เมื่อวันที่ 20 ก.ค. 2569 ระหว่างการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนครั้งที่ 59 ที่กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ ทางสมาชิกรัฐสภาอาเซียนเพื่อสิทธิมนุษยชน (APHR) ได้ส่งคำร้องไปยัง เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ในฐานะประธานอาเซียนคนปัจจุบัน และ ฌูแซ รามุช-ออร์ตา ประธานาธิบดีติมอร์-เลสเต เพื่อเรียกร้องให้มีการปล่อยตัว อองซานซูจี และนักโทษทางการเมืองทั้งหมดในพม่า
ในคำร้องของสมาชิก APHR ยังเรียกร้องต่อประธานอาเซียนเพื่อเปิดช่องทางให้ อองซานซูจี อดีตที่ปรึกษาแห่งรัฐ แกนนำพรรคสันนิบาตแห่งชาติเพื่อประชาธิปไตย (NLD) ได้เข้าถึง ครอบครัว ทนายความ และผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์อย่างอิสระโดยจะต้องเป็นเงื่อนไขที่ไม่สามารถต่อรองได้ ในการเจรจาต่างๆ กับรัฐบาลพม่า และเรียกร้องให้ ฌูแซ รามุช-ออร์ตา ประธานาธิบดีติมอร์-เลสเต ให้กดดันให้สมาชิกอาเซียนดำเนินการในเรื่องดังกล่าว
โดยทางการของติมอร์-เลสเตเข้ามาเกี่ยวข้อง สืบเนื่องจากเมื่อต้น ก.พ. 2569 ที่ผ่านมาได้ดำเนินการทางอาญากับ มิน อ่อง หล่าย ในข้อหาอาชญากรรมสงคราม และอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ
18 ก.ค. 2569 สภาที่ปรึกษาพิเศษสำหรับพม่า หรือ SAC-M ได้ออกแถลงการณ์วิจารณ์การทำงานของ “ทูตพิเศษของประธานอาเซียนด้านพม่า” จากการที่ทางทูตพิเศษฯ มีการประชุมหารือกับทางรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลทหารพม่า ที่ประเทศไทย เมื่อวันที่ 12 ก.ค. 2569
จากแถลงการณ์ของ SAC-M ระบุว่าทูตพิเศษฯ ให้รางวัลแก่ความรุนแรงและความดื้อรั้นของรัฐบาลทหารพม่า ด้วยการยอมจัดประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนอย่างไม่เป็นทางการกับ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลทหารพม่า และไม่ได้รับข้อผ่อนปรนใดๆ จากการประชุมดังกล่าวแม้แต่การหยุดใช้ความรุนแรงต่อประชาชน
ในวันที่ 19 ก.ค. 2569 ทูตพิเศษของประธานอาเซียนด้านเมียนมาได้ออกแถลงการณ์ตอบโต้คำวิจารณ์ของ SAC-M โดยระบุว่า การประชุมดังกล่าวเป็นผลจากการหารือระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนในระหว่างการประชุมการหารืออย่างไม่เป็นทางการ การประชุมจัดขึ้นตามคำสั่งของผู้นำอาเซียนระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 48 ที่เมืองเซบู ประเทศฟิลิปปินส์เพื่อสานต่อการมีส่วนร่วมอย่างสร้างสรรค์และมีหลักการกับทางพม่า สอดคล้องกับฉันทามติห้าประการในการแก้ปัญหาวิกฤตการณ์ภายในพม่า
APHR ได้รับทราบคำแถลงของทูตพิเศษของประธานอาเซียนด้านพม่า เมื่อวันที่ 19 ก.ค. 2569 ซึ่งมีการตอบโต้คำวิจารณ์จาก SAC-M โดยยืนยันว่าฉันทามติห้าประการเป็นหลักเกณฑ์หลักของอาเซียนในการแก้ปัญหาวิกฤตการณ์ภายในพม่า ในความเห็นของทางสมาชิกรัฐสภาอาเซียนเพื่อสิทธิมนุษยชนมองว่าการยืนยันคำมั่นสัญญาไม่สามารถทดแทนผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ซึ่งคือชีวิตและความปลอดภัยของ อองซานซูจี
นอกจากนี้ APHR ยังเรียกร้องให้ ประธานอาเซียนพิจารณาจากหลักฐานยืนยันว่าอองซานซูจียังมีชีวิตและปลอดภัย เป็นการประเมินระยะสั้นว่า การกลับมามีปฏิสัมพันธ์กับรัฐบาลทหารเมียนมานั้นมีผลสัมฤทธิ์หรือไม่
อ้างอิง
- APHR Letters to ASEAN Chair and Timor-Leste Renew Call for Proof of Life as AMM Week Begins in Manila
- Timor-Leste Opens Legal Proceedings Against Myanmar’s Military Junta
- Statement of the Special Envoy of the ASEAN Chair in Response to Statements Made by some Members of the Special Advisory Council for Myanmar
