11 ต.ค. 2567 ที่ SCC Creative Space ประชาไทจัดงานเสวนาในหัวข้อ “เดินหน้าแล้วถอยหลัง การกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่น” ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์เสวนา ‘ประเทศไทยในรอบ 20 ปี’ โดยกิจกรรมนี้จัดขึ้นในวาระครบรอบ 20 ปี ก่อตั้งสำนักข่าวประชาไท ผู้เข้าร่วมเสวนาดังนี้ สิริพงศ์ อังคสกุลเกียรติ รองหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย, ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ประธานคณะก้าวหน้า, สุภาภรณ์ มาลัยลอย มูลนิธินิติธรรมสิ่งแวดล้อม (EnLaw) และ รศ.ดร.วีระศักดิ์ เครือเทพ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วีระศักดิ์ เครือเทพ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในช่วงแรกกล่าวถึง พลวัตของการกระจายอำนาจในช่วง 4 ทศวรรษที่ผ่านมา ว่า มี 2 ส่วน ทั้งในมุมที่เดินไปข้างหน้าและถอยหลัง แต่ส่วนที่ถอยหลังนั้นมีมากกว่า
วีระศักดิ์ เล่าว่า ช่วงปี 2557 เกิดเหตุการณ์รัฐประหาร ตอนนั้นมีฝ่ายความมั่นคงถามตนทำนองว่า สรุปแล้วการมีองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นเรื่องที่ดีหรือไม่ดี ควรจะมีอยู่ไหม ช่วงนั้นเผอิญว่างานวิจัยของตนเสร็จพอดี วิจัยนี้ทำขึ้นหลังจาก 15 ปีของการมีกฎหมายกระจายอำนาจ โดยตนไปเก็บข้อมูลทั้งจากฝั่ง อปท. ที่นับว่าเป็นผู้ให้บริการ และฝั่งประชาชน ที่ถือเป็นผู้รับบริการ ไปถามประชาชนหมื่นกว่าครัวเรือนทั่วประเทศ
คำถามสำคัญของงานวิจัยนี้มี 2 ข้อ ข้อแรก – ถ้าคุณอยากได้บริการสาธารณะมากมายจากท้องถิ่น แล้วคุณอยากจ่ายภาษีให้ท้องถิ่นไหม ผู้ตอบคำถามร้อยละ 75 ตอบว่ายินดีจ่ายภาษีให้ท้องถิ่น
ข้อสอง – เรามักได้ยินว่าเรื่องนักการเมืองในท้องถิ่นคอร์รัปชัน ฉะนั้นคุณคิดว่าควรแก้ปัญหาด้วยการยุบ อปท. ทิ้งไปเลยดีไหม ผู้ตอบร้อยละ 75 อยากให้ อปท.มีอยู่ต่อไป ส่วนเรื่องการโกงก็ควรไปแก้กันให้ตรงจุด
"ผ่านมาแล้วจะเข้าทศวรรษที่สี่ตั้งแต่สมัย รสช. ตนคิดว่ามันมีส่วนที่เดินหน้า แต่ส่วนที่ฉุดให้ถอยหลังมีเยอะกว่า เป็นการเดินหน้า 10 ก้าว แต่ถอยกลับไปถึง 20 ก้าว"
วีระศักดิ์ กล่าว ในการพัฒนาท้องถิ่นสถานการณ์ที่เป็นอยู่จริงๆ คือ รัฐรวบอำนาจไว้ทำเองหลายอย่างเกินไป คนจะไปหาหมอที่โรงพยาบาลรัฐก็เจอว่าสภาพแออัดมาก จองคิวต้องเอารองเท้าไปวาง ตนเคยต้องตอบคำถามคนญี่ปุ่นเพราะพวกเขาไม่เคยเจอ รพ.ในสภาพที่มันแออัดขนาดนี้ คำตอบคือเพราะเมืองไทยรัฐทำเองทุกอย่าง
แต่อย่างของญี่ปุ่น ระบบสาธารณสุขตั้งแต่ระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ ตติยภูมิ ท้องถิ่นเป็นผู้เล่น ส่วนกลางคอยวางมาตรฐาน ทำได้ครบไหม หากไม่ครบต้องส่งใบเตือน บวกกับช่วยวิเคราะห์ทิศทางว่าจะพัฒนาได้อย่างไร เช่น เติมงบให้ หรือร่วมมือกันระหว่างท้องถิ่น
"เพื่อนคนญี่ปุ่นทักมาบอกว่าได้ดูหนังเรื่อง หลานม่า ได้ถามว่าจริงหรือเปล่าที่หลานพาอาม่าไปหาหมอตรวจคีโม เข้าคิวด้วยรองเท้าแตะ ตอนนั้นที่คุยผมยังไม่รู้ว่าจริงหรือไม่ แต่ที่เล่ามาเชื่อได้เลยว่าจริง เพราะเราก็เคยเห็นกับตาอยู่ว่าต้องต่อคิวแออัด เพราะยืนไม่ไหว เพื่อนชาวญี่ปุ่นถามว่า รพ.ของรัฐไทยแออัดขนาดนั้นจริงหรือ ทำไมจึงเป็นแบบนั้น ผมตอบไปว่า เพราะรัฐทำเองทุกอย่าง มันก็เลยแออัด เพราะฉะนั้นเวลาพูดถึง รพ.ของรัฐมีคุณภาพที่เชื่อถือได้เป็นของรัฐหมดหรือเปล่า มีที่ไหนเป็นของท้องถิ่น ผมว่าไม่มีนะ อย่างเก่ง รพ. อบจ.ภูเก็ต ที่เดียวในประเทศไทย ที่เหลือ รพ.ท้องถิ่น รพสต."
