หากใครเคยติดตามซีรีส์เรื่อง The Crown ที่เผยแพร่ทาง Netflix คงจะคุ้นชื่อของ 'ทอมมี่ ลาสเซลล์' หรือชื่อเต็มคือ 'เซอร์อลัน เฟรเดอริค ทอมมี่ ลาสเซลล์' เลขานุการส่วนพระองค์กษัตริย์จอร์จที่ 6 และสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ซึ่งทั้งในซีรีส์และในชีวิตจริงเป็นผู้คอยกำกับและปฏิบัติตามประเพณีอย่างเคร่งครัด
น่าสนใจว่า คุณูปการหนึ่งของข้าราชบริพารท่านนี้คือการเสนอหลักการทางรัฐธรรมนูญว่าพระมหากษัตริย์อังกฤษสามารถปฏิเสธการยุบสภาของผู้นำรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งได้ แต่ใช่ว่าจะทรงใช้พระราชอำนาจได้ตามพระราชอัธยาศัยทั้งหมด
ในหนังสือถึงบรรณาธิการของหนังสือพิมพ์เดอะทามส์ ตีพิมพ์เมื่อวันที่ 2 พ.ค. 2493 เซอร์ทอมมี่ ลาสเซลเลส ขณะนั้นดำรงตำแหน่งเลขานุการส่วนพระองค์กษัตริย์จอร์จที่ 6 ใช้นามปากกาว่า 'เซเนกส์' ระบุว่า
เรียน บรรณาธิการของหนังสือพิมพ์เดอะทามส์ เท่าที่เรื่องนี้สามารถอภิปรายในสาธารณะได้ เราสามารถมีสมมติฐานอย่างเหมาะสมได้ว่า คงไม่มีพระมหากษัตริย์ผู้ทรงปัญญา - นั่นคือผู้ซึ่งมีผลประโยชน์ของประเทศ รัฐธรรมนูญ และสถาบันกษัตริย์อย่างแท้จริงอยู่ในพระราชหฤทัย - พระองค์ใด ที่จะปฏิเสธการยุบสภาของนายกรัฐมนตรี เว้นเสียแต่พระองค์จะทรงทราบอย่างแน่นอนแล้วว่า (1.) รัฐสภาที่มีอยู่ยังคงจำเป็น ยังคงอยู่ได้ และยังคงสามารถปฏิบัติหน้าที่ของตนได้ (2.) การเลือกตั้งทั่วไปจะเป็นภัยต่อเศรษฐกิจของชาติ (3.) นายกรัฐมนตรีสามารถพึ่งพาการหานายกรัฐมนตรีอีกคนหนึ่งมาปฏิบัติงานในรัฐบาลของเขาต่อได้ ในช่วงระยะเวลาที่เหมาะสมช่วงระยะเวลาหนึ่ง โดยมีเสียงข้างมากยังใช้การได้ในสภาสามัญชน เมื่อเซอร์แพททริค ดันแคน [ผู้ว่าการแอฟริกาใต้ในสมัยอาณานิคม] ปฏิเสธการยุบสภาแก่นายกรัฐมนตรีของเขาในแอฟริกาใต้เมื่อ พ.ศ. 2482 เงื่อนไขทั้งหมดนี้เป็นจริงทั้งหมด ตอนที่ลอร์ดบิง [ผู้ว่าการแคนาดาในสมัยอาณานิคม] ทำเช่นเดียวกันในแคนาดาเมื่อ พ.ศ. 2469 ก็ดูเหมือนจะเป็นเช่นนั้น แต่ในเหตุการณ์ดังกล่าวเงื่อนไขข้อที่ 3 ปรากฎว่าไม่เป็นความจริง ด้วยความเคารพ ฯลฯ 'เซเนกส์' 29 เมษายน |
วิกิพีเดียระบุว่าเนื้อหาในจดหมายฉบับนี้กลายเป็นธรรมเนียมปฏิบัติในรัฐธรรมนูญของสหราชอาณาจักรตั้งแต่ พ.ศ. 2493 เป็นต้นมาร่วมกับธรรมเนียมปฏิบัติอื่นๆ จนกระทั่ง พ.ศ. 2537 เงื่อนไขข้อ 2 ได้ถูกยกเลิกไปจากกรอบแนวทางปฏิบัติงานภายในของคณะรัฐมนตรี [1]
และเมื่อรัฐสภาผ่านกฎหมาย Fixed-term Parliaments Act พ.ศ. 2554 ที่กำหนดให้อำนาจในการยุบสภาก่อนครบวาระเป็นของสภา พระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์อังกฤษในการยุบสภาจึงถูกยกเลิกไป จนกระทั่ง พ.ศ. 2565 ได้มีการออกกฎหมาย Dissolution and Calling of Parliament Act ที่มีผลให้ยกเลิกกฎหมายฉบับก่อนหน้า พระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ในการยุบสภาจึงกลับมาอีกครั้ง และคาดกันว่าหลักการของลาสเซลล์อาจถูกนำกลับมาใช้
ไม่ว่าขอบเขตพระราชอำนาจในการยุบสภาจะเป็นอย่างไรในอังกฤษ ก็ควรตั้งข้อเกตด้วยว่าวัตถุประสงค์หลักของการออกกฎหมาย Dissolution and Calling of Parliament Act คือการ "เปิดทางให้รัฐบาล ภายในอายุของสภา สามารถจัดการเลือกตั้งทั่วไปได้ตามเวลาที่รัฐบาลเลือก" ทั้งนี้ ตารางเวลาการเลือกตั้งทั่วไปจะเริ่มเดินหลังการประกาศยุบสภา โดยสภาไม่มีอำนาจในการกำหนดวัน
คู่มือคณะรัฐมนตรีฉบับ พ.ศ. 2554 ระบุอีกว่าโดยหลักการทั่วไปแล้ว ครั้งสุดท้ายที่พระมหากษัตริย์อังกฤษใช้พระราชอำนาจส่วนพระองค์เพื่อล้มรัฐบาลที่ได้รับความไว้วางใจจากเสียงข้างมากในสภาสามัญชน เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2377 เมื่อกษัตริย์วิลเลียมที่ 4 ล้มรัฐบาลของลอร์ดเมลเบิร์น ซึ่งถูกมองว่าเป็นการกระทำที่ส่งผลเสียของพระมหากษัตริย์เอง เนื่องจากพระมหากษัตริย์ไม่ควรเข้ามาเกี่ยวข้องกับการเมือง
ทั้งนี้ ในการสัมภาษณ์ ศ.ดร.วรเจตน์ ภาคีรัตน์ ศาสตราจารย์ด้านกฎหมายมหาชน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศ.ดร.วรเจตน์ ได้อธิบายและให้ความเห็นเกี่ยวกับอำนาจการยุบสภาในสหราชอาณาจักร รวมถึง ประเทศอื่นๆ ไว้อย่างละเอียด สามารถติดตามได้ที่นี่
[1] วิกิพีเดียอ้างอิงจากปีเตอร์ เฮนเนสซี ซึ่งเขียนบทความตามคำเชิญของ The Economist ในหัวข้อ "The Throne Behind Power”Vol. 333, no. 7895. London, England. pp. 31–33
