หลังศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยเรื่องการทำประชามติรัฐธรรมนูญฉบับใหม่วานนี้ ‘เพื่อไทย’ แถลงย้ำเจตนารมณ์เดิมร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ให้เป็นประชาธิปไตยมากที่สุด วางแผนตั้งคณะทำงานศึกษาเสนอทางออกเรื่อง สสร. คาดเตรียมยื่นบรรจุหมวด 15 เข้ารัฐสภาภายในสัปดาห์หน้า (15-19 ก.ย. 68) 'จาตุรนต์' เสนอพรรคการเมืองต่างๆ ร่วมมือกัน ผลักดันรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ รวมประชามติครั้งที่ 1 และ 2 ไว้ด้วยกัน

11 ก.ย. 2568 เพจเฟซบุ๊ก พรรคเพื่อไทย รายงานวันนี้ (11 ก.ย.) ที่รัฐสภา เกียกกาย พรรคเพื่อไทย นำโดย ชูศักดิ์ ศิรินิล และ จาตุรนต์ ฉายแสง แถลงต่อกรณีศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยเรื่องการทำประชามติรัฐธรรมนูญฉบับใหม่

ชูศักดิ์ ระบุว่า จากการที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยเมื่อ 10 ก.ย. 2568 เรื่องอำนาจหน้าที่ของรัฐสภาในการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ตามคำร้องของประธานรัฐสภาที่ได้ส่ง อันสืบเนื่องมาจากการเสนอญัตติของสมาชิกวุฒิสภา เปรมศักดิ์ เพียะยุระ และการเสนอของวิสุทธิ์ ไชยณรุณ สส. และเป็นประธาน สส.พรรคเพื่อไทย

เรื่องแรกเนื่องจากยังไม่มีการประกาศคำวินิจฉัยส่วนตนโดยเปิดเผย และพวกเราได้ติดตามเพียงคำแถลงซึ่งเป็นเอกสารที่ปรากฏในสื่อมวลชน คำวินิจฉัยเต็มๆ จึงยังไม่เผยแพร่ ทำให้ยังมีประเด็นที่ยังสับสน และคิดว่ามีปัญหาถกเถียงเรื่องคำวินิจฉัยหลายประเด็นเหมือนกัน เช่น คำวินิจฉัยที่ว่ารัฐสภาไม่อาจให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญได้โดยตรง ความหมายก็คือว่าปฏิเสธหลักของ สสร.ที่เลือกตั้งจากประชาชนโดยตรง คำวินิจฉัยเช่นนี้พวกเราเห็นว่าขัดต่อหลักที่เคยรับรู้กันมาว่าประชาชนผู้เป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย มีอำนาจที่จะสถาปนารัฐธรรมนูญได้ แถมประเด็นนี้ถ้าท่านไปดูตามคำร้องที่เราส่งไปยังศาลรัฐธรรมนูญ ไม่ปรากฏว่าเราร้องขอให้วินิจฉัยแต่อย่างใด

แจงยื่นญัตติ เพื่อแก้ปัญหาความไม่ชัดเจนการทำประชามติ ร่าง รธน.ฉบับใหม่

ชูศักดิ์ กล่าวต่อว่า สืบเนื่องจากมีการวิพากษ์วิจารณ์ว่าเพราะญัตติของพรรคเพื่อไทยนี่เองที่เสนอไป เป็นเหตุให้ต้องส่งคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญ และทำให้การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องยุ่งยากสลับซับซ้อนตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ออกมา ทีนี้ก็ต้องเรียนในประเด็นนี้ว่า ทันทีที่มีการตัดสินใจบรรจุระเบียบวาระของพรรคประชาชนและพรรคเพื่อไทย เข้าไปในรัฐสภา ครั้งนั้นเกิดอะไรขึ้น เพราะเขาอยู่ในเหตุการณ์ด้วย สมาชิกเราหลายท่านบอยคอตไม่เข้าร่วมประชุม หลายท่านโต้แย้งว่าประธานรัฐสภาไม่มีอำนาจในการบรรจุคำวินิจฉัย แต่บางฝ่ายก็บอกว่าให้เดินหน้าต่อไปเลย เพราะว่าเรามีอำนาจในการวินิจฉัยได้

พรรคเพื่อไทยเอาตามความจริงว่ามันเดินหน้าต่อไปไม่ได้ จึงพยายามติดต่อทุกฝ่าย และได้ข้อยุติว่าให้รัฐสภามีมติเพื่อส่งศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 เพราะฉะนั้น เราทำไปเพื่อแก้ไขปัญหาทำอย่างไร เพื่อแก้ไขปัญหาคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่คั่งค้างอยู่ได้

ชูศักดิ์ กล่าวต่อว่า สาระสำคัญโดยสรุปที่อยากกราบเรียนโดยรวมจากศาลรัฐธรรมนูญเมื่อวานนี้ ได้ความดังต่อไปนี้

1. ได้ความมติว่า รัฐสภามีอำนาจริเริ่มหรือแสดงความต้องการในการทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แต่ต้องให้ประชาชนออกเสียงประชามติ ว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ เสียก่อน
2. การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จะต้องเป็นไปตามหมวด 15 ว่าด้วยการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ มีคำวินิจฉัยว่าการดำเนินการต้องเป็นไปตามหมวด 15 ก็คือการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องผ่านกระบวนการแก้ไขเพิ่มเติมหมวด 15
3. รัฐสภามีอำนาจที่จะแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้ แต่รัฐสภาไม่อาจให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญได้โดยตรง
4. การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องจัดให้มีการออกเสียงประชามติ 3 ครั้ง ครั้งที่ 1 ให้ประชาชนออกเสียงประชามติว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ หรือไม่ ครั้งที่ 2 ให้ประชาชนออกเสียงประชามติเกี่ยวกับการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ว่ามีวิธีการและเนื้อหาที่สำคัญอย่างไร และครั้งที่ 3 ภายหลังรัฐสภาทำร่างรัฐธรรมนูญใหม่เสร็จแล้ว ให้ประชาชนออกเสียงประชามติว่าเห็นชอบกับร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่

ผลวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญระบุด้วยว่า การออกเสียงประชามติครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 อาจจะจัดรวมกันไปก็ได้

เตรียมดำเนินการ 3 ข้อผลักดันร่าง รธน.ฉบับใหม่

ผลจากคำวินิจฉัยดังกล่าว พรรคเพื่อไทยเห็นว่าแม้จะมีปัญหาอุปสรรค มีขั้นตอนเพิ่มขึ้น และมีข้อถกเถียงกันอยู่ แต่พรรคของเรายังคงยืนยันที่จะดำเนินการที่จะการแสวงหาการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ให้เป็นประชาธิปไตยต่อไป 

1. เมื่อศาลรัฐธรรมนูญระบุว่าการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องเป็นไปตามหมวด 15 การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ จึงต้องมีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติในหมวด 15 ในเรื่องการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยเมื่อรัฐสภาพิจารณาผ่าน 3 วาระแล้ว ต้องนำไปประชามติตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 256 (8)
2. ตามคำวินิจฉัยที่ว่ารัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่อาจจะกระทำผ่าน สสร.ที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน แม้ว่าเราจะเห็นว่าขัดต่อหลักการ “ประชาชนเป็นผู้มีอำนาจอธิปไตย และมีอำนาจในการสถาปนารัฐธรรมนูญ” เมื่อคำวินิจฉัยออกมาเช่นนี้แล้ว อาจจะกระทำโดยการเลือก สสร.โดยทางอ้อม หรือให้รัฐสภามีมติแต่งตั้ง สสร. หรืออาจจะกระทำโดยรัฐสภามีมติตั้ง กมธ.ของรัฐสภาก็ได้ ส่วนการจะกระทำโดยวิธีใด เราจะมีคณะทำงานไปคิดเรื่องนี้ ไตร่ตรองให้รอบคอบ และนำเสนอตอนวาระพิจารณาแก้ไขรัฐธรรมนญ หมวด 15
3. สำหรับการทำประชามติ เนื่องจากการดำเนินการตามที่แถลงไปนั้น ต้องแก้ไขหมวด 15 ซึ่งโดยหลักแล้ว ในเรื่องนี้ต้องทำประชามติอยู่แล้วตามมาตรา 256 (8) ส่วนปัญหาว่าจะทำประชามติครั้งที่ 1 หรือ 2 เมื่อไร หรือครั้งที่ 1 หรือครั้งที่ 2 จะรวมกันหรือไม่ เราเห็นว่าเรื่องการทำประชามติตาม พ.ร.บ.ประชามตินั้น ไม่ว่าจะเป็นฉบับเก่า หรือฉบับที่กำลังจะแก้ไข ประชามติจะเกิดขึ้นได้ในเมื่อหรือต่อเมื่อ เช่น รัฐสภามีมติส่งให้รัฐบาลดำเนินการ หรือข้อ 2 เมื่อรัฐบาลเห็นสมควร ดังนั้น การจะทำประชามติเมื่อไร หรือครั้งที่ 2 เมื่อไร หรือการจะทำพร้อมกันเมื่อไร จึงอยู่กับการตัดสินใจของรัฐบาลด้วย เรื่องนี้เป็นเรื่องที่รัฐบาลจำเป็นจะต้องไปตัดสินใจ ซึ่งเงื่อนไขมีอยู่หลายประการ เช่น จะยุบสภาฯ เมื่อไร จะประชามติเมื่อไรหลังจากรัฐบาลยุบสภาฯ แล้ว จะยกร่างรัฐธรรมนูญเสร็จเมื่อไร เป็นหน้าที่ของรัฐบาลต้องไปคิดในเรื่องนี้ แต่เรามีหน้าที่แก้ไขรัฐธรรมนูญ มาตรา 256 หมวด 15 ว่าด้วยการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อไป

ชูศักดิ์ ระบุต่อว่า สำหรับคำถามประชามติครั้งที่ 1 และ 2 ควรต้องมี เราคิดกันโดยเร็วจากคำวินิจฉัย คำถามควรจะมี 2 คำถาม คำถามที่ 1 ก็คือคำถามแรก “สมควรมีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่” และคำถามครั้งที่ 2 ต้องถามว่า “เห็นชอบเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วิธีการ สาระสำคัญเกี่ยวกับการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ตามรายละเอียดที่ปรากฏในร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเพิ่มเติมหรือไม่” ส่วนจะถามพร้อมกันหรือไม่ เมื่อไร อย่างไร รัฐบาลมีหน้าที่ต้องตัดสินใจเรื่องนี้

ท้ายที่สุด พรรคเพื่อไทย ขอยืนยันตามเจตนารมณ์เดิมว่าจะผลักดันและเดินหน้าให้มีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อไป เพื่อให้รัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตยให้ได้มากที่สุด แม้จะยากลำบาก ก็จะพยายามอย่างสุดความสามารถ

จาตุรนต์ ฉายแสง สส.พรรคเพื่อไทย กล่าวเสริมว่า พรรคเพื่อไทย และพรรคประชาชน ได้เสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ มาตรา 256 และประธานสภาฯ บรรจุเข้าระเบียบวาระแล้ว แต่ยังไม่ได้มีการพิจารณา เมื่อคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญออกมาอย่างนี้ พรรคเพื่อไทยก็ต้องเสนอญัตติแก้ไขรัฐธรรมนูญ มาตรา 256 ใหม่ เพื่อให้สอดคล้องกับคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ และก็เพื่อให้มีทางออกที่ดีที่สุดที่จะทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการคิดในการช่วยกันจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อไปในอนาคต

จาตุรนต์ กล่าวต่อว่า ในเรื่องนี้พรรคเพื่อไทย ยินดี และอยากจะแสดงความตั้งใจว่าอยากให้มีการร่วมมือกันระหว่างพรรคการเมืองต่างๆ ไม่แบ่งเขาแบ่งเรา เพื่อที่จะช่วยกันแก้ไขรัฐธรรมนูญ มาตรา 256 ตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ในมาตรา 256 (8) ซึ่งหมายความว่าจะมีการทำประชามติเมื่อร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญผ่านวาระที่ 3 ของรัฐสภาแล้ว การร่วมมืออันนี้ถ้าทำได้ ก็จะเกิดกระบวนการวิธีการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ขึ้น ขณะนี้รัฐสภา หรือ ครม. ยังไม่มีองค์กรใดแสดงเจตจำนงหรือแสดงความริเริ่มการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยการร่างรัฐธรรมนูญจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีการจัดทำประชามติ ตามที่ชูศักดิ์ ชี้แจงแล้ว ว่าจะเกิดขึ้นให้รัฐสภาลงมติให้ ครม. ทำ หรือให้ ครม.ริเริ่มเอง

จาตุรนต์ กล่าวต่อว่า เมื่อคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ที่ระบุว่าการจัดทำประชามติครั้งที่ 1 และ 2 สามารถรวมกันได้ อาจารย์ชูศักดิ์ระบุว่าขึ้นกับการตัดสินใจของรัฐบาลว่าจะทำอย่างไร เราจึงอยากเรียกร้องต่อพรรคการเมืองต่างๆ หรือเรียกร้องต่อรัฐบาลที่จะเข้ามาบริหารประเทศนี้ว่าน่าจะมาช่วยกันคิดหาทางว่าทำอย่างไรว่าการจัดทำประชามติ 2 ครั้ง เอามารวมเป็นครั้งเดียวได้ เพื่อจะได้ไม่ต้องเสียงบประมาณ และเสียเวลานาน

ดังนั้นการจะทำอย่างนี้ได้ ต้องหารือกันตั้งแต่ว่าการจะแก้ไขมาตรา 256 อย่างไร การแลกเปลี่ยนอย่างนี้เพื่อหาข้อสรุปที่ดีที่จะเป็นที่ยอมรับของรัฐสภา ส่วนการหาทางที่จะจัดทำประชามติ 2 ครั้ง เอามารวมเป็นครั้งเดียว เงื่อนไขสำคัญมากคือพรรคการเมืองต้องร่วมมือกัน และรัฐบาลต้องมาร่วมกันโดยมีความตั้งใจจริงที่จะทำให้การแก้ไขรัฐธรรมนูญเกิดขึ้น