Le Conseil (‘เลอ กงซัย’) หรือ ‘สภาที่ปรึกษา’ (สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรี)  เป็น 1 ในหลายสถาบัน (institutions) ที่เกิดขึ้นจาก Curia Regis (‘กูรียา เรกิส’) ของ ‘ยุคกลาง’ (Moyen Âge ‘มัวยังนาช’  Middle Ages ศตวรรษที่ 5-15)

Curia Regis เป็นภาษาละติน (latin) แปลว่า Cour du Roi (‘กูร์ ดู รัว’ Royal Court) หรือ ราชสำนัก ที่จะให้กำเนิดส่วนประกอบเฉพาะทางอื่นๆ เช่น สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์, ศาล’ปาร์เลอม็อง’ (Parlement), สำนักตรวจเงินแผ่นดิน (Chambre des comptes ‘ชอมบร์ เด กงต์’), สำนักพระราชวัง (l’hôtel du roi ‘โลเตล ดู รัว’ Royal Household) เป็นต้น

ตามธรรมเนียมราชาธิปไตย (monarchical tradition) กษัตริย์ไม่สามารถปกครองเพียงลำพัง (rule alone) กษัตริย์ไม่ใช่ทรราช (tyrant) ที่ปกครองโดยอำนาจเบ็ดเสร็จ ไม่ถูกจำกัดด้วยกฎหมาย ไม่อยู่ภายใต้กฎเกณฑ์ใด

ดังนั้น กษัตริย์ต้องล้อมรอบไปด้วยคำแนะนำ แต่แน่นอนว่าพระองค์ไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตาม เพียงแค่ต้องปรึกษาหารือกับผู้อื่นก่อนตัดสินใจ

สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรี เป็น “สมองและระบบประสาท” ของ “รัฐบาล” (royal government) เปรียบเสมือน “กระทรวงต่างๆ” ทำหน้าที่บริหารราชการแทนพระองค์ กษัตริย์มีอิสระในการเลือกที่ปรึกษา 

นับแต่ช่วงต้นศตวรรษที่ 16 เป็นต้นมา สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรี แตกแขนงความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง เป็นสภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรีแยกย่อย เช่น สภาที่ปรึกษาด้านการเงิน (Le Conseil des Finances ‘เลอ กงซัย เด ฟิน็องซ’) สภาที่ปรึกษาด้านความยุติธรรม (Le Conseil des Parties ‘เลอ กงซัย เด ปาร์ตี’) สภาที่ปรึกษาด้านศาสนา (Le Conseil de conscience ‘เลอ กงซัย เดอ กงซีอ็องซ’)  สภาที่ปรึกษาด้านการค้า (Le Conseil royal de commerce ‘เลอ กงซัย เดอ โกงแมร์ซ’) เป็นต้น

กษัตริย์เป็นประธานสภาที่ปรึกษาตามหลักสิทธิและกฎหมาย  มักจะเข้าร่วมเฉพาะการประชุมสภาที่มีลักษณะทางการเมืองเท่านั้น ส่วนการประชุมอื่นๆ เกี่ยวกับการบริหาร (administration) และการยุติธรรม (justice) อัครมหาเสนาบดี (chancellor) จะเป็นประธานตามตำแหน่ง และถือเป็นประธานสภาแทนกษัตริย์โดยพฤตินัยในกรณีที่กษัตริย์ไม่เข้าร่วมประชุม (absent)

หลังการปฏิวัติฝรั่งเศส ค.ศ. 1789 การย้ายอำนาจกษัตริย์ไปสู่สภา ทำให้ระบบสภาที่ปรึกษาของกษัตริย์ได้หายไป จากการออกกฎลงวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 1789 เปลี่ยนสภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรีเป็น Le Conseil d'État (Le conseil d’État ‘เลอ กงซัย เดตา‘ Council of State) หรือ ‘สภาแห่งรัฐ‘

และถึงแม้ว่าหลังการปฏิวัติฝรั่งเศส ค.ศ. 1789 จะมีการสถาปนาระบอบกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ แต่ไม่มีการกลับมาใช้สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์อีกจนกระทั่งยุคของการฟื้นฟูราชวงศ์บูร์บง (La Restauration ‘ลา เรสโตราซียง’) กษัตริย์หลุยส์ที่ 18 ออกพระราชกฤษฎีกา (ordonnance ‘ออร์โดนน็องซ’) ลงวันที่ 29 มิถุนายน ค.ศ. 1814 ตั้ง Le Conseil privé (‘เลอ กงซัย พรีเว’) หรือ สภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรี (Privy Council) แต่ระบอบรัฐสภาที่เริ่มมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยมา กอปรกับกษัตริย์ไม่ได้เป็นผู้กุมอำนาจนิติบัญญัติแต่เพียงผู้เดียวเหมือนที่ผ่านมา ทำให้ความสำคัญและอำนาจของสภาที่ปรึกษาของกษัตริย์/องคมนตรีค่อยๆ ลดน้อยลง จนหมดสภาพไปในรัชสมัยของกษัตริย์หลุยส์-ฟิลิปป์ (Louis-Philippe) พร้อมกับการสิ้นสุดระบอบกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญฝรั่งเศสปีค.ศ. 1848

ที่มาภาพ: จาก Bibliothèque nationale de France: Après la mort de Mazarin, le roi en son conseil arbitre de la paix et de la guerre. 9 mars 1661 หลังคาร์ดินัลมาซารัง ผู้เป็น "นายกรัฐมนตรี" ของกษัตริย์สิ้นชีพ ในสภาที่ปรึกษาของพระองค์ กษัตริย์ชี้ตัดสินเรื่องสันติภาพและสงคราม. 9 มีนาคม ค.ศ. 1661)