ยูเนสโกขึ้นทะเบียนเอกสาร 74 รายการ เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก รวมถึง 3 รายการจากไทย "กำเนิดสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้-ต้นฉบับหนังสือสมุดไทย นันโทปนันทสูตรคำหลวง-พระเจ้าช้างเผือกและคลังเอกสารที่เกี่ยวข้อง"
เมื่อช่วงเดือน เมษายน 2568 ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนมรดกเอกสาร 74 รายการใหม่ให้เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกในทะเบียนระดับนานาชาติ จึงทำให้มีเอกสารที่ได้รับการขึ้นทะเบียนดังกล่าวทั้งสิ้น 570 รายการ รายการเอกสารที่ได้รับการขึ้นทะเบียนใหม่เหล่านี้มาจาก 72 ประเทศและ 4 องค์กรระหว่างประเทศ ครอบคลุมหัวข้อต่าง ๆ เช่น การปฏิวัติวิทยาศาสตร์ บทบาทของสตรีในประวัติศาสตร์ และเหตุการณ์สำคัญสำหรับพหุภาคีนิยม รายการที่ได้ขึ้นทะเบียนใหม่นี้มีเอกสารที่ไทยเป็นประเทศผู้ยื่นเสนอ/ร่วมยื่นเสนอด้วย 3 รายการได้แก่
กำเนิดสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) (คลังเอกสารเกี่ยวกับการก่อตั้งอาเซียน, พ.ศ. 2510 - 2519)
ประเทศผู้ยื่นเสนอ: อินโดนีเซีย, มาเลเซีย, สิงคโปร์ และไทย
คลังเอกสารนี้บันทึกการก่อตั้งสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) โดยประเทศสมาชิกผู้ร่วมก่อตั้งทั้ง 5 ประเทศ ได้แก่ อินโดนีเซีย, มาเลเซีย, ฟิลิปปินส์, สิงคโปร์ และไทย เอกสารชุดนี้ประกอบด้วยปฏิญญาอาเซียน พ.ศ. 2510 ซึ่งมีเอกสารที่เป็นข้อความ 16 รายการ รูปถ่าย 1 รายการ ภาพยนตร์ 1 รายการ ไฟล์เสียง 3 รายการ และบันทึกการสัมภาษณ์ประวัติศาสตร์ 12 รายการ คลังเอกสารนี้อธิบายถึงภารกิจการก่อตั้งของอาเซียนที่มุ่งทำให้ประเทศเพื่อนบ้านมีไมตรีต่อกันและสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจซึ่งกันและกันจากที่เคยขาดสิ่งนี้ไป นอกจากนี้ คลังเอกสารนี้ยังเผยให้เห็นหลักฐานว่าประเทศที่มีขนาดค่อนข้างเล็กและเพิ่งได้รับเอกราชก็มีบทบาทของตนเองในการกำหนดทิศทางของการเมืองระหว่างประเทศ เพื่อมุ่งสู่สภาพแวดล้อมที่มีสันติภาพและเสถียรภาพมากยิ่งขึ้น คลังเอกสารนี้ยังเป็นสิ่งที่ใช้อ้างอิงพื้นฐานสำหรับการทูตของอาเซียนเอง ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักกันในนาม "วิถีอาเซียน"
ต้นฉบับหนังสือสมุดไทย นันโทปนันทสูตรคำหลวง (22 กรกฎาคม พ.ศ. 2279)
ประเทศผู้ยื่นเสนอ: ไทย
ต้นฉบับหนังสือสมุดไทยจากพุทธศตวรรษที่ 23 เล่มนี้ ทำจากกระดาษข่อยจำนวน 190 หน้า นำเสนอวรรณคดีพุทธศาสนาที่ได้รับการแปลและอธิบายขยายความ โดยกล่าวถึงพระพุทธเจ้าครั้นปราบนันโทปนันทนาคราช เอกสารโบราณนี้แสดงให้เห็นถึงรูปลักษณ์วรรณกรรมที่ซับซ้อน คุณค่าทางศีลธรรมเหนือกาลเวลา และประเพณีการบันทึกต้นฉบับแบบพหุภาษา สะท้อนให้เห็นถึงการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมในสมัยกรุงศรีอยุธยาที่มีมายาวนานหลายศตวรรษ ทั้งในด้านพุทธศาสนา การแปล การรู้หนังสือแบบพหุภาษา และวัฒนธรรมการทำหนังสือสมุดในลักษณะนี้ ต้นฉบับหนังสือสมุดไทยเล่มนี้ได้รับการถอดความและตีพิมพ์เพื่อให้ผู้อ่านสามารถเข้าถึงได้มากขึ้นและเพื่อส่งเสริมการสงวนรักษาที่เหมาะสม นอกจากนี้ ต้นฉบับหนังสือสมุดไทยเล่มนี้ถือเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการศึกษาในด้านอักขรวิทยา วรรณกรรม ประวัติศาสตร์ ศิลปะร่วมสมัย และความสัมพันธ์ทางพุทธศาสนาระหว่างประเทศ เอกสารนี้สามารถเข้าถึงได้ออนไลน์และเป็นที่พึ่งทางจิตใจของชุมชนชาวพุทธทั่วโลก ชุมชนชาวพุทธและนักดนตรีนานาประเทศได้นำตอนต้นของหนังสือสมุดไทยเล่มนี้มาขับขานในช่วงที่เกิดภัยพิบัติระดับโลก โดยสื่อถึงสารที่เข้าใจได้ทั่วไปเกี่ยวกับความรุ่งโรจน์ ความใจกว้าง และสันติภาพ
พระเจ้าช้างเผือกและคลังเอกสารที่เกี่ยวข้อง
ประเทศผู้ยื่นเสนอ: ไทย
พระเจ้าช้างเผือกเป็นภาพยนตร์ไทยที่สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2483 โดยดัดแปลงจากนวนิยายภาษาอังกฤษที่มีชื่อเดียวกัน เป็นภาพยนตร์ขาวดำในระบบ 35 มม. ที่บันทึกเสียงขณะถ่ายทำ อีกทั้งเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกที่ใช้ภาษาอังกฤษ ซึ่งสะท้อนถึงความตั้งใจของผู้สร้างในการเผยแพร่ภาพยนตร์เรื่องนี้ในระดับนานาชาติ พระเจ้าช้างเผือกสร้างขึ้นขณะที่สงครามโลกครั้งที่ 2 กำลังจะปะทุขึ้น จึงถือเป็นอนุสรณ์ถึงสันติภาพและการทูตที่ส่งเสริมคติแห่งความสามัคคีกลมเกลียว ในแง่มุมของการเก็บรักษาเอกสารสำคัญ พระเจ้าช้างเผือกเป็นภาพยนตร์ไทยเรื่องเดียวจากยุคก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ยังคงหลงเหลืออยู่และสามารถให้ข้อมูลเชิงลึกอันล้ำค่าเกี่ยวกับการบันเทิงในยุคนั้น ภาพยนตร์เรื่องนี้ผสมผสานการแสดงแบบไทยเดิมเข้ากับภาษาภาพยนตร์ตะวันตกได้อย่างเชี่ยวชาญ
