IndustriALL Global Union ชี้ปัญหาบริษัทจีนที่สกัดแร่ธาตุสำคัญในอุตสาหกรรมไฮเทค เช่น โคบอลต์ ลิเธียม และทองแดง ละเมิดสิทธิแรงงานและทำลายสิ่งแวดล้อมในแอฟริกา
ภาพจาก: IndustriALL Global Union
ช่วงปลายเดือนตุลาคม 2025 IndustriALL Global Union รายงานว่าโลกกำลังเร่งลดการปล่อยคาร์บอนสู่เป้าหมายศูนย์ แอฟริกามีแหล่งแร่สำคัญมหาศาลอย่างโคบอลต์ ลิเธียม และทองแดง ซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักในการผลิตแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าและเทคโนโลยีพลังงานสะอาด ทวีปนี้จึงมีโอกาสพัฒนาอุตสาหกรรมและเพิ่มการผลิต แต่ปัญหาใหญ่คือบริษัทจีนที่เข้ามาขุดแร่กลับใช้แรงงานอย่างไม่เป็นธรรม จ่ายค่าจ้างต่ำ และทำลายสิ่งแวดล้อม
จีนควบคุมการสกัดแร่หายาก 85-90% และลงทุนหลายพันล้านดอลลาร์ในเหมืองแร่ภูมิภาคแอฟริกาใต้สะฮารา ผ่านโครงการ Belt and Road Initiative โดยแลกกับโครงสร้างพื้นฐานกับทรัพยากร แร่เหล่านี้ถูกส่งไปเข้าสายการผลิตในโรงงานจีน ลิเธียมเพียงอย่างเดียวก็มีการลงทุนไปแล้ว 4.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ
เพื่อแก้ปัญหา สหภาพแรงงานใน IndustriALL Global Union จากบอตสวานา สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก แซมเบีย และซิมบับเว กำลังใช้กระบวนการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนเป็นกลยุทธ์หลักเพื่อหยุดการละเมิดสิทธิแรงงานและสิทธิมนุษยชน สหภาพแรงงานยังเตือนถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมจากการทำเหมืองของบริษัทจีน
การละเมิดหลายด้านเกิดขึ้น ทั้งสิทธิในการเข้าร่วมสหภาพแรงงาน การเจรจาต่อรองร่วม ความปลอดภัยในการทำงาน การเลือกปฏิบัติ การแบ่งแยกเชื้อชาติ ความรุนแรงทางเพศ การคุกคาม สภาพการทำงานที่ไม่มั่นคง และค่าจ้างที่ต่ำ รัฐบาลบังคับใช้กฎหมายแรงงานและมาตรฐานระหว่างประเทศอย่างอ่อนแอ ขณะที่การทุจริตเป็นเรื่องธรรมดา มีกรณีหัวหน้างานจีนทำร้ายร่างกายคนทำงานในซิมบับเวและประเทศอื่นๆ รวมถึงปัญหามลพิษทางน้ำและสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม
ที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก ซึ่งผลิตโคบอลต์มากกว่า 70% ของโลก มีการเรียกร้องให้สหภาพแรงงานจัดตั้งหน่วยงานตรวจสอบสิทธิมนุษยชนขึ้นมา เพื่อเปิดโปงการละเมิดและกดดันรัฐบาลให้ออกมาปกป้องแรงงาน ที่เหมืองเทนเก ฟุงกูรูมของบริษัท China Molybdenum ซึ่งเป็นกิจการร่วมทุนระหว่างจีนกับคองโก สหภาพแรงงานพอใจที่ Initiative for Responsible Mining Assurance จะเข้ามาตรวจสอบ นี่เป็นครั้งแรกที่บริษัทจีนในแอฟริกายอมให้ตรวจสอบ ส่วนที่ซิมบับเว สหภาพแรงงาน Diamond and Allied Minerals Workers Union กำลังต่อกรกับการข่มขู่คุกคามที่เหมืองลิเธียม Arcadia และ Bikita ของบริษัท Sinomine
สหภาพแรงงานเหมืองแร่บอตสวานาระบุว่าเหมืองทองแดง Khoemacau ของบริษัท MMG นำคนจีนเข้ามาปราบปรามการนัดหยุดงานเรื่องสภาพการทำงานที่แย่ ภาพรณรงค์มาจากแซมเบียในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ที่เหมืองของบริษัท Sino-Metals Leach ซึ่งเป็นบริษัทลูกของ China Nonferrous Metal Mining Group บ่อกักเก็บกากแร่แตกทำให้น้ำเสีย 1.5 ล้านตัน ที่มีกรดไซยาไนด์ สารหนู และโลหะหนักไหลลงแม่น้ำมวัมบาชิและกาฟูเอ ฆ่าปลาและปศุสัตว์ ทำลายข้าวโพดและถั่วลิสง และทำให้แหล่งน้ำสำหรับชาวเมืองกิตเว 700,000 คน เป็นพิษ เจ้าหน้าที่ต้องประกาศห้ามจับปลาและตัดน้ำประปา ชาวบ้านเริ่มมีอาการป่วย ทั้งปวดหัวและท้องเสีย ส่วนในระยะยาวอาจเสี่ยงต่อระบบอวัยวะ ทารกในครรภ์พิการ และโรคร้ายแรงอื่นๆ ตอนนี้สหภาพแรงงานเหมืองแร่แซมเบียกำลังผลักดันให้ชุมชนได้รับค่าเสียหาย ขณะที่ชาวบ้านยื่นฟ้องบริษัท Sino-Metals
เกลน เอ็มพูฟาเน (Glen Mpufane) ผู้อำนวยการฝ่ายเหมืองแร่ของ IndustriALL กล่าวว่า "การตรวจสอบสิทธิมนุษยชนในเหมืองแร่ของบริษัทจีนสำคัญมาก เพราะเป็นกลยุทธ์ที่ครอบคลุมทุกฝ่าย ทั้งปกป้องแรงงานและชุมชน บังคับให้รัฐบาลรับผิดชอบ และกำหนดวิธีการแก้ไข"
