รายงานล่าสุดของยูเนสโกชี้ว่าเสรีภาพในการแสดงออกทั่วโลกลดลงร้อยละ 10 นับตั้งแต่ปี 2555 ในระดับที่เทียบได้กับช่วงสงครามโลก ขณะที่การเซ็นเซอร์ตนเองของสื่อเพิ่มขึ้นถึงร้อยละ 69 นักข่าวหญิงเผชิญหนักสุด โดยร้อยละ 75 เคยถูกคุกคามออนไลน์ และอย่างน้อยร้อยละ 42 ระบุว่าการโจมตีออนไลน์ลุกลามสู่ความรุนแรงในโลกจริง เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าจากปี 2563 ยูเนสโกเรียกร้องให้รัฐบาลลงทุนสนับสนุนสื่ออิสระ โดยระบุว่าใช้งบทหารโลกเพียง 15 วันต่อปีก็เพียงพอสำหรับสนับสนุนสื่อสาธารณะทั่วโลกทั้งปี

2 พฤษภาคม 2569 ยูเนสโกระบุว่าการโจมตีนักข่าวและสื่อมวลชนกำลังเพิ่มขึ้นทั่วโลก รายงานล่าสุดของยูเนสโกว่าด้วยแนวโน้มเสรีภาพในการแสดงออกชี้ให้เห็นว่า เสรีภาพในการแสดงออกทั่วโลกลดลงร้อยละ 10 นับตั้งแต่ปี 2012 (พ.ศ. 2555) ซึ่งเป็นการถดถอยในระดับที่เทียบได้กับช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 ช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 และช่วงปลายสงครามเย็นในทศวรรษ 1970

การวิเคราะห์ข้อมูลของ V-DEM โดยยูเนสโกพบว่า ระดับการเซ็นเซอร์ตนเองของสื่อมวลชนทั่วโลกเพิ่มขึ้นร้อยละ 69 ระหว่างปี 2012 ถึงสิ้นปี 2025 (พ.ศ. 2568) โดยรูปแบบการเซ็นเซอร์ที่สร้างความเสียหายรุนแรงที่สุดในปัจจุบัน คือการจำกัดเสรีภาพที่ฝังลึกอยู่ภายในตัวสื่อมวลชนเอง

นักข่าวและคนวงการสื่อยังเผชิญกับการคุกคามทางกฎหมายในหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่การฟ้องร้องหมิ่นประมาทเรียกค่าเสียหายมหาศาล ไปจนถึงการใช้กฎหมายต่อต้านการก่อการร้ายและกฎหมายการเงิน ขณะเดียวกัน การคุกคามทางออนไลน์ต่อนักข่าว โดยเฉพาะต่อนักข่าวหญิง เพิ่มสูงขึ้นทั่วโลก งานวิจัยของศูนย์นานาชาติเพื่อนักข่าว (International Center for Journalists - ICFJ) สำหรับ UN Women ร่วมกับยูเนสโก พบว่าร้อยละ 75 ของนักข่าวหญิงเคยประสบกับความรุนแรงออนไลน์ และที่น่ากังวลยิ่งกว่านั้น คืออย่างน้อยร้อยละ 42 ของนักข่าวหญิงระบุในปี 2025 ว่าการโจมตีทางออนไลน์ดังกล่าวได้นำไปสู่การคุกคาม การข่มขู่ หรือความรุนแรงในโลกออฟไลน์ ซึ่งเป็นสัดส่วนที่เพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าเมื่อเทียบกับปี 2020 (พ.ศ. 2563)  ที่อยู่ที่ร้อยละ 20

อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางแนวโน้มเชิงลบ ยังมีสัญญาณแห่งความหวังและหลักฐานของแนวทางแก้ปัญหาใหม่ ๆ เพื่อรับมือความท้าทายระดับโลก สื่อชุมชนได้รับการยอมรับเพิ่มขึ้น และเกือบครึ่งหนึ่งของ 194 ประเทศที่เข้าร่วมการสำรวจของยูเนสโกในปี 2025 ได้จัดตั้งกรอบกฎหมายและในหลายกรณีมีการสนับสนุนทางการเงิน สะท้อนถึงความมุ่งมั่นต่อความหลากหลายของสื่อ ในด้านการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารก็มีความคืบหน้าเช่นกัน: 139 ประเทศสมาชิกสหประชาชาติได้รับรองกฎหมายประกันสิทธิของสาธารณชนในการเข้าถึงข้อมูล เครื่องมือดิจิทัลรวมถึงปัญญาประดิษฐ์กำลังส่งเสริมการทำข่าวเชิงสืบสวนข้ามพรมแดนและความร่วมมือระหว่างประเทศ
การคุ้มครองนักข่าวและความถูกต้องของข้อมูลเป็นปัจจัยสู่สันติภาพและความมั่นคง

ในการประชุมเสรีภาพสื่อโลกที่เมืองลูซากา ยูเนสโกจะเรียกร้องให้รัฐบาลและภาคประชาสังคมยืนยันความมุ่งมั่นอีกครั้งต่อการสนับสนุนสื่ออิสระและการไหลเวียนของข้อมูลอย่างเสรี โดยย้ำว่านโยบายด้านสันติภาพ การฟื้นฟู และความมั่นคงใด ๆ ต้องบูรณาการความถูกต้องของข้อมูลและสื่ออิสระควบคู่กับมิติด้านมนุษยธรรม สถาบัน และเศรษฐกิจ เมื่อสื่ออิสระอ่อนแอลง การทุจริตจะเพิ่มขึ้น การบริหารที่ไม่ดีจะฝังราก และความรุนแรงทางข้อมูลจะนำไปสู่ความรุนแรงทางกายภาพ

นอกจากนี้ ยูเนสโกจะเรียกร้องให้ที่ประชุมระดมการลงทุนอย่างยั่งยืนเพื่อให้แน่ใจว่าองค์กรสื่อจะสามารถดำเนินงานต่อไปได้ การวิเคราะห์ของยูเนสโกเผยให้เห็นว่า การใช้งบประมาณการทหารทั่วโลกเพียง 15 วันต่อปีเทียบเท่ากับการลงทุนสนับสนุนสื่อมวลชนเพื่อสาธารณชนทั่วโลกนานหนึ่งปีเต็ม

'ห้องข่าวทั่วโลกกำลังดิ้นรนหาเงินให้พอใช้จ่ายและกำลังเผชิญกับภัยคุกคามต่อการอยู่รอด แต่สื่อสังคมออนไลน์และปัญญาประดิษฐ์กำลังแพร่ข้อมูลบิดเบือนในระดับและความเร็วอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน สื่อมวลชนได้กลายเป็นแนวรับสุดท้ายสำหรับประชาชนในการต่อต้านการถูกครอบงำและการทำให้แตกแยก ข้อมูลที่แม่นยำและเป็นอิสระเป็นสาธารณประโยชน์ ผมขอเรียกร้องให้ประเทศสมาชิกและภาคีทั้งหมดของเราได้ลงทุนกับสื่อมวลชนในฐานะที่เป็นคานงัดเพื่อธำรงไว้ซึ่งสันติภาพ' คาเล็ด เอล-เอนานี ผู้อำนวยการใหญ่ยูเนสโก กล่าว