อุตสาหกรรมไอทีตุรกีกำลังสูญเสียบุคลากรหญิงที่มีความสามารถเนื่องจากวัฒนธรรมการทำงานที่เลือกปฏิบัติทางเพศ โดยมีผู้หญิงทำงานในวงการนี้เพียง 25% และส่วนใหญ่ถูกจำกัดอยู่ในตำแหน่งระดับล่าง กลุ่ม Kadin Yazilimci ก่อตั้งขึ้นในปี 2013 เพื่อช่วยเหลือนักเขียนโค้ดหญิง แม้ผู้ก่อตั้งหลายคนจะย้ายไปทำงานต่างประเทศ แต่กลุ่มยังคงดำเนินงานต่อเนื่องในตุรกีเพื่อต่อสู้กับการเลือกปฏิบัติและสร้างเครือข่ายสนับสนุนซึ่งกันและกัน
ในช่วงฤดูร้อนปี 2013 กูลชิน ยิลดิริม (Gülçin Yildirim) วิศวกรคอมพิวเตอร์ผู้ดูแลฐานข้อมูล ได้รับเชิญให้ร่วมประชุมที่ร้านช็อกโกแลตในอิสตันบูลพร้อมโปรแกรมเมอร์หญิงอีก 11 คน พวกเธอมารวมตัวกันเพื่อหาทางแก้ปัญหาการเลือกปฏิบัติทางเพศที่ต้องเผชิญในที่ทำงาน หลังการประชุม พวกเธอได้ก่อตั้งกลุ่มเพื่อเชื่อมโยงผู้หญิงในวงการไอทีให้ร่วมกันต่อสู้กับการเลือกปฏิบัติและอคติทางเพศในอุตสาหกรรม เอลิฟ คุช (Elif Kuş) ผู้จัดการประชุมครั้งนี้ เสนอให้ตั้งชื่อกลุ่มว่า "Kadin Yazilimci" (แปลว่า "นักเขียนโค้ดหญิง") เพราะเมื่อค้นหาคำนี้ในภาษาตุรกีบน Google กลับไม่พบผลลัพธ์ใดๆ
"ฉันจดทะเบียนโดเมนนี้ เพื่อให้คนที่ค้นหาคำนี้ในอนาคตจะได้พบพวกเรา" คุชเล่าให้ Rest of World ฟัง
ในช่วงนั้น คุชกำลังบริหารบริษัทซอฟต์แวร์ของตัวเอง เธอมักได้ยินเพื่อนร่วมงานชายพูดว่าผู้หญิงไม่เหมาะจะเป็นโปรแกรมเมอร์ ในที่ทำงานเก่าของเธอ โปรแกรมเมอร์หญิงมักถูกมอบหมายให้ทำงานที่ใช้ทักษะทางเทคนิคน้อย เช่น ทำความสะอาดโค้ด เขียนเว็บเซอร์วิส หรือแม้แต่จดบันทึกการประชุม
"ผู้หญิงในวงการไอทีของตุรกีถูกมองว่ามีลายมือสวยกว่าเพื่อนร่วมงานชาย พูดตรงๆ คือ พวกเธอถูกมองเป็นแค่เลขานุการ" คุชวัย 47 ปีกล่าว
กูลชิน ยิลดิริม (Gülçin Yildirim) วิศวกรคอมพิวเตอร์และหนึ่งในผู้ก่อตั้งกลุ่ม Kadin Yazilimci ซึ่งเป็นกลุ่มของโปรแกรมเมอร์หญิง | ที่มาภาพ: Gülçin Yildirim
เมื่อผู้หญิงตุรกีเลือกเรียนวิศวกรรมซอฟต์แวร์ พวกเธอมักหวังว่าจะได้ประกอบอาชีพที่มั่นคงและยกระดับสถานะทางสังคม แต่ความเป็นจริงกลับตรงกันข้าม พวกเธอพบว่าตัวเองเป็นกลุ่มคนส่วนน้อยที่ไม่ได้รับการปฏิบัติที่ดีและไม่ได้รับการยอมรับ ในวงการเทคโนโลยีตุรกี มีผู้หญิงทำงานน้อยกว่า 25% ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลก (28%) วิศวกรไอทีหญิงส่วนใหญ่รายงานว่าต้องทำงานในสภาพแวดล้อมที่ผู้ชายมีอำนาจเหนือกว่า โดย 70% ระบุว่าสิ่งนี้ส่งผลเสียต่ออาชีพของพวกเธอ ตามรายงานปี 2018 ของ Deloitte Turkey และสมาคมผู้ประกอบการอุตสาหกรรมเทคโนโลยีสารสนเทศ
ในขณะเดียวกัน นโยบายของรัฐบาลกลับผลักดันให้ผู้หญิงให้ความสำคัญกับครอบครัวมากกว่าอาชีพ ประธานาธิบดีเรเจป ตัยยิป แอร์โดอัน (Recep Tayyip Erdoğan) เคยกล่าวว่าผู้หญิงควรมีบุตรอย่างน้อย 3 คน และในปี 2021 ตุรกีได้ถอนตัวจากอนุสัญญาอิสตันบูล (the Istanbul Convention) ซึ่งเป็นข้อตกลงที่ปกป้องและต่อต้านความรุนแรงต่อผู้หญิง
ท่ามกลางสภาพสังคมที่วุ่นวายเช่นนี้ บุคลากรไอทีรุ่นใหม่โดยเฉพาะผู้หญิงจำนวนมากจึงตัดสินใจย้ายออกจากประเทศ ฟูซุน ซาร์ป เนบิล (Füsun Sarp Nebil) ผู้ประกอบการเทคโนโลยีและซีอีโอของเว็บไซต์ข่าวเทคโนโลยี Turk Internet อธิบายว่า "แรงกดดันที่เพิ่มขึ้นในช่วงหลายปีมานี้ การจำกัดกิจกรรมทางสังคม เช่น การยกเลิกคอนเสิร์ต การขาดเสรีภาพในการแสดงออก บรรยากาศที่เต็มไปด้วยความรุนแรง... สิ่งเหล่านี้สร้างความอึดอัดให้กับคนรุ่นใหม่โดยเฉพาะผู้หญิง" เนบิลบอกกับ Rest of World
"เงินเดือนเป็นเหตุผลอันดับสุดท้ายที่ทำให้คนออกจากตุรกี" เธอเน้นย้ำ
ระหว่างปี 2019 ถึง 2022 มีวิศวกรไอทีราว 8,000 คน ออกจากประเทศเพื่อแสวงหาโอกาสทางเศรษฐกิจและอาชีพที่ดีกว่าในต่างประเทศ ตามข้อมูลของเจม นูรี อัลดาช (Cem Nuri Aldaş) ประธานสภาวิศวกรคอมพิวเตอร์ของตุรกี
งานที่จัดโดย Kadin Yazilimci ในปี 2016 โดยได้รับการสนับสนุนจากหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น | ที่มาภาพ: Kadin Yazilimci
ภายใต้สถานการณ์เช่นนี้ Kadin Yazilimci เป็นหนึ่งในกลุ่มใหญ่ที่สุดในตุรกีที่ต่อสู้เพื่อสิทธิของวิศวกรไอทีหญิง โดยมีสมาชิกราว 3,000 คนในช่องทาง Slack ยิลดิริม คุช (Yildirim, Kuş) และเพื่อนร่วมงานเดินทางทั่วตุรกี แม้กระทั่งเมืองห่างไกลในแถบอนาโตเลีย เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับการเขียนโค้ด พวกเธอจัดตั้งชมรมหนังสือ เข้าร่วมการประชุม และจัดกิจกรรมเชิงปฏิบัติการเพื่อให้ความรู้แก่บริษัทต่างๆ เกี่ยวกับความไม่เท่าเทียมทางเพศ
ในกิจกรรมเหล่านี้ สมาชิกได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ของตน ในการประชุมเชิงปฏิบัติการปี 2022 ผู้เข้าร่วมคนหนึ่งเล่าว่าเธอถูกปฏิเสธตำแหน่งนักพัฒนาซอฟต์แวร์ แม้จะมีความสามารถ แต่กลับถูกเสนอเพียงตำแหน่งนักวิเคราะห์ข้อมูลระดับล่างเท่านั้น และยังถูกถามด้วยว่ามีแผนจะแต่งงานหรือไม่
อีกคนหนึ่งเล่าว่าถูกถามถึงอาชีพของคู่รักระหว่างสัมภาษณ์งาน "เขาทำงานที่คาเฟ่ ฉันเลยหัวเราะออกมาดังๆ พวกเราจำเป็นต้องคบกับนักพัฒนาซอฟต์แวร์ด้วยหรือถึงจะเป็นนักพัฒนาซอฟต์แวร์ได้?" เธอกล่าว
ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเพศในวงการเทคโนโลยีไม่ใช่เรื่องใหม่ทั่วโลก แต่ในตุรกีสถานการณ์สะท้อนปัญหาทางสังคมและเศรษฐกิจที่ใหญ่กว่า สถิติปี 2023 แสดงให้เห็นว่ามีผู้หญิงเพียง 31% ที่ได้รับการจ้างงาน เทียบกับผู้ชายเกือบสองในสาม ตามข้อมูลของสถาบันสถิติตุรกี มีผู้หญิงเพียง 20% ที่ได้เข้าเรียนในระดับมหาวิทยาลัย และในบรรดาผู้สำเร็จการศึกษาสาขา STEM (วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ และคณิตศาสตร์) มีผู้หญิงเพียง 34% ตุรกีอยู่อันดับที่ 127 จาก 146 ประเทศด้านความเท่าเทียมทางเพศ และอันดับ 133 ในดัชนีล่าสุดของ World Economic Forum ที่วัดการมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจของผู้หญิง
แม้แต่ในที่ทำงาน ผู้หญิงส่วนใหญ่ก็อยู่ในตำแหน่งระดับล่าง จากรายงานของ Deloitte ที่สำรวจพนักงานหญิงในวงการเทคโนโลยีเกือบ 500 คน มีเพียง 14% ที่เป็นผู้จัดการระดับอาวุโส และเพียง 6% เท่านั้นที่อยู่ในระดับผู้บริหารสูงสุด
บานูชิเจค กึร์จูโอลู (Banuçiçek Gürcüoğlu) นักวิทยาศาสตร์ข้อมูลที่บริษัทซอฟต์แวร์ ZeroNorth ของเดนมาร์ก ตัดสินใจออกจากตุรกีในปี 2021 งานแรกหลังเรียนจบคือที่บริษัทที่ปรึกษาด้านปัญญาประดิษฐ์ในอิสตันบูล แม้ถูกจ้างเป็นนักวิทยาศาสตร์ข้อมูล แต่เธอกลับถูกให้เขียนเว็บเซอร์วิส และในฐานะพนักงานหญิงเพียงคนเดียว เธอยังถูกคาดหวังให้เป็นผู้นำกิจกรรมทางสังคมของสำนักงานอีกด้วย
"ทุกครั้งที่ต้องตัดเค้กในออฟฟิศ พวกเขาจะยื่นมีดให้ฉันทันที" เธอเล่า
กึร์จูโอลู ซึ่งปัจจุบันอายุ 36 ปี ลาออกจากบริษัทนั้นหลังทำงานเพียง 10 เดือน เธอตัดสินใจว่าสตาร์ทอัพไม่ใช่ที่ที่เหมาะสำหรับเธอ จึงไปทำงานที่ General Electric แทน
"บริษัทใหญ่อาจจะเทอะทะกว่า แต่ดีกว่าสำหรับผู้หญิง" เธอกล่าว ก่อนจะตัดสินใจย้ายไปยุโรปเพื่อโอกาสที่ดีกว่า
สมาชิกของ Kadin Yazilimci ในงานที่จัดโดยชุมชนงานฝีมือซอฟต์แวร์ตุรกีในปี 2019 | ที่มาภาพ: Kadin Yazilimci
ปัญหาสมองไหลของตุรกีได้ส่งผลกระทบต่อกลุ่ม Kadin Yazilimci ด้วย โดยผู้ก่อตั้งหลายคนได้ย้ายออกไปทำงานในต่างประเทศ ยิลดิริมย้ายไปกรุงปรากในปี 2017 เพื่อทำงานเป็นวิศวกรฐานข้อมูลที่ Xata.io ส่วนคุชก็ย้ายตามไปปรากในปี 2023 และปัจจุบันทำงานเป็นวิศวกรซอฟต์แวร์อาวุโสที่บริษัทเทคโนโลยีชั้นนำแห่งหนึ่ง
แม้ผู้ก่อตั้งหลักจะอยู่ต่างประเทศแล้ว แต่กลุ่มยังคงดำเนินงานในตุรกีอย่างต่อเนื่อง ผ่านการประชุมเชิงปฏิบัติการต่างๆ เจย์ดา ดึซเกช (Ceyda Düzgeç) วิศวกรคลาวด์วัย 28 ปี เล่าให้ Rest of World ฟังว่า เธอได้เรียนรู้วิธีทำงานเป็นนักเขียนโค้ดโดยไม่ต้องละทิ้งความเป็นผู้หญิงของตัวเอง เธอชื่นชมโลโก้ของกลุ่มที่เป็นรูปมือที่มีเล็บทาสีกำลังพิมพ์บนแป้นพิมพ์
"[กลุ่มนี้] มีแนวคิดว่า 'เราไม่จำเป็นต้องแสดงตัวเป็นผู้ชาย และเราจะยืนหยัดในความเป็นตัวเองที่อบอุ่น เข้าอกเข้าใจ และเปี่ยมด้วยความรักในที่ทำงาน' ซึ่งฉันรักแนวคิดนี้มาก" ดึซเกชกล่าว
เยชิม บาชาราน (Yeşim Başaran) สมาชิกอีกคนหนึ่ง เล่าว่าเมื่อเธอเริ่มทำงานในปี 1997 แทบไม่มีนักพัฒนาซอฟต์แวร์หญิงในวงการเลย "ไม่มีใครพูดถึงเรื่องนี้ และบริษัทต่างๆ ก็ไม่ได้ทำอะไรเกี่ยวกับปัญหานี้เลย" เธอบอกกับ Rest of World
อย่างไรก็ตาม สถานการณ์กำลังเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น ส่วนหนึ่งเป็นผลมาจากความพยายามของ Kadin Yazilimci ในทศวรรษที่ผ่านมา บริษัทใหญ่บางแห่งเริ่มลงทุนในโครงการสนับสนุนผู้หญิงในวงการไอที เช่น แคมเปญ "มาเขียนโค้ดกันเถอะ สาวๆ" ของ Borusan Holding ในปี 2016 และโครงการฝึกงาน "ผู้หญิงในเทคโนโลยี" เป็นเวลาหนึ่งปีของ Vodafone Turkey
ยิลดิริมยอมรับว่า Kadin Yazilimci เพียงลำพังไม่สามารถเข้าถึงผู้ออกกฎหมายหรือเปลี่ยนแปลงนโยบายการจ้างงานของบริษัทได้ "เราเข้าถึงได้แค่คนทำงานเท่านั้น" แต่เธอเน้นว่านี่ก็มีคุณค่ามากพอ เพราะเครือข่ายของพวกเธอมีพลังมาก
"เมื่อโปรแกรมเมอร์หญิงเปิดบริษัทของตัวเอง พวกเธอจะมาหาเราเพื่อจ้างนักเขียนโค้ดในเครือข่ายของเรา" เธอกล่าวทิ้งท้าย
ที่มา:
Turkey’s brain drain is taking its female coders with it (Kaya Genç, Rest of World, 27 March 2025)
