นักวิเคราะห์ชี้การที่สหรัฐฯ และประเทศพันธมิตรร่วมมือกันคัดง้างกับจีนในเรื่องการครองความเป็นเจ้าตลาดแร่แรร์เอิร์ธ โดยมีการเชิญผู้แทนจากกว่า 50 ประเทศ เพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานแร่แรร์เอิร์ธโดยไม่ขึ้นกับจีน แต่แผนการนี้อาจจะสร้างปัญหาบางอย่าง และสู้จีนที่มีฐานเรื่องนี้มาเป็นหลายสิบปีได้ยาก โดยนักวิเคราะห์ได้เสนอแนะวิธีการอื่นๆ ที่ดีกว่านี้

ภาพจาก: Earth and Planetary Sciences

แร่แรร์เอิร์ธหรือ "แร่หายาก" เป็นแร่ที่มีความสำคัญมากในการพัฒนาด้านไอทีในยุคปัจจุบัน และดูเหมือนว่าจีนจะเป็นผู้ครองตลาดในตอนนี้ แต่ในช่วงที่ผ่านมาสหรัฐฯ ก็เริ่มขยับขยายโดยการสร้างความร่วมมือกับประเทศต่างๆ มากกว่า 50 ประเทศ ตั้งแต่อังโกลาไปจนถึงอุซเบกิสถาน เพื่อมุ่งสร้างรากฐานห่วงโซ่มูลค่าของแร่แรร์เอิร์ธ ด้วยเป้าหมายเพื่อต้องการเขย่าบัลลังค์จีนที่ครองความเป็นผู้นำตลาดแร่แรร์เอิร์ธในตอนนี้

สหรัฐฯ ได้จัดตั้งโครงการริเริ่ม Forum on Resource Geostrategic Engagement (FORGE) ซึ่งเป็นแนวร่วมระหว่างประเทศ ที่มีการวางเป้าหมายว่าจะเพิ่มการลงทุนห่วงโซ่อุปทานแร่แรร์เอิร์ธทั้งจากภาครัฐและภาคเอกชน โดยจะมีการตั้งเขตการค้าที่ให้สิทธิพิเศษซึ่งได้รับการคุ้มครองจากการขัดขวางจากภายนอก รวมถึงมีการประกันราคา และอาจจะมีการนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้กับห่วงโซอุปทานด้วย

รัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ยังได้สนับสนุนโครงการริเริ่มนี้โดยใช้เงินภาษีของประชาชนจำนวนมาก โดยมีประกาศแผนจัดสรรงบประมาณหลายหมื่นล้านดอลลาร์ในช่วง 6 เดือนที่ผ่านมา ซึ่งเป็นการเข้าไปถือหุ้นส่วนหนึ่งและปรับเครติดเพื่อที่จะจัดระบบห่วงโซ่อุปทานแร่แรร์เอิร์ธใหม่อีกครั้ง นอกจากนี้ยังมีการตั้งโครงการ Project Vault ซึ่งนำโดยธนาคารส่งออก-นำเข้าสหรัฐฯ ที่จะเป็นการสำรองแร่ที่มีความสำคัญมากเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดภาวะอุปทานสินค้าเปลี่ยนแปลงโดยฉับพลันจนส่งผลสะเทือนต่อผู้ผลิต

อย่างไรก็ตามนักวิเคราะห์คือ ไมเคิล ฟรอแมน ประธานองค์กรคลังสมองด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ Council on Foreign Relations (CFR) ได้ชี้ให้เห็นความเสี่ยงของวิธีการนี้ คือการที่รัฐบาลสหรัฐฯ ได้นำเงินมากกว่า 30 พันล้านดอลลาร์มาทุ่มทุนโดยตรง แทนที่จะใช้วิธีการพักชำระภาษีหรือวิธีการอุดหนุนทางอ้อม ฟรอแมน เตือนว่า ในหลายกรณีที่รัฐบาลเข้าไปมีส่วนถือหุ้นในบริษัทเอกชน ก็มักจะนำไปสู่นโยบายอุตสาหกรรมแบบ "ทุนนิยมโดยรัฐ"

เมื่อเกิดภาวะดังกล่าวนี้จะส่งผลเสียต่อประชาชนผู้เสียภาษีได้ถ้าหากการลงทุนและการกู้ยืมเกิดล่มขึ้นมา แล้วการเสียเงินไปเปล่าๆ ก็ไม่ใช่ภาพลักษณ์ที่ดีทางการเมืองสักเท่าไหร่

ฟรอแมน ชี้ว่าจีนได้ลงทุนเป็นเวลาหลายสิบปีในการสร้างสินทรัพย์ต่างๆ เพื่ออุตสาหกรรมแร่ของพวกเขา แล้วสหรัฐฯ จะสามารถทุ่มเงินแค่ในทีเดียวเพื่อแข่งขยายเหมืองแร่ในระดับเดียวกันกับจีนได้จริงหรือ หรือจริงๆ แล้วสหรัฐฯ ควรจะพยายามใช้วิธีอื่นในการสกัดกั้นการครองตลาดแร่แรร์เอิร์ธของจีนมากกว่า

มีนักวิเคราะห์คนอื่นๆ เช่น ไฮดี เครโบ-เรดิเกอร์ นักวิชาการอาวุโสจาก CFR และ มาห์นาซ ข่าน รองประธานฝ่ายนโยบายเพื่อห่วงโซ่อุปทานที่สำคัญ ที่ Silverado Policy Accelerator ได้เผยแพร่รายงานระบุว่าสหรัฐฯ "ควรหาวิธีก้าวข้ามการครองตลาดของจีน โดยการเพิ่มนวัตกรรมพลิกโฉม การฟื้นฟู และการรีไซเคิล" แทนการพยายามแข่งการผลิตด้านปริมาณหรือแข่งทุ่มงบประมาณกับจีน ซึ่งวิธีหลังนี้จะสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม ใช้ระยะเวลายาวนาน และเมื่อพิจารณาความเป็นไปได้ในทางการค้าแล้ว สหรัฐฯ อาจจะต้องจ่ายในราคาที่สูงมากในการลงทุนเหมืองให้ได้ในระดับเทียบเคียงจีน

ขณะเดียวกัน ถึงแม้รัฐบาทรัมป์จะเคยบอกว่านโยบาย "อเมริกาต้องมาก่อน" ไม่ได้หมายถึง "อเมริกามาคนเดียว" คือต้องสร้างความร่วมมือกับชาติอื่นๆ ด้วย แต่สิ่งที่รัฐบาลทรัมป์กระทำในช่วง 1 ปี ที่ผ่านมา กลับมีแต่การสร้างความบาดหมางกับชาติต่างๆ เช่น กรณีความตึงเครียดกับนาโตในเรื่องกรีนแลนด์ อย่างไรก็ตาม ฟรอแมนมองว่า เมื่อเป็นกรณีแร่แรร์เอิร์ธแล้ว หลายชาติอาจจะยอมร่วมมือกับสหรัฐฯ โดยไม่สนใจว่าสหรัฐฯ จะปฏิบัติต่อพวกเขาอย่างไรก็ตามก็เป็นได้ เพราะประเทศเหล่านี้จะมองว่าผลประโยชน์ของชาติของพวกเขาต้องมาก่อน

ขณะเดียวกัน ฟรอแมน ก็เตือนว่า นี่ไม่ได้หมายความว่าสหรัฐฯ จะไม่แยแสว่าจะปฏิบัติกับพันธมิตรและหุ้นส่วนของตัวเองอย่างไรก็ได้ เพราะแต่ละประเทศก็มีการเมืองภายในของตัวเองที่ต้องจัดการ และเมื่อพิจารณาจากคำกล่าวออกสื่อจากประเทศต่างๆ ในช่วงที่ผ่านมานั้นจะเห็นได้ว่าคะแนนความนิยมต่อสหรัฐฯ เริ่มลดลง แต่ในตอนที่จีนกำลังมีอำนาจนำในเรื่องแร่แรร์เอิร์ธตอนนี้ หลายชาติก็พร้อมที่จะร่วมมิอกับสหรัฐฯ ในการคานอำนาจ อย่างน้อยก็ในช่วงระยะนี้

เรียบเรียงจาก
U.S., Allies Aim to Break China’s Critical Minerals Dominance, CFR, 06-12-2026