'จากบ้านท่าตอนถึงเชียงราย' จัดระดมพลธรรมยาตราตั้งแต่ 31 พ.ค. จนถึง 5 มิ.ย. 2569 เรียกร้องนายกฯ แก้ปัญหาด่วนสารพิษปนเปื้อนแม่น้ำข้ามแดน ภาคประชาชนสุดทน ผ่านไปแล้ว 1 ปี รัฐไร้น้ำยาหาทางออก-วอนใส่ใจความเดือดร้อนผู้รับผลกระทบ

20 พ.ค. 2569 ผู้สื่อข่าวได้รับแจ้งเมื่อ 18 พ.ค. 2569 ณ ห้องประชุมคณะรัฐศาสตร์ รัฐประสาศนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ได้มีการประชุมเพื่อเตรียมจัดงาน ธรรมยาตราเพื่อแม่น้ำกก สาย รวก โขง และสาละวิน ซึ่งเริ่มต้นเดินที่สะพานท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ผ่านชุมชนต่างๆ ริมแม่น้ำกก ระหว่าง 31 พ.ค. 2569 ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา จนถึงวันที่ 5 มิ.ย. 2569 ซึ่งเป็นวันสิ่งแวดล้อมโลก โดยวันสุดท้ายจะมีการจัดขบวนแห่ของประชาชน และศิลปินเชียงราย รวมทั้งจัดประชุมกับตัวแทนรัฐบาลในปัญหาการปนเปื้อนของแม่น้ำ เนื่องจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน  

แผนที่เดินธรรมยาตรา

ดร.สืบสกุล กิจนุกรณ์ อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า การเดินธรรมยาตราเป็นการสื่อสารจากคนในลุ่มน้ำ 5 สาย ให้สังคมได้รับรู้ว่าปัญหาการปนเปื้อนของแม่น้ำหนักหน่วงและไม่ดีขึ้นแต่อย่างใด จึงอยากเชิญนายกรัฐมนตรี มาฟังและหารือว่าจะแก้ปัญหาที่ต้นเหตุอย่างไร จะมีมาตรการฟื้นฟูพื้นที่ได้อย่างไร เนื่องจากพบว่ามีการปนเปื้อนของสาโลหะหนักในพื้นที่เกษตรจำนวนหลายหมื่นไร่แล้ว โดยเฉพาะในแม่น้ำสาย ที่มีการทำเหมืองแร่ในรัฐฉานนับตั้งแต่ปี 2562 และพื้นที่ชลประทานแม่น้ำสายเป็นพื้นที่ปลูกข้าวนาปี นาปรัง อย่างน้อย 60,000 ไร่ มันฝรั่ง กระเทียม กระเจี๊ยบเขียว หอมแดง ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญทั้งในประเทศและส่งออก 

“เราเรียนเชิญนายกฯอนุทิน ชาญวีรกูล มาร่วมรับฟังและหารือกับประชาชน เนื่องจากกระทรวงมหาดไทยดูแลการประปาส่วนภูมิภาค จังหวัดเชียงรายได้เสนอการเปลี่ยนแหล่งน้ำดิบ จากแม่น้ำกก งบประมาณ 2,100 ล้านบาท ซึ่งการปนเปื้อนในน้ำประปาภูมิภาคเชียงรายส่งผลกระทบผู้ใช้น้ำประปา 40,000 ครัวเรือน ไม่ต่ำกว่า 160,000 คน และยังไม่รวมประปาภูมิภาคที่แม่สาย เชียงแสน เชียงของ อีก 30000 ครัวเรือน ที่ใช้น้ำโดยตรงจากแหล่งน้ำที่ปนเปื้อน คือแม่น้ำสาย รวก และแม่น้ำโขง” สืบสกุล กล่าว

ขณะที่เตือนใจ ดีเทศน์ กรรมการผู้ก่อตั้งมูลนิธิพัฒนาชุมชนและเขตภูเขา (พชภ.) กล่าวว่าสิ่งที่ประชาชนกำลังเผชิญในขณะนี้ คือปัญหาการปนเปื้อนในแม่น้ำ ทั้งลุ่มน้ำโขง ลุ่มน้ำสาละวิน และลุ่มน้ำอื่นๆ ที่มีสาเหตุหลักจากการทำเหมืองแร่ทั้งแร่สำคัญ critical mineral และแร่แรร์เอิร์ท ซึ่งไม่ใช่ปัญหาของท้องถิ่น แต่คือปัญหาระดับโลก 

"รัฐบาลไทย และรัฐบาลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุปทานแร่ จะปล่อยให้เกิดเหมืองเถื่อนที่ทำลายสุขภาพของประชาชนและโลกแบบนี้ไม่ได้ ประชาชนหลายล้านคนกำลังเป็นผู้รับพิษ ในขณะที่เหมืองกลับขุดแร่ราคาแพงไปโดยปราศจากความรับผิดชอบใดๆ" เตือนใจ กล่าว

ด้าน ดร.เนรมิตร จิตรรักษา อาจารย์ประจำ คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย กล่าวว่า การเดินธรรมยาตราครั้งนี้เป็นการเดินเริ่มจากวันวิสาขบูชาถึงวันสิ่งแวดล้อมโลก ซึ่งปัญหาที่เกิดขึ้นในแม่น้ำทุกสายขณะนี้เป็นปัญหาที่กระทบสิ่งแวดล้อมซึ่งหมายถึงชีวิตของเรา

"ขอเชิญทุกคนมาร่วมการเดินและกิจกรรมที่จัดตลอดสัปดาห์ โดยมาในวันใดก็ได้ มาร่วมแสดงพลังในวันที่ 5 มิถุนายน ที่ริมแม่น้ำกก ด้วยกัน" ดร.เนรมิต กล่าว

ด้าน ดร.เกียรติคุณ จันแก่น ประธานสมัชชาเชียงรายล้านนาแห่งความสุข และสภาองค์กรชุมชน กล่าวว่า ภาคีเครือข่ายด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม วางแผนที่จะเข้าร่วมกิจกรรมกันอย่างเต็มที่ เพราะเป็นห่วงสุขภาพของคนเชียงราย คนในลุ่มน้ำหลายสาย เราต้องลุกขึ้นมาปกป้องสายน้ำที่สำคัญที่สุดของภูมิภาค ทั้งแม่น้ำกก ไปถึงแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นเส้นเลือดที่หล่อเลี้ยงร่างกายและชีวิต

"คาดว่าจะมีประชาชนเข้าร่วมกันจำนวนมาก รวมถึงสถาบันการศึกษา นักเรียน นักศึกษา เยาวชนและเครือข่ายชาติพันธุ์ ซึ่งล้วนแต่ได้รับผลกระทบจากเหมืองแร่และการปนเปื้อน" ดร.เกียรติคุณ กล่าว

ด้านเพียรพร ดีเทศ กรรมการบริหารมูลนิธิแม่น้ำและสิทธิ (Rivers and Rights) กล่าวว่าเป็นที่  2 ที่ประชาชนลุ่มน้ำกก สาย รวก โขง ลุกขึ้นมาจัดกิจกรรมและปีนี้มีเพิ่มเติมคือประชาชนลุ่มแม่น้ำสาละวิน จะมาร่วมกันแสดงพลังที่จะเรียกร้องให้รัฐบาล ทั้งรัฐบาลไทย รัฐบาลพม่า และรัฐบาลประเทศอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องในห่วงโซ่อุปทานเกี่ยวกับแร่หรือสัมปทานเหล่านี้ หันมาสนใจเรื่องปัญหาที่กำลังเกิดขึ้นกับประชาชนในลุ่มน้ำ 5 ลุ่มน้ำนี้ 

"ประชาชนไม่สามารถที่จะทนกับพิษที่กำลังเกิดขึ้นในแม่น้ำของเราได้นานกว่านี้อีกแล้ว เราต้องการให้มีการแก้ไขปัญหา โดยในวันที่ 5  มิ.ย.นี้ ก็จะเดินข้ามสะพานไปจนถึงหน้า ศาลากลางจังหวัดเชียงราย แล้วก็เราจะมีการจัดประชุม โดยจะเชิญท่านนายกรัฐมนตรี คุณอนุทิน ชาญวีรกูล มารับฟังปัญหาจากประชาชน แล้วก็ให้ท่านแสดงนโยบายว่าจะมีการแก้ไขปัญหานี้อย่างไร เนื่องจากปีนี้เป็นปีที่ 2 แล้วที่เราเผชิญปัญหานี้ ขณะที่เหมืองแร่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว" เพียรพร กล่าว