ในปี 2566 มีผู้ได้รับบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ (บัตรคนจน) 14.6 ล้านคน คิดเป็น 6 เท่าของคนไทยที่มีชีวิตอยู่ใต้เส้นความยากจนซึ่งมีจำนวน 2.39 ล้านคน
ข้อมูลจากงานวิจัยแสดงให้เห็นว่า เรามีปัญหา คือ "ตกหล่น" (คนจนที่ไม่ได้รับ) ประมาณ 40% และ "รั่วไหล" (คนไม่จนที่ได้รับ) 20.7%
บทความเศรษฐศาสตร์ โดย ดร.พิทวัส พูนผลกุล คุณธนพล กองพาลี และ ดร.ธนิสา ทวิชศรี นักวิจัยสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ (PIER) แสดงให้เห็นว่าโครงการบัตรคนจนมีปัญหาหลักๆ ดังนี้:
- เกณฑ์คุณสมบัติไม่ตรงเป้า: เกณฑ์ที่กำหนดไว้สูงเกินไป ทำให้คนที่ได้รับสิทธิ์อาจไม่ได้ยากจนอย่างแท้จริง กล่าวคือ อาจมีกำลังซื้อสูงกว่าเกณฑ์ความยากจนถึง 3 เท่า ซึ่งหมายความว่าโครงการนี้ไม่ได้ช่วยเหลือคนจนที่สุดอย่างที่ตั้งใจไว้
- การคัดกรองไม่เข้มงวด: แม้จะมีการกำหนดเกณฑ์ แต่กระบวนการคัดกรองผู้มีสิทธิ์กลับไม่เข้มงวดพอ มีผู้ที่มีรายได้และทรัพย์สินเกินเกณฑ์ได้รับสิทธิ์ไป
- ไม่มีการตรวจสอบซ้ำ: เมื่อได้รับสิทธิ์แล้ว ผู้ถือบัตรจะได้รับสิทธิ์ไปเรื่อยๆ หลายปี โดยไม่มีการตรวจสอบว่ายังคงมีคุณสมบัติตรงตามเกณฑ์หรือไม่ ทำให้เกิดปัญหาผู้ที่มีฐานะดีขึ้นแต่ยังคงได้รับสิทธิ์อยู่ ซึ่งเป็นการรั่วไหลของงบประมาณ
สรุปง่ายๆได้ว่า โครงการบัตรคนจนมีปัญหาตั้งแต่การออกแบบเกณฑ์ที่ไม่ชัดเจน การคัดกรองที่ไม่เข้มงวด และการขาดการตรวจสอบซ้ำ ทำให้เงินช่วยเหลืออาจไม่ได้ไปถึงมือคนจนที่ต้องการจริงๆ และมีการรั่วไหลของงบประมาณไปยังผู้ที่มีฐานะดีกว่า
ดังนั้น จึงพบว่า บัตรคนจนมีปัญหารั่วไหลเป็นประมาณ 20.7% (มีคนไม่จน 10.1 ล้านคน ที่ได้รับบัตรคนจน จากคนไม่จนทั้งหมด 49 ล้านคน) และมีสัดส่วนการตกหล่นประมาณ 40.4% (มีคนจน 1.4 ล้านคน ที่ไม่ได้รับบัตรคนจน จากคนจนทั้งหมด 3.5 ล้านคน)
ผลกระทบ คือ
- คนจนไม่ได้รับความช่วยเหลืออย่างเต็มที่: ผู้ที่ยากจนจริงๆ อาจไม่ได้รับสิทธิ์หรือได้รับไม่เพียงพอ
- งบประมาณสูญเปล่า: เงินที่ควรนำไปช่วยเหลือคนจนถูกนำไปใช้กับผู้ที่มีฐานะดีกว่า
- ความไม่เท่าเทียม: เกิดความเหลื่อมล้ำ เพราะผู้ที่มีฐานะดีกว่ากลับได้รับสิทธิ์มากกว่าผู้ที่ยากจนจริงๆ
อ่านเพิ่มเติม
https://www.pier.or.th/abridged/2024/14/
