สรุปประเด็น ไรเดอร์เซ็นเตอร์ ไรเดอร์ขอนแก่น และเครือข่ายแรงงาน หารือ 'จุลพันธ์' หาแนวทางประกาศกฎกระทรวง ดันแรงงานแพลตฟอร์ม เข้าระบบประกันสังคม ม.33 ด้าน รมว.แรงงาน เผยติด 2 ล็อกความเห็น 'กฤษฎีกา' และคำพิพากษาของศาล พร้อมสั่งตั้งคณะกรรมการหารือทุกฝ่าย 'เห็นด้วย-ไม่เห็นด้วย' เข้า พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ขอให้จบภายในปีนี้
19 พ.ค. 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานวานนี้ (18 พ.ค.) เวลา 9.55 น. ที่กระทรวงแรงงาน กลุ่มไรเดอร์สระบุรี กลุ่มสหกรณ์ร่วมคนทำงานดูแล และเครือข่ายขับเคลื่อนกฎหมายคุ้มครองแรงงานว่าด้วยสิทธิความเป็นมารดาของแรงงานหญิง ยื่นหนังสือถึงกระทรวงแรงงาน เรียกร้อง 3 ข้อ คุ้มครองสิทธิแรงงาน พร้อมร่างกฎกระทรวง ซึ่งมีสาระสำคัญคือเพิ่มบทนิยาม ‘คนงานแพลตฟอร์ม’ มีสถานะการจ้างงานเป็น “ลูกจ้าง” กำหนดอัตราคำนวณค่าตอบแทนขั้นต่ำ และกำหนดเปอร์เซ็นต์หักค่าคอมมิชชัน หรือค่า GP ต้องไม่เกิน 15% ของค่ารอบ โดยวันนี้ทางจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน มารับหนังสือด้วยตัวเอง
ธิติมา ทองศรี สมาชิกเครือข่ายแรงงาน กล่าวถึงข้อเสนอว่า เนื่องด้วยสภาพการจ้างงานแรงงานแพลตฟอร์ม ไม่เข้าข่ายอิสระ หรือกึ่งอิสระ และหลุดออกจากกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ไรเดอร์ กลับต้องทำงานภายใต้อำนาจบังคับบัญชาของแพลตฟอร์ม ทางเครือข่ายจึงต้องการยืนยันเจตนารมณ์ และผลักดันให้สถานะการจ้างงานของไรเดอร์ เป็นสถานะการจ้างงานแบบ “ลูกจ้าง” และให้ไรเดอร์ได้รับสิทธิสวัสดิการภายใต้ประกันสังคม มาตรา 33 และเข้าถึงสิทธิกองทุนเงินทดแทน มีเงินช่วยเหลือเยียวยากรณีเกิดอุบัติเหตุระหว่างการทำงาน (เปิด-ปิดระบบการทำงานแอปพลิเคชัน)
ทางเครือข่ายจึงมายื่นหนังสือ โดยมีข้อเรียกร้อง 3 ข้อหลัก คือ
- ให้ไรเดอร์เข้าไปอยู่ในประกันสังคมมาตรา 33 พร้อมข้อเรียกร้องยกระดับสิทธิฯ 1. เพิ่มเงินค่าทำฟัน เป็นวงเงิน 2,000 บาท 2. กำหนดให้ค่าผ่าตัดส่องกล้องไม่ต้องจ่ายค่าส่วนต่าง และประกาศให้ผู้ประกันตนให้ทราบโดยทั่วกัน และ 3. กำหนดให้มาตรการคุ้มครองความปลอดภัยในการทำงานแพลตฟอร์มอย่างเป็นรูปธรรม การเข้าถึงกองทุนเงินทดแทน กรณีเจ็บป่วย และอุบัติเหตุจากการทำงาน
- คัดค้าน ร่าง พ.ร.บ. ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ พ.ศ. … ร่างโดยกระทรวงแรงงาน เพราะเป็นการบิดเบือนสภาพการทำงานอย่างแท้จริง โดยภายในร่างดังกล่าวจะจัดกลุ่มแรงงานไรเดอร์ ให้เป็น “แรงงานกึ่งอิสระ” ทำให้ไรเดอร์เข้าไม่ถึงสิทธิและสวัสดิการตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541
ทั้งนี้ ขอให้รัฐมนตรีกระทรวงแรงงาน อาศัยอำนาจตามมาตรา 6 และมาตรา 22 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ออกกฎกระทรวง “ให้มีการคุ้มครองการทำงานของแรงงานแพลตฟอร์มในด้านรายได้ ระหว่างการเปิด-ปิดแอปพลิเคชัน” ค่ารอบตามต้นทุนระยะทาง รายได้ของงานพ่วง ซึ่งเครือข่ายแรงงานได้แนบกฎกระทรวงฯ มาให้กระทรวงแรงงานได้พิจารณาด้วย
นอกจากนี้ ให้กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน จัดทำฐานข้อมูลแรงงานแพลตฟอร์มอย่างเป็นระบบ จำนวนแรงงาน สัดส่วนตามเพศ และข้อมูลที่เกี่ยวข้อง และเผยแพร่ต่อสาธารณะ ให้รับเรื่องราวร้องทุกข์กรณีไรเดอร์ถูกระงับบัญชีถูกลงโทษ โดยให้มีการเปิดเผยข้อมูลอัลกอริธึม การจ่ายงาน การลงโทษ ให้เกิดความเป็นธรรม
- ในการประชุมใหญ่ประจำปีขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILC) ในเดือน มิ.ย. 2569 ที่จะถึงนี้ ขอให้รัฐบาลไทย โดยกระทรวงแรงงานแสดงจุดยืนสนับสนุนอนุสัญญาและข้อเสนอแนะว่าด้วยงานที่มีคุณค่าในเศรษฐกิจแพลตฟอร์มในการประชุมดังกล่าว และเมื่อมีการรับรองแล้วเสร็จ ขอให้รัฐบาลไทยลงนามในอนุสัญญาและนำมาผลักดันเป็นกฎหมายและวางมาตรฐานแรงงานแพลตฟอร์มภายในประเทศ โดยไม่ต่ำกว่ามาตรฐานสากล
เปิดร่างกฎกระทรวงของนักสิทธิแรงงาน มีรายละเอียดอย่างไร
สำหรับเอกสารที่ผู้สื่อข่าวได้รับมาวานนี้ (18 พ.ค.) คือร่างกฎกระทรวงคุ้มครองแรงงานไรเดอร์ พ.ศ. 2568 โดยมีสาระสำคัญดังนี้
- กำหนดนิยามให้ บริษัทแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่มอบหมายงานขนส่ง หรืองานอื่นใด และจ่ายค่าตอบแทนการทำงานและให้หมายรวมถึงผู้ซึ่งได้รับมอบหมายให้ทำงานแทนนายจ้าง ให้หมายถึง ‘นายจ้าง’ ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานฯ
- เพิ่มบทนิยามให้ผู้ประกอบการอิสระ หรือกึ่งอิสระ (แรงงานแพลตฟอร์ม) ที่ทำงานตามที่ผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล มอบหมายงานลูกจ้างทำงานขนส่ง หรืองานอื่นๆ จนสำเร็จ และได้รับค่าตอบแทนการทำงาน ให้ถือเป็น ‘ลูกจ้าง’ ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานฯ
- เพิ่มบทบัญญัติเรื่อง "ค่าตอบแทน" คือเงินค่าจ้างที่ผู้ประกอบอาชีพอิสระ/กึ่งอิสระได้รับตอบแทนจากบริษัทแพลตฟอร์ม หรือผู้บริโภค ตั้งแต่เปิด-ปิดระบบงานแพลตฟอร์ม มีลักษณะเป็น 'รายชั่วโมง' และอัตราค่าตอบแทนไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำ
- "ค่ารอบการทำงาน" คือเงินค่าตอบแทนการทำงานขนส่งตามระยะทางจากเริ่มต้น จากจุดรับ-จุดส่งจนเสร็จสิ้น ได้รับจากผู้ประกอบธุรกิจแพลตฟอร์มหรือผู้บริโภค ต้องไม่ต่ำกว่าต้นทุนค่าราคาพลังงาน และค่าเสื่อมสภาพหรือค่าสึกหรอ
- เงินค่า “Incentive” หรือค่าตอบแทนพิเศษ ซึ่งเป็นเงินพิเศษที่บริษัทแพลตฟอร์มให้กับไรเดอร์ เพื่อจูงใจในการทำงาน หรืองานประเภทงานพ่วง ต้องได้ค่าตอบแทนพิเศษไม่น้อยกว่า 75% ของค่ารอบการทำงานปกติ
- การหักเงินค่าใช้บริการแรงงานแพลตฟอร์ม หรือค่าคอมมิชชัน (GP) ต้องได้รับความยินยอมจากแรงงานแพลตฟอร์ม โดยต้องไม่เกิน 15% ของอัตราค่าใช้บริการ
ก่อนการยื่นหนังสือ จุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ได้มาพูดคุยกับกลุ่มไรเดอร์ และตัวแทนสหภาพแรงงาน โดยเขาระบุว่า ทางกระทรวงฯ มีแผนผลักดันให้แรงงานแพลตฟอร์มเข้าระบบกองทุนประกันสังคมอย่างแน่นอน แต่ยังไม่ทราบว่าจะเป็นรูปแบบไหน ขณะที่ทางฝ่ายนักสิทธิแรงงาน และกลุ่มไรเดอร์ มองว่าสภาพการจ้างงานของไรเดอร์เป็น ‘ลูกจ้าง’ และควรอยู่ภายใต้ มาตรา 33 ของ พ.ร.บ.ประกันสังคม
ตัวแทนไรเดอร์ได้ยื่นหนังสือถึงกระทรวงแรงงาน และได้เข้าไปหารือต่อภายในห้องประชุมของคณะกรรมการแรงงานสัมพันธ์ ชั้น 1 อาคารกระทรวงแรงงาน
ออกกฎกระทรวงให้ไรเดอร์ ติดที่การตีความของกฤษฎีกา
หนึ่งในประเด็นที่มีการหารือในที่ประชุมระหว่างไรเดอร์ นักสิทธิแรงงาน และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ฝ่ายข้าราชการกระทรวง คือ ข้อเรียกร้องของกลุ่มที่บอกว่าสามารถใช้อำนาจตามมาตรา 22 ของ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงานฯ ออกกฎกระทรวงคุ้มครองไรเดอร์ได้หรือไม่
ผอ.กองกฎหมาย กระทรวงแรงงาน เปิดเผยว่า ประเด็นการออกกฎกระทรวง ติดความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา ที่ระบุว่าแรงงานแพลตฟอร์มไม่ใช่ลูกจ้าง และการใช้อำนาจมาตรา 22 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ต้องออกกฎกระทรวงสำหรับลูกจ้างเท่านั้น
ประกอบกับเมื่อปี 2567 มีคำพิพากษา 2 ฉบับ จากกรณีที่ลูกจ้างไรเดอร์ที่ชลบุรี ไปขอเรียกร้องเรื่องค่าจ้าง และสิทธิประโยชน์ และทางกระทรวงแรงงานพยายามต่อสู้บนฐานที่ว่าไรเดอร์ เป็นลูกจ้างของบริษัทแพลตฟอร์ม แต่เมื่อคดีขึ้นสู่ชั้นศาล ศาลฎีกามีคำพิพากษาว่า ‘ไรเดอร์’ และบริษัทแพลตฟอร์ม ไม่ได้มีนิติสัมพันธ์แบบนายจ้าง และลูกจ้าง
เมื่อเจอล็อก 2 ชั้นจากทั้งคำพิพากษาของศาล และคณะกรรมการกฤษฎีกา ทำให้ร่างกฎกระทรวงที่ตัวแทนกลุ่มไรเดอร์มายื่นวันนี้ ต่อให้เอาเข้าที่ประชุม ครม. ก็จะถูกปัดตกอยู่ดี
รมว.กระทรวงแรงงาน ยืนยันว่า ยังไงก็จะทำให้ไรเดอร์ได้รับการคุ้มครองภายใต้กองทุนประกันสังคม แต่รูปแบบยังไม่ชัดเจน ขอหารือกับกันก่อน แต่มีแนวโน้มว่าอาจจะออกเป็นมาตราใหม่ของ พ.ร.บ.ประกันสังคม
แพลตฟอร์ม-แอปฯ มีอำนาจบังคับบัญชา 'อำพราง' ?
แม้ว่าจะติดชะงักจากคณะกรรมการกฤษฎีกา แต่ว่าทางไรเดอร์ที่มาร่วมหารือกับ รมว.แรงงาน ยืนยันว่า แม้ว่าบริษัทแพลตฟอร์มเหล่านี้จะไม่ได้มีอำนาจบังคับบัญชาโดยตรง แต่มีการใช้อำนาจบังคับบัญชาโดยอ้อมผ่านระบบแพลตฟอร์มในรูปแบบต่างๆ ยกตัวอย่าง อำนาจการลงโทษ การแบนไรเดอร์ไม่เป็นธรรม ถ้าไรเดอร์ส่งอาหารไม่ถึงที่ ถ้าลูกค้าโทร.กลับไปหาแพลตฟอร์ม ก็มีการแบน และก็มีการหักเงินจากไรเดอร์
ภาณุพงศ์ จรัสวงศ์สินธุ สมาชิกกลุ่มไรเดอร์เซ็นเตอร์ ใช้คำว่า ‘แพลตฟอร์ม’ เป็นเหมือนเจ้าชีวิต เพราะสามารถบังคับให้ไรเดอร์ทำอะไรก็ได้ แพลตฟอร์มมีการบังคับห้ามไรเดอร์วิ่งออกนอกเส้นทาง ถ้าโดนเตือนครบ 2 ครั้ง ก็จะโดนระงับการทำงานในแพลตฟอร์ม
นอกจากนี้ ยังมีการบังคับเปิดระบบ GPS ตลอดเวลา บังคับเปิดบันทึกเสียงสนทนากับลูกค้า และกล้องถ่ายภาพ เสมือนไรเดอร์โดนสอดส่องตลอดเวลา มีข้อกำหนดว่าถ้าไม่เปิดระบบวิ่งงานภายใน 3 เดือน จะถูกลบบัญชี และต้องเริ่มมาสมัครเป็นไรเดอร์ใหม่อีกครั้ง
ภูริชญ์ ผาหัวดง ไรเดอร์จากขอนแก่น ที่เข้าร่วมประชุม เผยว่า แพลตฟอร์มมีรูปแบบบังคับการทำงานโดยการกำหนดระยะเวลาการทำงานด้วย ซึ่งจะไม่ได้มีการบังคับโดยตรง แพลตฟอร์มที่เขาขับประจำ มีการให้ไรเดอร์ 'จองรอบ' การทำงาน คนที่ไม่ได้จองระยะเวลาการทำงาน แทบจะไม่ได้จัดสรรงานมาให้เลย หรือถ้าได้ ก็จะได้งานน้อยมาก เพราะระบบจัดสรรงานให้คนที่จองรอบมากกว่า นอกจากนี้ ถ้าเราไม่ได้จองรอบ ก็จะไม่ได้เงินพิเศษ (Incentive) ช่วงสุดสัปดาห์ ดังนั้น ไรเดอร์ส่วนใหญ่จะถูกบังคับให้จองรอบช่วงเวลาการทำงานโดยอ้อม
พวกเขามองว่าเรื่องนี้เป็นการใช้อำนาจบังคับบัญชาที่เกินกว่าการจ้างทำของ และอยากได้รับการคุ้มครองที่มากกว่า มาตรา 40 ของ พ.ร.บ.ประกันสังคม
'จุลพันธ์' สั่งตั้งคณะกรรมการ หารือประเด็นคุ้มครองไรเดอร์
พิพัฒน์ชัย ไพบูลย์ โฆษกกระทรวงแรงงาน ฝ่ายการเมือง กล่าวว่า กระทรวงแรงงานตั้งใจเอาแรงงานเข้าสู่ระบบประกันสังคม แต่ว่าข้อเสนอของทางเครือข่ายแรงงาน ระบุว่า อยากให้เอาไรเดอร์เข้ามาตรา 33 พ.ร.บ.ประกันสังคม ผ่านการประกาศกฎกระทรวง ตอนนี้ติดที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าเป็นนายจ้าง-ลูกจ้าง แต่เราอาจจะต้องเก็บรวบรวมข้อมูลว่า ‘ไรเดอร์’ ถูกบังคับบัญชาโดยทางอ้อมอย่างไร ถ้าเราทำให้เรื่องนายจ้าง-ลูกจ้างชัดเจน เรื่องกฎหมายมันก็เดินต่อได้
ขณะที่จุลพันธ์ ได้สั่งการให้มีการตั้งคณะกรรมการขึ้นมา 1 ชุด โดยให้ฝั่งไรเดอร์ส่งตัวแทนเข้ามาเพื่อประชุมกันเป็นกิจจะลักษณะกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน โดยนั่งคุยให้ชัดเจนว่ารูปแบบสัญญามีกี่รูปแบบ อันไหนที่สามารถเข้า มาตรา 33 พ.ร.บ.ประกันสังคม ก็ผลักดันเข้ามาตรา 33 และส่วนที่เหลือ ก็ต้องหาแนวทางช่วยเหลือตามกรอบของกฎหมาย และต้องจบภายในปีนี้ (2569)
คณะกรรมการศึกษา เสนอค่ารอบขั้นต่ำควรอยู่ที่ 35 บาท
นอกจากนี้ กระทรวงแรงงานได้แจ้งความคืบหน้าอื่นๆ เช่นเรื่องการกำหนดค่ารอบขั้นต่ำ ซึ่งเป็นการศึกษาของคณะกรรมการระหว่างกระทรวงแรงงาน และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) โดยมีปลัดกระทรวงแรงงาน เป็นประธาน และมีตัวแทนสมาชิกที่มาจากกรมการขนส่ง กรมการค้าภายใน กรมพัฒนาธุรกิจการค้า และหอการค้า ซึ่งมีการประชุมไปแล้วทั้งหมด 4 ครั้ง
ประเด็นนี้ได้ผลสรุปว่า ให้กำหนดค่ารอบขั้นต่ำที่ 35 บาท ซึ่งมาจากตัวเลขของกรมการขนส่ง แต่ว่าในการประชุมครั้งที่ 4 ผู้ประกอบกิจการระบุว่าไม่เห็นด้วยเท่าไร และต้องการให้เป็นไปตามกลไกราคาตลาด และประเด็นที่ 2 คณะกรรมการมองว่าควรจะมีการดูแลเรื่องอุบัติเหตุ ซึ่งผู้ประกอบการยินดีออกค่าอุปกรณ์ลดอุบัติเหตุ และเสื้อกันแสงให้
พิพัฒน์ชัย ไพบูลย์ โฆษกกระทรวงแรงงาน (ฝ่ายการเมือง) ให้สัมภาษณ์หลังประชุมถึงข้อเรียกร้องของกลุ่มไรเดอร์สระบุรี และเครือข่ายแรงงานที่ให้นำไรเดอร์และแรงงานแพลตฟอร์ม เข้าประกันสังคม มาตรา 33 โดยการประกาศกฎกระทรวงว่า ความคิดเห็นตอนนี้ยังมีอยู่ 2 กลุ่มอยู่ อยากเป็นอิสระ และอีกกลุ่มอยากเข้าสู่ระบบประกันสังคม แต่หากเอาไรเดอร์เข้าสู่ประกันสังคมได้ มันจะเป็นประโยชน์สำหรับไรเดอร์ ซึ่งทาง รมว.แรงงาน มีดำริให้ได้ข้อสรุปภายในปีนี้ (2569)
ต่อประเด็นที่สื่อถามว่าคิดยังไงกับกลุ่มที่มีข้อกังวลเรื่องเวลาทำงาน พิพัฒน์ชัย มองว่า ทุกประเด็นมีคนที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วย เราทำไปแล้วอะไรที่เป็นประโยชน์สูงสุด ก็ต้องทำ แต่เราก็จะไม่ละเลยเสียงส่วนน้อย ซึ่งเราจะหาจุดสมดุลให้ดีที่สุด
หลังจากนี้ รมว.แรงงาน มีคำสั่งตั้งคณะทำงานขึ้นมาแล้ว เดี๋ยวจะมีการเรียกทั้ง 2 ฝ่ายเข้ามาหารือ ให้เข้ามาเป็นคณะกรรมการ และต้องเถียงกันให้จบ เพราะถ้าแต่ละฝ่ายต่างแสดงความคิดเห็นคิดว่าเรื่องคงไม่จบ เพราะฉะนั้น เราต้องเอาให้จบ และถ้ามีคณะกรรมการก็จะต้องมีทุกฝ่ายทุกส่วนเข้ามาร่วม
สำหรับ พ.ร.บ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ ซึ่งเป็นร่างของกระทรวงแรงงาน จะมีการชะลอออกไปก่อนหรือไม่นั้น โฆษกกระทรวงแรงงาน ฝ่ายการเมือง ระบุว่า หากยังมีข้อกังวล เราก็สามารถชะลอได้ เราไม่ได้ดื้อว่าดันไปจนสุดและเกิดปัญหา แต่การชะลอมันต้องอยู่บนพื้นฐานว่า ชะลอแล้ว เพื่อไปแก้ไขอย่างไร เรื่องนี้ก็ต้องชัดเจน
ขณะที่สมยศ พฤกษาเกษมสุข ตัวแทนฝ่ายแรงงาน ให้สัมภาษณ์กับผู้สื่อข่าวว่า สหภาพคนทำงานและสหพันธ์คนทำงานแพลตฟอร์ม เรียกร้องเรื่องการเข้าระบบประกันสังคม และการคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์ม ซึ่งทั้ง 2 ส่วนนี้รัฐมนตรีเห็นด้วยในหลักการที่จะได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน แต่อาจต้องมีการแก้ไขกฎหมายก่อน ซึ่งคณะรัฐมนตรีแต่งตั้งให้มีคณะทำงาน ประกอบไปด้วยฝ่ายราชการและตัวแทนกลุ่มต่างๆ เพื่อนำข้อโต้แย้งมาหารือกันและหาข้อสรุปให้แล้วเสร็จภายใน 3 เดือน ก็ถือว่าเป็นความก้าวหน้าในการเคลื่อนไหวในครั้งนี้
