ภาพบรรยากาศงาน “11 ปีแห่งการรอคอย: 11 กิจกรรมสานสัมพันธ์ เพื่อความยุติธรรมของบิลลี่” ทบทวนการต่อสู้ของชาวบางกลอย ที่วันนี้ “บิลลี่” พอละจี รักจงเจริญ ยังไม่ได้กลับบ้าน

เมื่อวันที่ 15-17 เมษายน 2568 ที่หมู่บ้านบางกลอย-ใจแผ่นดิน อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี มีกิจกรรม “11 ปีแห่งการรอคอย: 11 กิจกรรมสานสัมพันธ์ เพื่อความยุติธรรมของบิลลี่” โดยมูลนิธิผสานวัฒนธรรม (CrCF) ร่วมกับ เครือข่ายประชาชนขจัดการเลือกปฏิบัติ (MovED), ภาคีเซฟบางกลอย, สภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย, บางกลอยคืนถิ่น และกลุ่ม Rebel Art Space โดยการสนับสนุนจากศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร  (ศมส.) เนื่องในโอกาสครบรอบ 11 ปี การหายตัวของ “บิลลี่” พอละจี รักจงเจริญ ชายชาวปกาเกอะญอและนักเคลื่อนไหวด้านสิทธิที่ดิน

กิจกรรมดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อรำลึกและจดบันทึกความทรงจำถึงเหตุการณ์สำคัญของชุมชน รวมทั้งการหายตัวไปของบิลลี่ครบ 11 ปี, ส่งเสริมให้จัดกิจกรรมตามประเพณีและกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่หลากหลาย และจัดกิจกรรมส่งเสริมและตรวจตราสิทธิขั้นพื้นฐานทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม รวมถึงสิทธิในเรื่องบ้านและที่อยู่อาศัย การเข้าถึงสุขภาพของชุมชนบ้านบางกลอย รวมทั้งสิทธิในการเข้าถึงการศึกษาและกระบวนการยุติธรรม

สำหรับวันแรก (15 เมษายน 2568) เริ่มต้นขึ้นในช่วงค่ำ มีการฉายหนังกลางแปลง โดยมีชาวบ้านและเด็กกว่าหนึ่งร้อยคนมาร่วมกิจกรรม

และต่อมาในวันที่สอง (16 เมษายน 2568) เริ่มต้นวันด้วยกิจกรรมวาดรูปสะท้อนชีวิตชุมชนกะเหรี่ยงบางกลอย เพื่อพบปะเด็กในชุมชน และสร้างพื้นที่สร้างสรรค์ให้แสดงออกงานศิลปะโดยมีโจทย์ในการวาดภาพเล่าเรื่องราวพี่น้องกะเหรี่ยงบางกลอย เพื่อถ่ายทอดมุมมองที่เด็กต่อชุมชน วิถีชีวิต วัฒนธรรม และความฝันของพวกเขา และนำป้ายผ้า 3 ผืนใหญ่ไปแขวนบริเวณสะพานหมู่บ้าน

ต่อมาในช่วงเย็นมีนิทรรศการแสดงประวัติความเป็นมาของชุมชนบางกลอย ความขัดแย้งเรื่องที่อยู่อาศัยและการเข้ารื้อทำลายที่อยู่ของชาวบ้าน การต่อสู้ฟ้องร้องคดีความ และการหายตัวไปของบิลลี่ จนในเวลาประมาณ 18.30 น. มีพิธีรดน้ำดำหัวผู้อาวุโส

จากนั้นมีกิจกรรมรำลึกบิลลี่ โดยการจุดเทียน การกล่าวรำลึก หรือการแสดงศิลปะเชิงสัญลักษณ์ ต่อด้วยวงสนทนาเรื่องสุขภาพกายและใจ ให้ความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเอง การเข้าถึงบริการสุขภาพ และการส่งเสริมสุขภาพ อีกทั้งมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาทางกฎหมาย เพื่อให้ชาวบ้านเข้าใจสิทธิและแนวทางการแก้ไขปัญหา ต่อด้วยการแสดงดนตรีด้วยมินิคอนเสิร์ตนำโดย “น้ำ” อัญชลี และ “เอ้” กุลจิรา เป็นกิจกรรมสุดท้ายในคืนนี้

และกิจกรรมวันสุดท้าย (17 เมษายน 2568) มีทัวร์ย้อนรอยประวัติศาสตร์ท้องถิ่น โดยมีชาวบ้านเป็นผู้นำทางและเล่าเรื่องประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และเหตุการณ์สำคัญของจุดสำคัญต่างๆ ในชุมชน เพื่อเสริมสร้างพลังให้กับคนในชุมชนและให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจรากเหง้าและความเป็นมาของชุมชน

ชุมชนบางกลอยและความท้าทาย

สำหรับหมู่บ้านบางกลอย ปัจจุบันอยู่ในพื้นที่ดูแลและควบคุมของอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน เป็นชุมชนที่กลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยงตั้งถิ่นฐานมาอย่างยาวนาน ทำให้พื้นที่แห่งนี้มีความหลากหลายทางด้านชาติพันธุ์และวัฒนธรรมจากการผสมผสานกับธรรมชาติอย่างกลมกลืน ท่ามกลางผืนป่าที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง จนทำให้ก่อเกิดความสำคัญด้านระบบนิเวศที่สวยงามเป็นที่ยอมรับทั้งจากผู้คนในประเทศและในระดับสากล

อย่างไรก็ตาม ชุมชนบางกลอย-ใจแผ่นดิน ยังคงต้องเผชิญกับความท้าทายในการรักษาสิทธิพื้นฐานทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม โดยเฉพาะที่ดินทำกิน การรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิม และสิทธิในการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติ ที่ผ่านมาชุมชนต้องตกเป็นผู้เสียหายจากการถูกละเมิดสิทธิหลายครั้ง ทั้งการอพยพเคลื่อนย้าย การจัดสรรที่ดินที่ไม่เหมาะสม คดีความระหว่างชาวบ้านกับอุทยานแห่งชาติในคดีศาลปกครอง และกรณีสำคัญคือการหายไปของ “บิลลี่” พอละจี รักจงเจริญ ตลอดจนการดำเนินคดีชาวบ้านที่ประสงค์จะเดินทางกลับขึ้นไปยังพื้นที่ดั้งเดิม

บิลลี่คือใคร

สำหรับ “บิลลี่” พอละจี รักจงเจริญ เป็นชายชาวปกาเกอะญอที่เคลื่อนไหวด้านสิทธิในที่ดิน จากกรณีความขัดแย้งเรื่องที่อยู่อาศัยและการเข้ารื้อทำลายที่อยู่ของชาวบ้านกว่า 20 ครอบครัว ระหว่างชาวบ้านบางกลอย-ใจแผ่นดิน กับเจ้าหน้าที่อุทยานแห่งชาติ โดยเขาเป็นหนึ่งในแกนนำชุมชนในการฟ้องคดีต่อเจ้าหน้าที่ แต่อย่างไรก็ตามเมื่อวันที่ 17 เมษายน 2557 บิลลี่ซึ่งเป็นหนึ่งในพยานปากเอก กลับหายตัวไปก่อนที่จะต้องเข้าให้ข้อมูลต่อศาลปกครองกลางในเดือนพฤษภาคม 2557 โดยผู้ที่พบเห็นบิลลี่ครั้งสุดท้ายให้การว่าเขาเห็นบิลลี่ถูกเจ้าหน้าที่อุทยานจับกุมตัวในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน

26 กันยายน 2566 ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบกลาง พิพากษาจำคุก 3 ปี ชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร อดีตหัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ในข้อหาละเว้นการปฏิบัติหน้าที่ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 แต่ยกฟ้องข้อหาอื่นที่เกี่ยวข้องกับการหายตัวไปของบิลลี่

21 ก.พ. 2568 ศาลแพ่งมีคำสั่งงดสืบพยานคดีครอบครัวบิลลี่ฟ้องกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช จากกรณีเจ้าหน้าที่ในสังกัดจำเลยละเมิดต่อชีวิตบิลลี่เมื่อปี 2557 และให้จำหน่ายคดีออกจากระบบชั่วคราว จนกว่าคดีอาญาจะสิ้นสุด