ประธานาธิบดีจีน 'สีจิ้นผิง' และประธานาธิบดีรัสเซีย 'วลาดิมีร์ ปูติน' ลงนามแถลงการณ์ร่วมที่กรุงปักกิ่งเมื่อเดือนพฤษภาคม 2026 ประกาศมุ่งสู่โลกหลายขั้วอำนาจและวิพากษ์การครองอำนาจฝ่ายเดียวของสหรัฐฯ พร้อมลงนามข้อตกลงกว่า 40 ฉบับ ครอบคลุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจ พลังงาน และการศึกษา

ประธานาธิบดีรัสเซีย วลาดิมีร์ ปูติน และประธานาธิบดีจีน สีจิ้นผิง พบปะกันที่กรุงปักกิ่ง เมื่อช่วงเดือนพฤษภาคม 2026 ที่ผ่านมา | ภาพจาก: Kremlin.ru (CC BY 4.0) 

ช่วงเดือนพฤษภาคม 2026 ประธานาธิบดีรัสเซีย วลาดิมีร์ ปูติน และประธานาธิบดีจีน สีจิ้นผิง ได้ลงนามในแถลงการณ์ร่วมหลังการพบปะกันที่กรุงปักกิ่ง โดยมุ่งเน้นการสร้างโลกหลายขั้วอำนาจ และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศรูปแบบใหม่ นอกจากนี้ ทั้ง 2 ประเทศยังประกาศลงนามในข้อตกลง เพื่อเสริมสร้างความร่วมมือทวิภาคีในอนาคตด้วย

การพบปะดังกล่าวมีขึ้นเพียงไม่กี่วันหลังจากประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดนัล ทรัมป์ เสร็จสิ้นการเยือนจีน เพื่อเข้าร่วมการประชุมสุดยอดกับสีจิ้นผิงเป็นเวลา 2 วัน สาระสำคัญจากแถลงการณ์ของปักกิ่งและมอสโกแบ่งเป็น 5 ประเด็นหลักๆ

มุ่งสู่โลกหลายขั้วอำนาจ

กระทรวงการต่างประเทศจีนระบุว่า “ทั้งสองประเทศจะออกแถลงการณ์ร่วมเพื่อสนับสนุนโลกหลายขั้วอำนาจ และรูปแบบใหม่ของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ” ขณะที่ยูริ ยูชาคอฟ ผู้ช่วยประธานาธิบดีรัสเซีย อธิบายว่าเอกสารดังกล่าวเป็นนโยบายความยาว 47 หน้า

“โลกหลายขั้วอำนาจ” คือโลกที่อำนาจทางเศรษฐกิจ การทหาร และการทูต ถูกกระจายอยู่ในมือของตั้งแต่ 3 ประเทศขึ้นไป แทนที่จะกระจุกตัวอยู่เพียง 1-2 ประเทศ ทั้งปูตินและสีจิ้นผิงต่างวิพากษ์แนวคิดโลกขั้วเดียว ซึ่งมีสหรัฐอเมริกาเป็นผู้นำ และสนับสนุนโลกหลายขั้วอำนาจเป็นทางเลือกใหม่

ไม่นานหลังจากสงครามรัสเซีย-ยูเครนเริ่มต้นขึ้นในปี 2565 ปูตินกล่าวหาว่าสหรัฐฯ เป็นฝ่ายยั่วยุให้เกิดความตึงเครียดในยูเครนเพื่อรักษาอิทธิพลของตนเองในเวทีโลก ระหว่างการปราศรัย วลาดีมีร์ ปูติน กล่าวย้ำข้อกล่าวหาเดิมต่อสหรัฐฯ อีกครั้ง พร้อมเสริมว่ายุคของระเบียบโลกแบบขั้วอำนาจเดียวกำลังใกล้ถึงจุดสิ้นสุด อีกด้านหนึ่ง ตามรายงานสื่อของรัฐจีน สีจิ้นผิงกล่าวกับปูตินว่าสหรัฐอเมริกาใช้อำนาจนำฝ่ายเดียวตามอำเภอใจอย่างเกินขอบเขต

สำหรับแนวคิดเรื่องโลกหลายขั้วนั้น จีนประเมินว่าเป็นแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นในโลกมาตั้งแต่ปี 2529 แล้วตามความเห็นของนักวิเคราะห์บางคน ในช่วงที่ผ่านมา จีนดูเหมือนจะแสดงจุดยืนต่อเรื่องนี้ชัดเจนขึ้น สังเกตได้จากที่หวังอี้ รัฐมนตรีต่างประเทศของจีนพูดเรื่องนี้ในที่ประชุมคณะมนตรีสหประชาชาติ เมื่อ 18 ก.พ 2568 อย่างไรก็ตาม แนวโน้มเกี่ยวกับขั้วอำนาจในโลกยังเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันในหมู่นักวิชาการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

ยกระดับความสัมพันธ์ทวิภาคี

แถลงการณ์ของรัสเซียระบุว่า ความสัมพันธ์ระหว่างรัสเซียและจีนยกระดับสู่จุดสูงสุดเป็นประวัติการณ์และยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ ปีนี้ยังเป็นวาระครบรอบ 70 ปีของความเป็นหุ้นส่วนระหว่างสำนักข่าวรัสเซียทีเอเอสเอสและสำนักข่าวซินหัวของจีนอีกด้วย

ขณะที่แถลงการณ์ของกระทรวงการต่างประเทศจีนระบุว่า ความร่วมมือทวิภาคระหว่างจีนและรัสเซียครอบคลุมหลายด้านด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจ กีฬา การศึกษา และสื่อมวลชน ทั้งนี้ ทั้งสองชาติควรปฏิบัติตามแนวโน้มของสันติภาพ การพัฒนา ความร่วมมือ และผลประโยชน์ร่วมกัน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาความสัมพันธ์จีน-รัสเซียให้มีคุณภาพยิ่งขึ้น

ขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ ลดการพึ่งพาเงินดอลลาร์สหรัฐ

แถลงการณ์ของรัสเซียระบุว่า จีนและรัสเซียได้ลงนามในเอกสารระหว่างรัฐบาล หน่วยงาน และภาคเอกชนกว่า 40 ฉบับ โดยหลายฉบับมุ่งเน้นไปที่การขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจ เมื่อปีที่ผ่านมา มูลค่าการค้าระหว่างสองประเทศอยู่ที่เกือบ 240,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่แถลงการณ์ของจีนระบุว่า การค้าทวิภาคีเติบโตขึ้น 20% ในช่วง 4 เดือนแรกของปีนี้

ตั้งแต่สงครามในยูเครนเริ่มต้นเมื่อ ก.พ. 2022 รัสเซียพึ่งพาเทคโนโลยีและภาคการผลิตของจีนมากขึ้นเรื่อยๆ รายงานของบลูมเบิร์กระบุว่า ขณะนี้เทคโนโลยีกว่า 90% ที่ถูกสหรัฐฯ และสหภาพยุโรปคว่ำบาตรนั้น รัสเซียนำเข้าผ่านประเทศจีน รัสเซียอาศัยซัพพลายเออร์และตัวกลางของจีนในการจัดหาชิ้นส่วนในการผลิตโดรนและอุตสาหกรรมกลาโหมอื่นๆ โดยชิ้นส่วนเหล่านี้มีลักษณะเอนกประสงค์ ใช้งานได้ทั้งในกิจการทางทหารและกิจการพลเรือน

กระทรวงต่างประเทศจีนระบุว่า “ทั้งสองฝ่ายควรต่อยอดพลวัตนี้ เพื่อเพิ่มสอดคล้องกันระหว่างแผนพัฒนา 5 ปีฉบับที่ 15 ของจีน และยุทธศาสตร์การพัฒนาของรัสเซียจนถึงปี 2030 และเพื่อส่งเสริมการยกระดับความร่วมมือที่เป็นประโยชน์ร่วมกันในหลากหลายด้าน และสนับสนุนการพัฒนาและการฟื้นฟูของทั้งสองประเทศ”

แถลงการณ์ของรัสเซียระบุว่า การทำธุรกรรมการนำเข้าและส่งออกระหว่างรัสเซียและจีนเกือบทั้งหมดใช้สกุลเงินรูเบิลและหยวน โดยกล่าวว่า “กล่าวอีกนัยหนึ่ง เราได้สร้างระบบการค้าระหว่างกัน ที่มีความมั่นคงและปลอดภัยจากอิทธิพลภายนอกและแนวโน้มเชิงลบของตลาดโลก”

การรับประกันอุปทานพลังงาน

แถลงการณ์ของรัสเซียระบุเมื่อวันพุธว่า ทั้งสองฝ่ายได้บรรลุความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับเส้นทางและการก่อสร้างท่อส่งก๊าซไซบีเรีย 2  ที่ล่าช้ามานาน อย่างไรก็ตาม รายละเอียดต่าง ๆ ยังอยู่ระหว่างการเจรจา เมื่อสร้างเสร็จ ท่อส่งก๊าซดังกล่าวจะช่วยขยายปริมาณการไหลของพลังงานระหว่างสองประเทศอย่างมีนัยสำคัญ โดยสามารถลำเลียงก๊าซธรรมชาติจากรัสเซียไปยังจีนได้ปีละกว่า 50,000 ล้านลูกบาศก์เมตรผ่านประเทศมองโกเลีย

แถลงการณ์รัสเซียระบุอีกว่า รัสเซียเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกรายใหญ่ที่สุด ที่ส่งออกน้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ (รวมถึง LNG) และถ่านหินไปยังจีน และรัสเซียมีความพร้อมอย่างยิ่งในการส่งมอบเชื้อเพลิงไปยังตลาดจีนที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็วและสม่ำเสมอ

จีนกลายเป็นลูกค้ารายใหญ่และได้รับประโยชน์จากราคาส่วนลดที่ค่อนข้างสูง เนื่องจากตลาดยุโรปส่วนใหญ่ปิดรับพลังงานจากรัสเซียจากผลของสงครามในยูเครน เมื่อ ธ.ค. 2565 กลุ่มประเทศ G7 สหภาพยุโรป และออสเตรเลียได้กำหนดเพดานราคาน้ำมันรัสเซียไว้ที่ 60 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล เพื่อจำกัดความสามารถของรัสเซียในการระดมทุนทำสงครามในยูเครน ก่อนที่ต่อมาสหภาพยุโรปและสหราชอาณาจักรจะลดเพดานลงเหลือราว 48 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ความร่วมมือด้านการศึกษา

แถลงการณ์ของทั้งสองฝ่ายระบุว่าสีจิ้นผิงและปูตินได้ตกลงที่จะขยายโครงการแลกเปลี่ยนนักศึกษา และความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยและแพลตฟอร์มวิจัย เพื่อส่งเสริมการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ร่วมกัน สำหรับจีนและรัสเซีย การศึกษาไม่ได้ถูกวางบทบาทไว้เพียงแค่เป็นกลไกของการแลกเปลี่ยนทวิภาคีเท่านั้น แต่ยังถูกยกระดับให้เป็นเสาหลักเชิงยุทธศาสตร์สำหรับความสัมพันธ์ทวิภาคีในยุคต่อไป

สื่อไชน่าเดลี่ระบุว่า เมื่อปีที่แล้ว ในรัสเซียมีนักศึกษาจีนประมาณ 66,000 คน ขณะทีในจีนมีนักศึกษารัสเซียราว 21,000 คน จีนและรัสเซียยังมีหลักสูตรและสถาบันการศึกษาร่วมกันมากกว่า 150 แห่ง นอกจากนี้ จำนวนชาวรัสเซียที่เรียนภาษาจีนก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยปัจจุบันพุ่งสูงเกิน 100,000 คนแล้ว

ที่มา:
From rails to classrooms (Polina Rysakova and Igor Khodachek, China Daily Global, 25 May 2026) 
‘Multipolar world’: What Xi and Putin announced after Beijing summit (Sarah Shamim, Al Jazeera, 20 May 2026) 
Multiple Multipoles: Distinguishing Definitions Between Beijing and the West (Arran Hope, The Jamestown Foundation, 28 February 2026)