โครงการดีเอ็นเอสิ่งแวดล้อม (eDNA) บุกเบิกของยูเนสโก ได้สำรวจพบสิ่งมีชีวิตในทะเลเกือบ 4,500 ชนิดในพื้นที่มรดกโลก 21 แห่งทั่วโลก ซึ่งเผยให้เห็นข้อมูลสำคัญและวิธีการใหม่เพื่อการเสริมสร้างการปกป้องมหาสมุทรให้ดีกว่าเดิมในยุคที่การเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว

Aldabra Atoll Seychelles (c) Seychelles Islands Foundation

ออเดรย์ อาซูเลย์ ผู้อำนวยการใหญ่ของยูเนสโก กล่าวว่า "โครงการนี้ของยูเนสโกพลิกโฉมวิธีการที่เราเฝ้าสังเกตและติดตามสิ่งมีชีวิตในทะเล ในช่วงเวลาที่ความหลากหลายทางชีวภาพกำลังเสื่อมถอยด้วยความเร็วอย่างน่าตกใจ โครงการนี้มอบโอกาสใหม่ ๆ ให้เราเข้าใจและปกป้องระบบนิเวศที่สำคัญในพื้นที่คุ้มครองทางทะเล 18,000 แห่งทั่วโลกได้ดียิ่งขึ้น ยูเนสโกได้เปิดให้ใช้เทคโนโลยีนี้ได้อย่างอิสระและเรียกร้องให้รัฐสมาชิกสนับสนุนชุมชนวิทยาศาสตร์เพื่อนำเทคโนโลยีนี้ไปใช้ในวงกว้าง ซึ่งสอดคล้องกับข้อเสนอแนะของยูเนสโกว่าด้วยวิทยาศาสตร์แบบเปิด"

การเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศ รวมถึงภาวะมหาสมุทรอุ่นขึ้น กำลังผลักดันให้สิ่งมีชีวิตในทะเลจำต้องออกจากแหล่งที่อยู่ตามธรรมชาติ และทำให้เราต้องเร่งทำความเข้าใจและติดตามการกระจายตัวของสิ่งมีชีวิตในทะเลให้ดียิ่งขึ้น ยูเนสโกได้พัฒนาวิธีการเก็บตัวอย่าง eDNA แบบมาตรฐานใหม่เพื่อสำรวจสิ่งมีชีวิตในทะเล

ในระยะเวลาสามปี ผู้เชี่ยวชาญทางทะเลและนักวิทยาศาสตร์ท้องถิ่นได้เก็บตัวอย่าง 500 ตัวอย่างจาก 21 พื้นที่ที่ได้รับการคุ้มครองโดยยูเนสโกภายใต้อนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก ตรวจพบการมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตทางทะเลเกือบ 4,500 ชนิด ซึ่งเป็นผลลัพธ์ที่น่าประทับใจ เนื่องด้วยถ้าเป็นก่อนหน้านี้จะต้องใช้เวลาหลายปีในการสำรวจและเสียค่าใช้จ่ายหลายล้านดอลลาร์ สิ่งมีชีวิตที่พบได้นั้นเกือบครึ่งหนึ่งเป็นปลา และมีปลาฉลามและกระเบน 86 ชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 28 ชนิด และเต่า 3 ชนิด ในการค้นพบครั้งนี้มีสิ่งมีชีวิต 120 ชนิดที่อยู่ในรายการว่าเกือบอยู่ในข่ายใกล้การสูญพันธุ์ ใกล้สูญพันธุ์ หรือมีความเสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์ในบัญชีแดงขององค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN)

การศึกษายังพบด้วยว่าในอีกไม่นาน สิ่งมีชีวิตเหล่านี้จำนวนมากจะเผชิญกับอุณหภูมิที่สูงเกินขีดจำกัดที่จะทนได้ จากสถานการณ์จำลองภูมิอากาศที่ร้อนที่สุดในอนาคต ปลามากถึงร้อยละ 100 (100%) ในพื้นที่เขตร้อนและกึ่งเขตร้อนที่ศึกษาจะเผชิญกับอุณหภูมิที่สูงเกินขีดจำกัดของตัวเองในปัจจุบันและอาจตกอยู่ในอันตราย ในขณะที่ปลาร้อยละ 10 ถึง 50 ในมหาสมุทรเขตอบอุ่นจะเผชิญกับอุณหภูมิที่สูงเกินขีดจำกัดของตัวเองในปัจจุบัน

พิมพ์เขียวสำหรับการติดตามความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเล

โครงการ eDNA ของยูเนสโกถือเป็นการประยุกต์ใช้การเก็บตัวอย่าง eDNA เป็นมาตรฐานเป็นครั้งแรกเพื่อติดตามสถานะของสิ่งมีชีวิตในทะเลในพื้นที่สำคัญที่มีความหลากหลายทางชีวภาพระดับโลก เทคนิค eDNA ใช้ตัวอย่างนํ้าเพียง 1.5 ลิตร ก็สามารถเปิดเผยร่องรอยทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตในทะเลได้โดยเฉลี่ยประมาณ 100 ชนิด เมื่อเทียบกับเทคโนโลยีอื่นที่มีอยู่ เทคนิคนี้มีราคาไม่แพง ไม่รุกลํ้า และรวดเร็วอย่างมาก โดยช่วยลดระยะเวลาการเก็บข้อมูลจากหลายปีเหลือเพียงไม่กี่เดือน วิธีนี้ยังใช้งานง่ายมาก ทำให้ชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการพัฒนาความรู้ร่วมกับนักวิทยาศาสตร์ได้ นักเรียนมากกว่า 250 คน บางคนอายุเพียง 6 ปี ได้เข้าร่วมภารกิจเก็บตัวอย่างที่นำโดยยูเนสโก ผลลัพธ์แสดงให้เห็นถึงพลังของวิธีนี้ในฐานะเครื่องมือที่เข้ามาพลิกโฉมการอนุรักษ์มหาสมุทร

ข้อมูลทั้งหมดจากโครงการ eDNA จะถูกป้อนเข้าไปยังระบบข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของมหาสมุทร (OBIS) ของยูเนสโก ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มเปิดให้เข้าถึงทั่วโลกเพื่อให้แน่ใจได้ว่าข้อมูลนั้นเข้าถึงได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เปรียบเทียบได้ และใช้งานร่วมกันได้สำหรับนักวิจัยและผู้มีอำนาจตัดสินใจทั่วโลก

เครื่องมือสำคัญในการบรรลุเป้าหมายด้านภูมิอากาศและความหลากหลายทางชีวภาพ

โครงการริเริ่มของยูเนสโกเป็นก้าวสำคัญสู่การบรรลุเป้าหมาย "30x30" ของกรอบความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง-มอนทรีออล ในการปกป้องร้อยละ 30 ของพื้นที่บนบก พื้นที่นํ้าจืด ตลอดจนพื้นที่ชายฝั่งและทะเลของโลกภายในปี พ.ศ. 2573

ด้วยการผสานวิทยาศาสตร์ลํ้าสมัยเข้ากับการมีส่วนร่วมของประชาชน เทคโนโลยีของยูเนสโกนำเสนอรูปแบบการดำเนินงานที่ปรับขยายได้และเข้าถึงได้ ซึ่งสามารถนำไปใช้กับพื้นที่คุ้มครองทางทะเลที่มีอยู่มากกว่า 18,000 แห่ง ตลอดจนพื้นที่ใหม่ที่จะกำหนดขึ้น เพื่อรับมือกับความท้าทายเร่งด่วนที่มหาสมุทรเผชิญอยู่ในปัจจุบัน

ข้อมูลที่รวบรวมมาได้จะสนับสนุนการตัดสินใจที่ตั้งบนฐานทางวิทยาศาสตร์ ช่วยให้รัฐสมาชิกวางแผนและจัดการพื้นที่คุ้มครองทางทะเลได้ดียิ่งขึ้นเพื่อปรับตัวเข้ากับการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศได้