รายงานพิเศษจาก European Federation of Journalists ฤดูหนาวในยูเครน กลายเป็นการทดสอบที่หฤโหดอีกครั้ง เมื่อการโจมตีอย่างหนักของรัสเซีย มุ่งเป้าไปที่โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน ส่งผลให้เกิดไฟฟ้าดับและระบบทำความร้อนขัดข้องอย่างต่อเนื่อง ท่ามกลางอุณหภูมิที่ดิ่งต่ำลงถึง -25 องศาเซลเซียส
ภายในศูนย์ Invisibility Point พื้นที่สาธารณะสำหรับสร้างความอบอุ่นและชาร์จอุปกรณ์สำหรับนักข่าว | ภาพจาก: Твоє Місто
สภาพการณ์ดังกล่าวทำให้การดำเนินชีวิตประจำวันเป็นไปอย่างยากลำบาก ประชาชนต้องดิ้นรนหาทางสร้างความอบอุ่นและตอบสนองความต้องการพื้นฐาน โดยเฉพาะสำหรับนักข่าวในเคียฟ ที่ต้องเผชิญกับอุปสรรคในการทำงานกลางแจ้ง การเตรียมเนื้อหา และการรักษาการสื่อสาร แม้แต่ภารกิจพื้นฐานอย่างการชาร์จอุปกรณ์หรือการถ่ายทำข่าวก็กลายเป็นบททดสอบความอดทนอย่างยิ่ง
เพื่อสนับสนุนให้นักข่าวสามารถปฏิบัติหน้าที่ต่อไปได้ภายใต้สภาวะสุดขั้ว สหภาพแรงงานนักข่าวแห่งชาติแห่งยูเครน (National Union of Journalists of Ukraine - NUJU) จึงได้ดำเนินงานเครือข่ายศูนย์สำหรับนักข่าวทั่วประเทศในพื้นที่แนวหน้าและเขตเสี่ยงภัยสูง อาทิ เคียฟ, คาร์คิฟ, ซาโปริซเซีย และดนีโปร
ศูนย์ดังกล่าวเป็นพื้นที่ทำงานที่ปลอดภัย ซึ่งจัดเตรียมไฟฟ้าและอินเทอร์เน็ตให้เข้าถึงได้แม้ในช่วงไฟฟ้าดับ พร้อมทั้งสนับสนุนอุปกรณ์ป้องกัน ความช่วยเหลือฉุกเฉิน และการประสานงานสำหรับทีมสื่อท้องถิ่น โดยนับตั้งแต่เริ่มการรุกรานเต็มรูปแบบ นักข่าวหลายพันคนได้พึ่งพาเครือข่ายนี้เพื่อปฏิบัติหน้าที่รายงานข่าวต่อไป ท่ามกลางภาวะสงครามและการทำลายล้างโครงสร้างพื้นฐาน
จากการพูดคุยกับ สหภาพ NUJU คนทำงานสื่อในเคียฟ ได้อธิบายถึงสภาพความเป็นอยู่ในบ้านและการปรับตัวท่ามกลางอากาศหนาวเหน็บรวมถึงสถานการณ์ที่ไม่มั่นคง
แยน โดโบรโนซอฟ (Yan Dobronosov) ช่างภาพข่าวของสื่อออนไลน์ Telegraf อาศัยอยู่ในย่านโตรเอชชีนา ซึ่งเป็นเขตที่พักอาศัยขนาดใหญ่ที่รับกระแสไฟฟ้าจาก TEC-6 โรงไฟฟ้าพลังความร้อนขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศ โดยโรงไฟฟ้าแห่งนี้ตกเป็นเป้าโจมตีด้วยโดรนและขีปนาวุธของรัสเซีย อย่างต่อเนื่องนานหลายเดือน ส่งผลให้ระบบทำความร้อนขัดข้องและไฟฟ้าในย่านดังกล่าวไม่เสถียร
"น้ำแข็งและการโจมตีของศัตรูส่งผลกระทบต่อเรามาก งานยากขึ้นและต้องสูญเสียพลังงานเร็วขึ้นเพราะความหนาว" แยนกล่าว ในอพาร์ตเมนต์ของเขาไม่มีเทอร์โมมิเตอร์จึงไม่สามารถระบุอุณหภูมิที่แน่นอนได้ แต่ในช่วงที่อากาศหนาวจัดจนอุณหภูมิต่ำกว่า -15 องศาเซลเซียส เขาจะพยายามลดเวลาการอยู่นอกอาคารให้น้อยลง แต่ถึงกระนั้นเขาก็ยังคงมุ่งมั่นรายงานข่าวสำคัญต่อไป
การทำงานภาคสนามในช่วงฤดูหนาวสร้างอุปสรรคหลายอย่าง ทั้งแบตเตอรี่ที่ลดลงอย่างรวดเร็ว มือที่แข็งทื่อ และเลนส์กล้องที่มัวเป็นฝ้าเมื่อต้องเคลื่อนย้ายระหว่างพื้นที่อากาศเย็นและห้องที่อบอุ่น อย่างไรก็ตาม แยนยังคงมีแรงผลักดันในการทำงาน "สิ่งนี้คือสิ่งที่ขับเคลื่อนผมเพราะผมรู้สึกเติมเต็มในหน้าที่ มันเปรียบเสมือนเครื่องทำความร้อนและตัวกระตุ้นหลักของผม" เขาอธิบาย
ชีวิตในอพาร์ตเมนต์ที่เหน็บหนาว
การใช้ชีวิตในอพาร์ตเมนต์ที่ไร้ความอบอุ่นในยูเครนถือว่ายากลำบากมาก | ภาพจาก: Новини.LIVE
ความท้าทายในลักษณะเดียวกันนี้เกิดขึ้นกับเหล่านักข่าวที่พักอาศัยในรูซานิฟกา ซึ่งเป็นย่านที่พักอาศัยอีกแห่งทางฝั่งซ้ายของเคียฟ ที่ได้รับความเสียหายจากการโจมตีเช่นกัน ศาสตราจารย์วิกตอเรีย เชฟเชนโก (Victoria Shevchenko) ปริญญาเอกด้านการสื่อสารสังคมและสมาชิกสหภาพ NUJU ระบุว่าอาคารละแวกนั้นหลายแห่งมีหน้าต่างแตกกระจาย ทั้งระบบไฟฟ้า ระบบทำความร้อน และแก๊สต่างขัดข้อง
"เราไม่มีไฟฟ้าใช้ประมาณ 12 วัน ไม่มีแสงสว่าง ไม่มีความร้อน ไม่มีอะไรเลย" เธอระลึกถึงเหตุการณ์ โดยในอาคารสูงที่เธอพักอาศัย ระบบทำความร้อนต้องพึ่งพาพลังงานไฟฟ้า ดังนั้นเมื่อไฟฟ้าดับจึงทำให้หม้อน้ำเย็นสนิท
ล่าสุด หม้อน้ำในอพาร์ตเมนต์ของเธอเกิดแตกจนน้ำท่วมเฟอร์นิเจอร์และผนัง แต่ด้วยความช่วยเหลือจากสมาชิกสภาท้องถิ่นที่จัดหาเครื่องกำเนิดไฟฟ้ามาให้ประจำอาคาร ในที่สุดระบบทำความร้อนจึงได้รับการฟื้นฟูบางส่วน แม้จะมีไฟฟ้าใช้เพียงหนึ่งถึงสองชั่วโมงต่อวันก็ตาม
"ฉันคิดว่าสถานการณ์ทั่วทั้งเคียฟคงไม่ต่างกัน บางคนไม่มีไฟฟ้าใช้สม่ำเสมอ บางคนขาดระบบทำความร้อน บางคนไม่มีน้ำ หรือบางคนก็ไม่เหลืออะไรเลย" วิกตอเรียกล่าว
การทำงานภายใต้สภาพการณ์เช่นนี้จำเป็นต้องมีการจัดการที่เป็นระบบมากขึ้น วิกตอเรียยังคงทำการเรียนการสอนออนไลน์ให้แก่สถาบันวารสารศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยแห่งชาติ ทาราส เชฟเชนโก แห่งเคียฟ (Taras Shevchenko National University of Kyiv) โดยอาศัยอุปกรณ์ชาร์จไฟพกพาและเดินทางไปยัง "จุดแห่งความไม่ย่อท้อ" ซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะสำหรับสร้างความอบอุ่นและชาร์จอุปกรณ์ต่าง ๆ "มันเป็นเรื่องยากทางจิตใจเพราะต้องกังวลเรื่องปัจจัยพื้นฐานตลอดเวลา แต่เรายังคงทำงานและพยายามรักษาขวัญกำลังใจเอาไว้" เธอกล่าวเสริม
ทางด้าน คาเตรีนา มาโลเฟเยวา (Kateryna Malofieieva) นักข่าวที่อาศัยอยู่ในย่านรูซานิฟกา เช่นกัน ระบุว่าเธอต้องสร้างความอบอุ่นในที่พักด้วยการใช้แก๊สและเทียน พร้อมกับนำผ้าห่มและหมอนมาปิดกั้นหน้าต่างไว้ "มันเป็นความรู้สึกที่แปลกประหลาด เมื่อไม่ใช่บ้านที่ให้ความอบอุ่นแก่เรา แต่เป็นเราที่ต้องให้ความอบอุ่นแก่บ้าน" เธอกล่าว นอกจากนี้ ปัญหาท่อแตกในชั้นใต้ดินยังทำให้เกิดความชื้นสะสมตามผนัง และความผันผวนของแรงดันไฟฟ้าทำให้เธอต้องถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าทุกชนิด ส่วนอาหารถูกนำไปเก็บไว้ที่ระเบียงแทนเนื่องจากการซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้าใหม่ยังไม่มีประโยชน์ตราบใดที่ระบบไฟฟ้ายังไม่เสถียร
สำหรับนักข่าวที่ต้องย้ายถิ่นฐานก็เผชิญความยากลำบากไม่ต่างกัน อันนา เซอร์ดยุก (Anna Serdyuk) บรรณาธิการบริหารของ Free Radio จากเมืองบัคมุต ในภูมิภาคโดเนตสค์ นิยามฤดูหนาวในเคียฟ ว่าเป็นการผสมผสานระหว่างความหนาวเหน็บทางกายและการต้องแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในชีวิตประจำวัน
"ในสัปดาห์ที่ผ่านมา ฉันได้รู้จักเพื่อนบ้านถึง 25 คน และมีเบอร์โทรศัพท์ของคนในตึกเดียวกันและตึกใกล้เคียง ซึ่งช่วยได้มากเวลาที่ต้องการโทรขอชาร์จอุปกรณ์ต่าง ๆ" เธอกล่าว อันนาเปรียบเทียบฤดูหนาวปีนี้กับความทรงจำเรื่องหิมะในวัยเด็ก เพียงแต่ในปัจจุบันการอยู่รอดต้องอาศัยการแก้ปัญหาอย่างต่อเนื่อง เธอถึงขั้นต้องกางเต็นท์หลังเล็กภายในอพาร์ตเมนต์เพื่อใช้เป็นทั้งฉนวนกันความหนาวและพื้นที่ทำงานชั่วคราว
สำนักงานสื่อก็ไม่รอด
วิกฤตโครงสร้างพื้นฐานยังลามไปถึงสำนักงานสื่อ โดยห้องบรรณาธิการของ เรียลนา กาเซตา (Realna Gazeta) ที่ย้ายมาจากลูฮันสค์ เพิ่งประสบเหตุน้ำท่วมหลังจากระบบทำความร้อนล้มเหลว อาคารดังกล่าวไม่มีความร้อนใช้มาตั้งแต่ต้นเดือนมกราคม และในช่วงที่อากาศหนาวจัดก็ไม่สามารถอาศัยอยู่ภายในได้เกินกว่าไม่กี่นาที บรรณาธิการบริหาร อันดรีย์ ดิคเทียเรนโก (Andriy Dikhtyarenko) ระบุว่าหม้อน้ำแตกเนื่องจากไม่ได้ระบายน้ำออกทันเวลา แม้อุปกรณ์สตูดิโอจะยังไม่เสียหาย แต่ทีมงานก็เตรียมย้ายอุปกรณ์อย่างเร่งด่วนหากอุณหภูมิลดต่ำลงอีก
เหตุระบบทำความร้อนล้มเหลวในลักษณะเดียวกันนี้ยังทำให้เกิดน้ำท่วมในสำนักงานของสถาบันข้อมูลมวลชน (Institute of Mass Information - IMI) และศูนย์เสรีภาพสื่อของนักข่าวไร้พรมแดน (Reporters Without Borders - RSF) ซึ่งสร้างความเสียหายแก่สถานที่และอุปกรณ์ทางเทคนิคที่ใช้สำหรับสนับสนุนการทำงานของนักข่าว
เซอร์กีย์ โทมิเลนโก (Sergiy Tomilenko) ประธานสหภาพ NUJU และสมาชิกคณะกรรมการบริหารของ สหพันธ์นักข่าวแห่งยุโรป (European Federation of Journalists - EFJ) สังเกตว่าแม้แต่องค์กรวิชาชีพที่ทำหน้าที่สนับสนุนนักข่าวก็ยังต้องเผชิญกับอุปสรรคในการดำเนินงานอย่างหนัก โดยในเดือนมกราคมที่ผ่านมา สำนักงานของ NUJU ในใจกลางเคียฟ ไม่มีไฟฟ้าใช้นานกว่าหนึ่งวัน และการตัดน้ำฉุกเฉินยังส่งผลให้อาคารขาดทั้งน้ำและระบบทำความร้อนเกือบหนึ่งสัปดาห์
เขาระบุว่าการจะฟื้นฟูระบบทำความร้อนและน้ำประปาจำเป็นต้องมีไฟฟ้าที่เสถียร ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวยังไม่สามารถทำได้ ส่งผลให้ NUJU ต้องระงับกิจกรรมสาธารณะชั่วคราวและเลื่อนโครงการสนับสนุนสื่อท้องถิ่นออกไป อย่างไรก็ตาม โทมิเลนโกย้ำว่าองค์กรยังคงเดินหน้าทำงานในรูปแบบทางไกล ผ่านพื้นที่ทำงานร่วม (Co-working space) และเครือข่ายศูนย์นักข่าว เพื่อมอบความช่วยเหลือด้านความปลอดภัย การสนับสนุนฉุกเฉิน และประสานงานวิชาชีพให้แก่นักข่าวในพื้นที่แนวหน้า รวมถึงดูแลครอบครัวของนักข่าวที่ถูกรัสเซียกักขังอย่างผิดกฎหมาย
ไฟดับรอบใหม่ เคียฟสะดุดอีกครั้ง
ระบบไฟฟ้าในกรุงเคียฟมักได้รับผลกระทบจากการโจมตี ส่งผลให้เกิดไฟฟ้าดับฉุกเฉินกระทบย่านที่พักอาศัยและระบบขนส่งสาธารณะทั่วเมือง | ภาพจาก: kyiv24.news
ในช่วงปลายเดือนมกราคมถึงต้นเดือนกุมภาพันธ์ 2026 สถานการณ์ในเคียฟ ย่ำแย่ลงอีกครั้ง เมื่อเกิดไฟฟ้าดับฉุกเฉินเป็นวงกว้างทั่วเมืองและพื้นที่โดยรอบ กระทบทั้งย่านพักอาศัยและโครงสร้างพื้นฐานสาธารณะ แม้แต่รถไฟใต้ดินเคียฟก็ต้องหยุดให้บริการเดินรถและบันไดเลื่อนชั่วคราวเนื่องจากปัญหาไฟฟ้าขัดข้องจากแหล่งจ่ายภายนอก นอกจากนี้ ระบบทำความร้อนและน้ำประปาในหลายเขตเริ่มล้มเหลว ซึ่งสร้างความลำบากเพิ่มเติมให้แก่ทั้งประชาชนและพนักงานสื่อ
แม้ต้องเผชิญกับอุณหภูมิที่หนาวเหน็บ ไฟฟ้าดับ และความเสี่ยงด้านความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง แต่นักข่าวยูเครน ยังคงมุ่งมั่นบันทึกเหตุการณ์สงครามและรายงานข้อมูลให้แก่สังคม โดยการสนับสนุนจาก NUJU เครือข่ายศูนย์สามัคคีนักข่าว และความร่วมมือระหว่างประเทศ ยังคงเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้งานวารสารศาสตร์อิสระสามารถยืนหยัดและดำเนินต่อไปได้ภายใต้สภาวะสงคราม
