคมนาคมเจ้าอื่นๆ ที่มีชาวแอฟริกันลงทะเบียนใช้งานรวมแล้ว 800 ล้านราย คือบริษัท MTN, Airtel, Orange, Axian Telecom, Vodacom และ Ethio Telecom ในการวางแผนที่จะจัดทำสมาร์ทโฟน 40 ดอลลาร์เพื่อรองรับผู้บริโภคหลายล้านราย โดยจะอาศัยวิธีการปรับลดสเป็กต่างๆ ให้เหลือต่ำสุดไม่ว่าจะเป็น พื้นที่เก็บข้อมูล ขนาดหน้าจอ หรือแบตเตอร์รี

วิธีการของพวกเขาอาจจะดึงดูดผู้ใช้งานชาวแอฟริกันได้ เพราะชาวแอฟริกันมักจะใช้สมาร์ทโฟนที่ราคาถูกกว่าอยู่แล้ว โดยที่ 4 ใน 5 ของสมาร์ทโฟนที่ขายได้ในแอฟริกามีราคาต่ำกว่า 200 ดอลลาร์ โดยบริษัทมือถือจากจีนสามารถครองส่วนแบ่งตลาดได้มากกว่าครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับแบรนด์ที่ราคาแพงกว่าอย่างซัมซุงและแอปเปิล

แต่แผนการจะจัดหาสมาร์ทโฟนราคาถูกให้ชาวแอฟริกันใช้อินเทอร์เน็ตได้ก็มีอุปสรรคใหญ่อีกเรื่องหนึ่งคือราคาต้นทุนชิ้นส่วนที่แพงขึ้น โดยเฉพาะชิพหน่วยความจำของเครื่องซึ่งเป็นส่วนสำคัญของพื้นที่เก็บข้อมูลและการใช้งานแอพพื้นฐานของมือถือ แต่เนื่องจากความต้องการในตลาดเพิ่มสูงขึ้นเพื่อนำไปใช้กับศูนย์ข้อมูลเอไอ ทำให้ผู้ผลิตชิพหันไปเน้นผลิตหน่วยความจำระดับสูงเพื่อป้อนให้เป็นชิ้นส่วนของเอไอ จนทำให้ชิพหน่วยความจำทั่วไปสำหรับมือถือขาดตลาด

แผนโครงการสมาร์ทโฟนราคาประหยัดมากเช่นนี้เคยล้มเหลวมาแล้วในกรณีของโครงการ Freedom 251 ของอินเดีย เมื่อปี 2016 ที่เคยมีการพยายามจัดหามือถือสมาร์ทโฟนมาขายด้วยราคา 251 รูปี เทียบได้กับประมาณ 4 ดอลลาร์สหรัฐฯ ของยุคสมัยนั้น โดยมีผู้สั่งจองเป็นจำนวนมาก โดยพวกเขาสัญญาว่าจะจำหน่ายให้กับผู้สั่งจองเกือบ 200,000 ชุด แต่ก็มีการส่งจริงแค่ 5,000 ชุดแล้วหลังจากนั้นบริษัทก็หันไปทำโทรทัศน์ขาย โดยไม่กลับมาพูดถึงโครงการ Freedom 251 อีก

นอกจากนี้ยังเคยมีโครงการ Firefox Phone และ Android One ที่พยายามทำมือถือราคาถูก แต่ก็ประสบปัญหาเรื่องประสิทธิภาพต่ำ พื้นที่เก็บข้อมูลน้อย และแข่งขันกับแบรนด์จีนราคาย่อมเยาไม่ได้ เพราะถึงแม้ว่าแบรนด์จีนอาจจะมีราคาแพงกว่าโครงการเหล่านี้อยู่บ้าง แต่ก็มีคุณภาพสูงกว่า

เรียบเรียงจาก
Can Africa succeed where India failed with the $40 smartphone?, Rest of World, 16-03-2026
African mobile operators are planning a US$40 phone, Nanyang Technological University, 24-03-2026
Where has Freedom 251, world’s cheapest smartphone, disappeared?, The Hindu, 29-11-2016