แนวคิดเรื่องเอกสิทธิ์ความคุ้มกันของสมาชิกรัฐสภามีรากฐานมาจากประเทศอังกฤษ โดยปรากฏในกฎหมาย Bill of Rights ค.ศ. 1689 ซึ่งรับรองเสรีภาพในการอภิปรายภายในรัฐสภา ต่อมาหลักการดังกล่าวได้รับการนำมาปรับใช้ในประเทศฝรั่งเศสในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส ค.ศ. 1789 และได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี ค.ศ. 1790

หลักการนี้ได้รับการคงไว้และพัฒนามาอย่างต่อเนื่องในระบอบการปกครองต่าง ๆ ของฝรั่งเศส จนกระทั่งได้รับการบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศสฉบับปัจจุบัน

เอกสิทธิ์ความคุ้มกันของสมาชิกรัฐสภาไม่ใช่สิทธิพิเศษเฉพาะตัวของสมาชิกรัฐสภา ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อให้สมาชิกรัฐสภาอยู่เหนือกฎหมาย/นิรโทษกรรม (impunité) แต่มีขึ้นเพื่อเป็นหลักประกันว่าจะสามารถปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างอิสระเสรี ไม่ต้องเสี่ยงต่อการถูกดำเนินคดีด้วยแรงจูงใจทางการเมือง และป้องกันการแทรกแซงจากอำนาจอื่นของรัฐ

รัฐธรรมนูญฝรั่งเศสบัญญัติเรื่องเอกสิทธิ์คุ้มกันของสมาชิกรัฐสภาไว้ในมาตรา 26 แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่

1.การไม่ต้องรับผิดชอบ (irresponsabilité)

สมาชิกสภาจะไม่สามารถถูกดำเนินคดี ถูกจับกุม หรือถูกตัดสินความผิดจากความคิดเห็น การอภิปราย หรือ การลงคะแนนเสียงที่กระทำภายในขอบเขตหน้าที่ทางรัฐสภา ตัวอย่างเช่น การกล่าวอภิปรายในสภา การเสนอแก้ไขกฎหมาย หรือการลงมติในประเด็นต่าง ๆ

ความคุ้มกันประเภทนี้เป็นสิทธิถาวรและไม่สามารถเพิกถอนได้  (absolue & permanent) ไม่มีการดำเนินคดีย้อนหลัง แม้ว่าสมาชิกผู้นั้นจะพ้นจากตำแหน่งไปแล้ว 

ขอบเขตการคุ้มครองเฉพาะการกระทำที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติหน้าที่ในรัฐสภาเท่านั้น ไม่ครอบคลุมการกระทำใดๆ ที่ไม่เกี่ยวข้อง เช่น คำพูดที่กล่าวในพื้นที่ส่วนตัว คำพูดที่กล่าวในพื้นสาธารณะนอกการประชุมสภา หรือความผิดตามกฎหมายทั่วไป

2.การไม่สามารถละเมิดได้ (inviolabilité) 

สมาชิกสภาจะไม่สามารถถูกจับกุม ควบคุมตัว หรือถูกจำกัดเสรีภาพ (คดีอาญา) หากไม่ได้รับการยินยอมอนุญาตจากสำนักงานสภาที่ตนสังกัด (สภาผู้แทนราษฎร, วุฒิภา) สำนักงานสภาจะพิจารณาข้อกล่าวหาและตัดสินว่าจะยินยอมหรือไม่ยินยอม ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้มีการใช้อำนาจทางกฎหมายมาแทรกแซงการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติ

แต่กรณีที่มีการกระทำความผิดซึ่งหน้า หรือ เมื่อมีคำพิพากษาแล้ว สมาชิกสภาสามารถถูกสอบสวน ถูกตั้งข้อกล่าวหา จับกุม ควบคุมตัว กุมขังและถูกดำเนินคดีได้ตามกระบวนการยุติธรรมปกติ ไม่จำเป็นต้องมีการยินยอมอนุญาต และความคุ้มกันไม่มีผล

ในช่วงสมัยประชุม การควบคุมตัวหรือการดำเนินคดีกับสมาชิกสภาอาจถูกระงับได้ถ้าสภาของสมาชิกนั้นร้องขอ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีหลายกรณีที่รัฐสภาฝรั่งเศสได้พิจารณาและอนุมัติการยกเลิกเอกสิทธิ์คุ้มกันของสมาชิกรัฐสภา เพื่อเปิดทางให้กระบวนการยุติธรรมดำเนินการสอบสวนหรือใช้มาตรการทางกฎหมายได้อย่างเต็มรูปแบบ

ตัวอย่างล่าสุด วันที่ 28 พฤษภาคม ค.ศ. 2026  สำนักงานวุฒิสภาได้มีมติให้ยกเลิกเอกสิทธิ์ความคุ้มกันของ สว.ฟร็องซิซ ปิแนร์ (Francis Szpiner) พรรคเลเรปูบลิกกัง (Les Républicains) หลังจากอัยการร้องขอเพื่อดำเนินการควบคุมตัวและสอบสวนในคดีที่เกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาเรื่องการทุจริตและการใช้อิทธิพลโดยมิชอบ

สมาชิกรัฐสภายุโรป ก็มีการคุ้มกันในลักษณะเดียวกันนี้ กล่าวคือ ไม่ต้องรับผิดทางกฎหมายสำหรับความคิดเห็นหรือการลงคะแนนเสียงที่แสดงออกในระหว่างการปฏิบัติหน้าที่ในฐานะสมาชิกรัฐสภายุโรป และ เอกสิทธิ์คุ้มกันดังกล่าวก็ถูกยกเลิกได้เช่นกัน