เกิดอะไรขึ้นเมื่อ รบ.จีน คุมเข้ม ‘คนดัง’ และ ‘แฟนด้อม’ ด้วย กม.จัดระเบียบสื่อสังคมออนไลน์

วงการบันเทิงจีนจะเป็นอย่างไร เมื่อรัฐบาลเข้าร่วม ‘วัฒนธรรมแคนเซิล (Cancel Culture)’ ใช้กฎหมายควบคุม ‘อัลกอริทึมบนแพลตฟอร์ม’ เพื่อจัดระเบียบวงการบันเทิง ควบคุมพฤติกรรมของกลุ่มแฟนคลับ ไปจนถึงศีลธรรมอันดีงามของศิลปินดารา

31 ส.ค. 2564 สำนักงานบริหารไซเบอร์ของจีน (Cyberspace Administration of China: CAC) ประกาศเมื่อวันที่ 27 ส.ค. ที่ผ่านมาว่า CAC จะนำข้อกำหนดการจัดระเบียบสื่อสังคมออนไลน์ของจีนมาบังคับใช้กับกลุ่มผู้ประกอบอาชีพธุรกิจบันเทิง รวมถึงออกมาตรการลงโทษการเผยแพร่ข้อมูลที่เป็นอันตรายในหมู่แฟนคลับไอดอลหรือศิลปินดาราจีน เช่น การปิดเว็บบอร์ด เป็นต้น

นอกจากนี้ CAC ยังประกาศร่างข้อกำหนดสำหรับการใช้อัลกอริทึม ‘ระบบแนะนำ (Recommendation System)’ บนอินเทอร์เน็ต ซึ่งเป็นอัลกอริทึมที่ใช้โดยทั่วไปในบริการซื้อขายสินค้า เว็บไซต์ข่าว โซเชียลมีเดีย และสตรีมมิ่งแพลตฟอร์ม ระบบดังกล่าวเป็นการรวบรวมข้อมูลการใช้งานอินเทอร์เน็ตของผู้ใช้ และนำข้อมูลเหล่านั้นไปใช้งานในเชิงพาณิชย์ หรืออื่นๆ เช่น แนะนำสินค้าหรือบริการที่ตรงกับลักษณะความสนใจของผู้ใช้งาน เป็นต้น

ข้อกำหนดใหม่ระบุว่าบริษัทแพลตฟอร์มหรือผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตรายใดก็ตามที่ใช้อัลกอริทึม ‘ระบบแนะนำ’ เพื่อชี้นำความเห็นมหาชนต้องยื่นขออนุญาตต่อทางการก่อน มิเช่นนั้นแล้วจะถูกระงับการให้บริการหรือถูกปรับเป็นเงิน 30,000 หยวน ซึ่งข้อกำหนดใหม่นี้จะส่งผลกระทบต่อบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่หลายเจ้า เช่น ByteDance ซึ่งเป็นเจ้าของแอปพลิเคชันหรือแพลตฟอร์มออนไลน์ต่างๆ เช่น Douyin หรือ TikTok หรือ Tencent ผู้ให้บริการสตรีมมิ่งแพลตฟอร์มรายใหญ่ในจีน รวมถึงส่งผลกระทบต่อบริษัทอาลีบาบา ซึ่งเป็นเจ้าของเว็บไซต์อีคอมเมิร์ซหลายแห่งในจีนและทั่วโลก

CAC ต้องการระงับอัลกอริทึมดังกล่าวที่สนับสนุนให้ผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตจัดสร้างแคมเปญ ‘ระดมทุน’ หรือ ‘ใช้จ่าย’ เงินจำนวนมหาศาลไปกับกิจกรรมที่ “อาจทำลายความสงบเรียบร้อยของประชาชน” ซึ่งผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตต้องเพิ่มมาตรการตรวจสอบบัญชีผู้ใช้งานปลอม เพิ่มขั้นตอนการยืนยันตัวตน และต้องทำให้ผู้ใช้งานสามารถปิดระบบแนะนำได้ง่ายยิ่งขึ้น โดยร่างข้อกำหนดนี้อยู่ในขั้นตอนการทำประชาพิจารณ์เพื่อรับฟังข้อคิดเห็นจากหลายฝ่ายและจะเปิดให้แสดงความคิดเห็นจนถึงกลางเดือน ก.ย. นี้

ข้อกำหนดใหม่กระทบวงการบันเทิงจีนอย่างไรบ้าง

เมื่อวันที่ 27 ส.ค. 2564 สื่อโกบอลไทมส์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนรายงานว่า CAC เตรียมเข้าจัดการผู้ให้บริการสื่อโซเชียลมีเดียและต้นสังกัดของศิลปินดาราที่ละเมิดกฎหมาย ซึ่งรวมถึงการ ‘ซื้อคำเสิร์ช’ ที่ทำให้ชื่อของศิลปินดาราในสังกัดติดเทรนด์บนโลกออนไลน์ โดย CAC กล่าวว่า ผู้ให้บริการ ‘ระบบแนะนำ’ บนแพลตฟอร์มต่างๆ ต้องปฏิบัติตามจริยธรรมทางธุรกิจและจริธรรมทางวิชาชีพ รวมถึงต้องปฏิบัติตามหลักความเป็นธรรม เปิดเผย และโปร่งใส

“บริษัทที่ดูแลศิลปินดาราใช้อัลกอริทึมของโซเชียลมีเดียเก่งมากเพื่อสร้างจุดสนใจ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมร่างข้อกำหนดใหม่จึงพุ่งเป้าลดการแทรกแซงของมนุษย์ นั่นก็เพราะว่าคอมพิวเตอร์มันไม่รู้จักคอนเซ็ปต์ผิดชอบชั่วดี” หม่าจี้หัว (Ma Jihua) นักวิเคราะห์ให้สัมภาษณ์กับโกลบอลไทมส์ พร้อมระบุว่าศิลปินดาราหลายคนรวมถึงกลุ่มแฟนคลับพยายามเอาชนะกันและกันด้วยการปล่อยข่าวลือหรือข้อมูลที่เป็นอันตราย ซึ่งถือเป็นมลพิษที่ร้ายแรงบนโลกออนไลน์ ขณะที่ ซุนยู่จง (Sun Yuzhong) นักวิเคราะห์ด้านเทคโนโลยีและอินเทอร์เน็ตกล่าวถึงสาเหตุต้นสังกัดของศิลปินดารา รวมถึงผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต่างๆ ตกเป็นเป้าของข้อกำหนดใหม่เหล่านี้ก็เพราะพวกเขาใช้อัลกอริทึมกระตุ้นยอดขายหรือล่อความต้องการผู้ซื้อ ไปจนถึงการนำข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้งานไปขายต่อให้บุคคลที่สามโดยไม่ได้รับอนุญาต ซึ่งถือเป็นการกระจายกำไรที่ไม่สมเหตุสมผลระหว่างผู้ให้บริการและผู้บริโภค

ข้อกำหนดใหม่ของ CAC ไม่เพียงแต่จัดระเบียบการใช้งานระบบแนะนำบนอินเทอร์เน็ตเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการจัดระเบียบ ‘วัฒนธรรมแฟนคลับ’ ของบรรดาศิลปินดาราจีน เพื่อปกป้องความมั่นคงทางแนวคิดและการเมืองบนสื่อสังคมออนไลน์ ซึ่งผู้ให้บริการแพลตฟอร์มออนไลน์มีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเหล่านี้ มาตรการต่างๆ ที่รัฐบาลจีนใช้จัดระเบียบวัฒนธรรมแฟนคลับ เช่น ยกเลิกการจัดอันดับต่างๆ ของศิลปินดารา ห้ามเปิดเว็บบอร์ด/เว็บไซต์หรือพื้นที่พูดคุยออนไลน์ที่นำไปสู่การต่อสู้ โต้เถียง หรือความวุ่นวาย รวมถึงสั่งให้ต้นสังกัดของศิลปินดาราต้องจัดทำคู่มือการปฏิบัติตนของกลุ่มแฟนคลับ เป็นต้น โดยก่อนหน้านี้เมื่อช่วงกลางเดือน มิ.ย. ที่ผ่านมา ทางการจีนได้ออกข้อกำหนดจัดการ ‘แฟนด้อม’ (กลุ่มแฟนคลับของศินปินดารา) เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการกลั่นแกล้งทางอินเทอร์เน็ต (Cyberbullying) หรือการเผยแพร่ข่าวลือที่ไม่เป็นความจริง

โกลบอลไทมส์รายงานเพิ่มเติมว่าเมื่อวันที่ 6 ส.ค. ที่ผ่านมา Weibo โซเชียลมีเดียยักษ์ใหญ่ของจีนประกาศว่าจะยกเลิก “การจัดอันดับดาราผู้ทรงอิทธิพล” ออกจากแพลตฟอร์ม เพราะการจัดอันดับดังกล่าวทำให้แฟนคลับทุ่มเงิน เวลา และพลังงานเพื่อให้ศิลปินดาราที่พวกเขาชื่นชอบมีชื่อปรากฏอยู่บนดันดับต้นๆ ของตาราง ในขณะที่เสิร์ชเอนจินชื่อดังของจีนอย่าง Baidu และ 360 ก็ยกเลิกการจัดอันดับคนดังเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ แอปพลิเคชันในโทรศัพท์มือถือต่างๆ ที่สามารถใช้เพื่อการระดมทุน ตามติดชีวิตศิลปินดารา ไปจนถึงแอปพลิเคชันโหวตสร้างคะแนนความนิยมก็ถูกลบออกจากแพลตฟอร์มดาวน์โหลดเช่นเดียวกัน

มาตรการควบคุม 'แฟนด้อม'

เจ้าหน้าที่รัฐของจีนจากหลายหน่วยงานตั้งแต่ระดับกระทรวงไปจนถึงระดับกรมกำลังปฏิบัติงานในโครงการควบคุมบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ ซึ่งโครงการดังกล่าวดำเนินมาเป็นระยะเวลาหลายเดือนแล้ว รัฐบาลจีนมองว่าบริษัทเหล่านี้เติบโตมากเกินไป อีกทั้งยังละเมิดความเป็นส่วนตัวของผู้ใช้งาน และสนับสนุนความรุนแรง แนวคิดปัจเจกนิยม รวมถึงวัฒนธรรมสมัยนิยม (Pop Culture) ทำให้บุคคลในวงการบันเทิงจีนหลายคนตกเป็นเป้าของกฎหมายนี้ต่อจากบริษัทเทคโนโลยี โดยรายงานของโกลบอลไทมส์ระบุว่ามาตรการควบคุมวัฒนธรรมของกลุ่มแฟนคลับเริ่มต้นหลังเหตุการณ์ช่วงเดือน ก.พ. 2563 เมื่อกลุ่มแฟนคลับของ 'เซียวจ้าน' (Xiao Zhan) นักร้อง-นักแสดงที่มีชื่อเสียงจากการรับบทนำในละครเรื่องปรมาจารย์ลัทธิมาร (The Untamed) สร้างความขัดแย้งกับผู้ใช้งานบนเว็บไซต์ Archive of Our Own ซึ่งเป็นเว็บไซต์รวบรวมนิยายแฟนฟิคชันที่ให้บริการนอกประเทศจีน จนนำมาสู่ความขัดแย้งบนโลกออนไลน์ และเกิดกรณีกลั่นแกล้งบนโลกออนไลน์ครั้งใหญ่ ถึงขั้นมีกลุ่มคนประกาศจะบอยคอตผลงานของเซียวจ้าน

เซียวจ้าน (Xiao Zhan) (ภาพจากวิกิพีเดีย)
 

ล่าสุด ในกรณีของ 'คริส อู๋' (Kris Wu) นักร้อง-นักแสดงชาวแคนาดาเชื้อสายจีนที่ถูกตำรวจจับกุมในข้อหาล่วงละเมิดทางเพศ ซึ่งผลที่ตามมาคือบัญชีโซเชียลมีเดีย รวมถึงชื่อ และข้อมูลอื่นๆ ที่ระบุถึงความเป็นตัวตนของเขา ถูกลบออกจากสารบบอินเทอร์เน็ตจีนทั้งหมด โดยโกลบอลไทมส์รายงานว่ากลุ่มแฟนคลับของคริส อู๋ เขียนข้อความให้กำลังใจ และแสดงการสนับสนุนเขาถึงขั้นระบุว่า ‘ยอมเสี่ยงชีวิตแหกคุกเพื่อเข้าไปช่วยคริส อู๋’ ซึ่งถูกคุมขังระหว่างดำเนินคดีอยู่ในขณะนี้ นอกจากนี้ ยังมีภาพบันทึกหน้าจอโทรศัพท์ที่กลายเป็นกระแสไวรัลบนโลกออนไลน์ของจีน ที่เขียนว่า ‘กองทัพจีนมีทหาร 2 ล้านนาย ส่วนตำรวจจีนมี 2.5 ล้านนาย แต่คริส อู๋มีผู้ติดตาม 50 ล้านคนบน Weibo เราจะช่วยให้เขาออกมาจากคุกให้ได้’ ซึ่งภาพและข้อความดังกล่าวเป็นที่ถกเถียงอย่างมากในสังคมออนไลน์จีน

คริส อู๋ (Kris Wu) (ภาพจากอินสตาแกรม @kriswu)
 

นอกจากคริส อู๋แล้ว ยังมีนักแสดงอีกหลายคนที่โดนลบตัวตนออกจากโลกอินเทอร์เน็ตจีนในรอบเดือนที่ผ่านมา เช่น 'จางเจ๋อฮั่น' (Zhang Zhehan) นักแสดงชื่อดังชาวจีนที่ถูกลบชื่อและผลงานออกจากสตรีมมิ่งแพลตฟอร์ม วิทยุและโทรทัศน์ เนื่องจากผู้ใช้งานอินเทอร์เน็ตค้นพบภาพเมื่อปี 25561 ซึ่งเขาถ่ายคู่กับศาลเจ้ายาสุกุนิ (Yasikini Shrine) สถานที่ฝังศพของอาชญากรสงครามญี่ปุ่นที่เข้ารุกรานจีนและเกาหลีในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยโกลบอลไทมส์ สื่อของพรรคคอมมิวนิสต์จีนรายงานว่าจางเจ๋อฮั่น “ถูกบังคับให้ออกจากวงการบันเทิง”

จางเจ๋อฮั่น (Zhang Zhehan) (ภาพจากวิกิพีเดีย)
 

ด้าน 'เจ้าเวย' (Zhoa Wei) นักแสดงชาวจีนผู้มีเชื่อเสียงโด่งดังจากการรับบทเป็น 'เสี่ยวเยี่ยนจื่อ' นางเอกละครโทรทัศน์เรื่ององค์หญิงกำมะลอ (My Fair Princess) ก็ถูกลบชื่อออกจากผลงานต่างๆ ที่ปรากฎอยู่บนสตรีมมิ่งแพลตฟอร์มของจีนอย่าง Tencent Video, iQiyi และ Youku อีกทั้งยังมีรายงานว่าบัญชีเวยป๋อ (Weibo) ของเจ้าเวยนั้นไม่ก็สามารถเข้าถึงได้ด้วยเช่นกัน

สำนักข่าวบลูมเบิร์กรายงานว่าได้สอบถามไปยังเจ้าเวย และหน่วยงานด้านวิทยุโทรทัศน์แห่งชาติจีน แต่ไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจนจากทั้งคู่ เหตุผลที่ชื่อของเจ้าเวยถูกลบออกจากสื่อสังคมออนไลน์จีนทั้งหมดจึงยังคงไม่มีความแน่ชัด สำนักข่าวฝั่งตะวันตกหลายแห่งจึงตั้งข้อสังเกตว่าเหตุผลที่อยู่เบื้องหลังกรณีของเจ้าเวยอาจเกี่ยวข้องกับการที่ 'หวงยู่หลง' (Huang Youlong) สามีของเธอทำธุรกิจและมีความใกล้ชิดกับอาลีบาบากรุ๊ปของแจ็ค หม่า ซึ่งถูกทางการจีนตรวจสอบไปก่อนหน้านี้ หรืออาจเกี่ยวข้องกับกรณีเมื่อปี 2561 ซึ่งเจ้าเวยและสามีถูกแบนจากตลาดหุ้นเซี่ยงไฮ้เป็นเวลา 5 ปี เนื่องจากละเมิดกฎการซื้อหายหุ้นและการปกปิดข้อมูลในตลาดหุ้นย้อนหลังไปถึงปี 2559 นอกจากนี้ เจ้าเวยยังถูกกล่าวหาว่าสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราชของไต้หวัน เนื่องจากแสดงภาพยนตร์คู่กับ 'ลีออน ได' (Leon Dai) นักแสดงชาวไต้หวันที่สนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราช อีกทั้งก่อนหน้านี้ในปี 2544 เจ้าเวยยังถูกวิจารณ์เพราะใส่ชุดที่มีลายธงอาทิตย์อุทัยของญี่ปุ่น ซึ่งเป็นสัญลักษณ์สมัยจักรวรรดินิยมในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 อีกด้วย

เจ้าเวย (Zhao Wei) (ภาพจากอินสตาแกรม @vicki_zhaowei)
 

อีกหนึ่งนักแสดงชาวจีนที่ได้รับผลกระทบจากข้อกำหนดนี้ คือ 'เจิ้งส่วง' (Zheng Shuang) ผู้รับบทเป็นนางเอกในละครเรื่อง Meteor Shower หรือรักใสใสหัวใจสี่ดวง เวอร์ชันหูหนานทีวี ออกอากาศเมื่อ พ.ศ.2551 ก็เพิ่งถูกทางการจีนสั่งปรับเป็นเงินกว่า 299 ล้านหยวนในข้อหาหลีกเลี่ยงภาษี โดยก่อนหน้านี้ เจิ้งส่วงเพิ่งมีข่าวเรื่องการเลิกรากับแฟนหนุ่มนักธุรกิจ และกรณีการจ้างอุ้มบุญในสหรัฐฯ ซึ่งสื่อจีนรายงานว่าเจิ้งส่วงกำลังอยู่ในระหว่างการสู้คดีเพื่อขอสิทธิในการเลี้ยงดูลูกอยู่ที่รัฐโคโลราโดของสหรัฐฯ ขณะที่ประธานบริหาร iQiyi บริษัทสตรีมมิ่งแพลตฟอร์มของจีนเปิดเผยกับสื่อว่าบริษัทได้ล้มเลิกแผนการจัดทำรายการเรียลลิตีเฟ้นหานักร้องนักแสดงหน้าใหม่ เนื่องจากรายการเหล่านั้นเป็นสิ่งที่ “ไม่ส่งผลดี”

เจิ้งส่วง (Zheng Shuang)
(ภาพที่เธอโพสต์บนบัญชี Weibo เมื่อวันที่ 1 ม.ค. 2563 แต่ขณะนี้ไม่สามารถเข้าถึงบัญชีผู้ใช้งานได้แล้ว)
 

ที่มา:

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ข่าวรอบวัน

สนับสนุนประชาไท 1,000 บาท รับร่มตาใส + เสื้อโปโล

ประชาไท

ร่วมบริจาค สนับสนุนการทำงานของ 'ประชาไท' ร่วมสร้างและรักษาสื่อเสรี Prachatai.com (ไม่มีขั้นต่ำ)

โอนเงิน บัญชีกรุงไทย 091-0-10432-8 "มูลนิธิสื่อเพื่อการศึกษาของชุมชน FCEM"

โอนเงิน PayPal / บัตรเครดิต https://PayPal.me/Prachatai (รายงานยอดบริจาคสนับสนุน)

ติดตามประชาไทอัพเดท ได้ที่:
เฟซบุ๊ก https://fb.me/prachatai
ทวิตเตอร์ https://twitter.com/prachatai
LINE ไอดี = @prachatai

พื้นที่ประชาสัมพันธ์