เมื่อวันที่ 14 ก.ค. ที่ผ่านมา สส.พรรคประชาชน ยื่นบันทึก (Memorandum) พร้อมหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ต่อสถานเอกอัครราชทูตจีนประจำไทย ระบุว่าสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกก สาย รวก โขง และสาละวินมาจากการทำเหมืองในพม่า ไม่ใช่จากไทย อ้างอิงข้อมูลกรมควบคุมมลพิษและงานวิจัย พร้อมแนบพิกัดเหมือง 2,676 จุดจาก Stimson Center เรียกร้องให้จีนตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สส.พรรคประชาชน เปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2569 พรรคประชาชนได้ยื่นบันทึก (Memorandum) พร้อมข้อมูลอย่างละเอียดต่อสถานเอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย เพื่อให้จีนมีข้อมูลชัดเจนในการตรวจสอบและจัดการปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดนจากการทำเหมืองในประเทศเพื่อนบ้าน โดยคณะผู้แทนประชาชนที่เข้ายื่นหนังสือนำโดยณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน พร้อมด้วยสรศักดิ์ สมรไกรสรกิจ และปารเมศ วิทยารักษ์สรรค์

เนื้อหาในบันทึกระบุชัดเจนว่า ต้นตอของสารพิษที่พบมากว่าหนึ่งปีไม่ได้มาจากสารโลหะหนักตามธรรมชาติในไทยหรือกิจกรรมใดในไทย โดยอ้างอิงหลักฐานการตรวจน้ำและตะกอนดินของกรมควบคุมมลพิษ และงานวิจัยของ รศ.ดร.ธนพล เพ็ญรัตน์ จากมหาวิทยาลัยนเรศวร ยืนยันแหล่งที่มาของสารพิษ พร้อมชี้ว่าปัญหาลุกลามครอบคลุมแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน รวมถึงความเสี่ยงในแม่น้ำกระบุรี โดยพบค่าสารหนูและตะกั่วเกินมาตรฐาน และยังลามไปถึงพืชผักและปลาที่มีสารโลหะหนักปนเปื้อนเกินเกณฑ์ปลอดภัย

พรรคประชาชนยังแนบ พิกัดเหมืองอย่างละเอียดจำนวน 2,676 จุด จากข้อมูลของ Stimson Center เพื่อให้จีนตรวจสอบว่ามีภาคส่วนใดของจีนเกี่ยวข้องกับเหมืองใดบ้าง และเรียกร้องให้บังคับใช้กฎหมายจีนที่เกี่ยวข้อง ทั้งกฎหมาย Rare Earth Management กฎหมาย Outbound Investment และกฎหมาย Export Control พร้อมขอให้จีนตรวจสอบและตอบกลับเป็นหนังสืออย่างเป็นทางการ

ภัทรพงษ์ย้ำว่าเป้าหมายไม่ใช่การชี้ตัวผู้กระทำผิด แต่เป็นการดึงประเทศในห่วงโซ่อุปทานแร่เข้ามาร่วมตรวจสอบและจัดการปัญหาที่ต้นตอ โดยแนบข้อเสนอการบำบัดมลพิษที่เหมืองซึ่งมีต้นทุนต่ำเพียง 5-20 บาทต่อลูกบาศก์เมตร ต่างจากการฟื้นฟูภายหลังที่อาจแพงกว่าหลายร้อยถึงพันเท่าและอาจฟื้นฟูไม่ได้เลย ทั้งนี้ เอกอัครราชทูตจีนได้ให้คำมั่นว่าจะส่งเอกสารทั้งหมดไปยังรัฐบาลจีนแล้ว

ด้าน สถานเอกอัครราชทูตสาธารณรัฐประชาชนจีนประจำประเทศไทย เปิดเผยว่า จาง เจียนเหว่ย เอกอัครราชทูตจีนประจำประเทศไทย ได้พบหารือกับ สส.พรรคประชาชน ตามคำขอ โดยจางระบุว่าจีนเข้าใจถึงความกังวลด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนในลุ่มน้ำ และยินดีกระชับความร่วมมือด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำกับประเทศในลุ่มน้ำ พร้อมสนับสนุนให้ไทยและเมียนมาเร่งตรวจสอบร่วมกัน อย่างไรก็ตาม จางแสดงความไม่พอใจต่อกรณีที่มีบางฝ่ายนำประเด็นนี้ไปกล่าวหาจีนโดยปราศจากหลักฐานชัดเจน และหวังว่าพรรคประชาชนจะยึดมั่นในท่าทีที่เป็นกลางและมีเหตุผลต่อไป