ครม.รับหลักการร่างพระราชกฤษฎีกาโครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติภายในอุทยานฯ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเขตห้ามล่าสัตว์ รัฐบาลยืนยันประชาชนที่อยู่ในเขตโครงการยังอาศัยและทำกินอยู่ได้ระหว่างการพิสูจน์สิทธิ์ 20 ปี หากพบว่าอยู่ก่อนมีการประกาศเขตอุทยานฯ หรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ราชการก็ต้องถอนเขต ระหว่างรอพิสูจน์จะไม่ดำเนินคดี

12 พ.ย.2567 ที่ทำเนียบรัฐบาล ในการแถลงหลังการประชุมคณะรัฐมนตรี ปกรณ์ นิลประพันธ์ เลขานุการคณะกรรมการกฤษฎีกา ชี้แจงกรณีที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนำร่างพระราชกฤษฎีกา(พ.ร.ฎ.) 2 ฉบับเสนอให้ ครม.พิจารณาอนุมัติหลักการและ ครม.มีมติรับหลักการในวันนี้คือ

1. ร่าง พ.ร.ฎ.โครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติภายในอุทยานแห่งชาติ ตามมาตรา 64 แห่งพ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562
2. ร่างพระราชกฤษฎีกาโครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเขตห้ามล่าสัตว์ป่า ตามมาตรา 121 แห่ง พ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562

ปกรณ์กล่าวว่าเหตุผลของการตรากฎหมาย 2 ฉบับนี้เพื่อให้คนที่อยู่ในป่าสามารถทำมาหากินและอาศัยอยู่ในพื้นที่ได้ระหว่างตรวจสอบสิทธิ์ในที่ดินว่าประชาชนอยู่มาก่อนหรือหลังการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติ หรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า เพราะตามกฎหมายอุทยานแห่งชาติและกฎหมายสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าฉบับเก่ากว่าฉบับปี 2562  ใครก็ตามที่อยู่ในพื้นที่ป่าจะมีความผิดทางอาญาสถานเดียวอยู่ก็ไม่ได้และเกิดปัญหาข้อโต้แย้งระหว่างพี่น้องกับราชการเสมอมาจนกระทั่งปัจจุบัน ทำให้มีการพิสูจน์สิทธิ์กันมาอย่างต่อเนื่องถึงปัจจุบัน

เลขาฯ กฤษฎีกากล่าวว่าถ้าไม่แก้ไขกฎหมายก็จะทำให้การอยู่อาศัยและทำมาหากินในพื้นที่ป่าจะผิดกฎหมายอาญาทันทีจึงต้องแก้ไขกฎหมายนี้ทั้งพ.ร.บ.อุทยานฯ และพ.ร.บ.สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าในปี 2562 แล้วในพ.ร.บ.ทั้งสองฉบับที่ออกมานี้กำหนดในบทเฉพาะกาลเกี่ยวกับประชาชนที่อยู่ในป่าและกำลังพิสูจน์สิทธิ์ในที่ดินสามารถอยู่อาศัยและทำมาหากินระหว่างการพิสูจน์สิทธิ์ได้โดยไม่เป็นความผิดทางอาญา

ปกรณ์กล่าวถึง ร่าง พ.ร.ฎ.ที่จะออกมานี้ไม่ได้ตัดสิทธิ์ในการพิสูจน์สิทธิ์ในที่ดินว่าอยู่มาก่อนที่จะมีการประกาศเขตอุทยานหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ และจะยังดำเนินการพิสูจน์สิทธิ์กันต่อไป ไม่ได้จำกัดสิทธิ์ของประชาชนแต่เป็นการบรรเทาความผิดทางอาญา แล้วพ.ร.ฎ.ทั้งสองฉบับนี้จะมีอายุ 20 ปี ในระหว่างนี้ก็จะมีการพิสูจน์สิทธิ์กันให้เรียบร้อย ดังนั้นประชาชนที่อยู่ในพื้นที่ตาม พ.ร.ฎ.ทั้ง 2 ฉบับก็จะอยู่ได้อย่างถูกกฎหมายและทำมาหากินได้ตามปกติระหว่างการรอพิสูจน์สิทธิ์ที่ทาง ครม.ก็จะมีแนวทางดำเนินการพิสูจน์สิทธิ์ต่อไป

เลขาฯ กฤษฎีกาตอบคำถามสื่อมวลชนว่า โดยหลักการของกฎหมายคือคนอยู่กับป่าได้อย่างมีความสุขดูแลป่าไปด้วยอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ไม่ได้คิดเหมือนระบบเดิมที่ใครอยู่ในป่าแล้วจะเป็นความผิดตลอดเวลา แต่เป็นการอยู่เพื่อพิสูจน์สิทธิ์ถ้าอยู่ในที่ดินนั้นมาก่อนถูกประกาศเป็นเขตอุทยานหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ฯ

ปกรณ์กล่าวต่อไปว่า ถ้าพิสูจน์สิทธิ์แล้วพบว่าประชาชนอยู่มาก่อนการประกาศเขตอุทยานหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ฯ ราชการก็ต้องเพิกถอนพื้นที่ประชาชนอยู่ออกจากการประกาศเขตอุทยานหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ฯ เป็นไปตามกฎหมายปกติอยู่แล้ว ที่ผ่านมารัฐบาลก็เคยมีมติ ครม. ที่ให้ประชาชนสามารถต่อน้ำต่อไฟเข้าไปใช้ในพื้นที่ที่กำลังพิสูจน์สิทธิ์มาก่อนแล้วเป็นมาตรการที่เรียงลำดับตามมาไม่ได้ทอดทิ้งประชาชนแต่อย่างใด และไม่ได้ตัดสิทธิ์ของประชาชนในการเรียกร้องสิทธิ์ในที่ดินของพวกเขาคืนมา แต่ถ้าพิสูจน์แล้วพบว่าไม่ได้อยู่ในที่ดินนั้นมาก่อนการประกาศเขตก็ต้องออกไปตามกฎหมาย

ทางด้านภูมิธรรม เวชยชัย รองนายกรัฐมนตรี แถลงถึงประเด็นนี้ด้วยเช่นกันว่า ครม.ได้รับหลักการร่าง พ.ร.ฎ.ทั้ง 2 ฉบับ ซึ่งกำหนดให้มีโครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติ ภายในอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและเขตห้ามล่าสัตว์ป่าที่มีกำหนดระยะเวลา 20 ปี นับตั้งแต่วันที่ พ.ร.ฎ.มีผลบังคับใช้เพื่อให้ประชาชนอยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่เป็นการชั่วคราวโดยกำหนดเขตพื้นที่อาศัยและที่ทำกินให้ชัดเจนและไม่ขยายพื้นที่อีก

รองนายกฯ ระบุว่า ผู้ที่อยู่อาศัยภายใต้โครงการจะถือครองที่ดินได้ครอบครัวละ 20 ไร่  ในกรณีมี 2 ครัวเรือนขึ้นไปที่ทำกินในสถานที่หรือพื้นที่เดียวกันถือครองได้ไม่เกิน 40 ไร่ และจะโอนการครอบครองให้คนที่ไม่ใช่คนในครอบครัวไม่ได้ และผู้ที่อยู่อาศัยหรือทำกินในโครงการจะมีหน้าที่ต้องอนุรักษ์ ฟื้นฟูดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติและระบบนิเวศด้วย

ภูมิธรรมกล่าวถึงพื้นที่ของโครงการกำหนดไว้ 6 แห่ง เป็นอุทยานแห่งชาติ 4 แห่ง คืออุทยานแห่งชาติน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์, อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏ จังหวัดจันทบุรี, อุทยานแห่งชาติเขา 15 ชั้น จังหวัดจันทบุรี และอุทยานแห่งชาติตาดหมอก จังหวัดเพชรบูรณ์ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า 2 แห่ง ได้แก่ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูผาแดงจังหวัดเพชรบูรณ์ และเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ จังหวัดลพบุรี

ภูมิธรรมกล่าวอีกว่า ครม.มอบหมายให้คณะกรรมการที่ดินแห่งชาติและกระทรวงทรัพยากรฯ ร่วมกันตั้งคณะกรรมการทบทวนดูแลและแก้ไขปรับปรุงกฎหมายต่อไป และผู้ไร้สัญชาติกว่า 4 แสนรายที่ ครม. รับรองแล้วจะยังได้อาศัยอยู่ในพื้นที้ต่อไป

นอกจากนั้น ประเสริฐ จันทรรวงทอง รองนายกรัฐมนตรีลงพบกลุ่มขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม หรือ P-move ที่กำลังชุมนุมคัดค้านร่าง พ.ร.ฎ.ทั้ง 2 ฉบับของกระทรวงทรัพยากรฯ อยู่บริเวณประตู 3 ทำเนียบรัฐบาล

ประเสริฐกล่าวถึงข้อสั่งการของแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีว่า ได้สั่งว่าให้ดำเนินการแก้ไขปรับปรุงกฎหมาย พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ 2562 โดยให้คณะกรรมการที่ดินแห่งชาติและกระทรวงทรัพยากรฯ เป็นคนดำเนินการแก้ไขโดยเร็วและการดำเนินการต่างๆ ให้คำนึงถึงการมีส่วนร่วมของประชาชน รวมถึงประชาชนที่อยู่ระหว่างพิสูจน์สัญชาติและมีที่ดินอยู่ในเขตก็ยังให้ยังอยู่ในพื้นที่ได้เหมือนเดิม รัฐมนตรีกระทรวงยุติธรรมได้ขอให้บันทึกเป็นข้อสังเกตในการประชุมด้วย ครม.ก็มีการเร่งให้ปรับปรุง พ.ร.บ.อุทยานฯ ซึ่งเป็นกฎหมายหลักและถ้าหากกฎหมายลำดับรองขัดกับพ.ร.บ.ก็ต้องแก้ไขตามไปด้วย 

ประเสริฐตอบคำถามประชาชนที่มาชุมนุมว่าสำหรับประเด็นเรื่องคณะกรรมการแก้ไขกฎหมายว่า เบื้องต้นให้ทางเครือข่ายส่งตัวแทนมาคุยกับตนว่าจะให้ทางภาคประชาชนเข้ามาอยูในส่วนใดของกระบวนการแก้ไขกฎหมายจะต้องมาออกแบบกัน แต่ถึงอย่างไรก็ต้องให้กระทรวงทรัพยากรฯ เข้ามาเพราะรักษาการณ์ตามกฎหมายอยู่และจะมีคณะกรรมการที่ดินแห่งชาติร่วมด้วย

ประเสริฐได้ตอบคำถามทาง P-move ยืนยันว่าระหว่างที่มีการพิสูจน์สิทธิ์ของประชาชนที่อยู่ในพื้นที่จะไม่มีการดำเนินคดีและทางกฤษฎีกาก็กล่าวในที่ประชุม ครม.ด้วยว่าจะไม่มีปัญหาระหว่างการพิสูจน์สิทธิ์

ผู้สื่อข่าวรายงานเพิ่มเติมว่า ทางด้านภาคประชาชนมองว่าร่าง พ.ร.ฎ.ทั้ง 2 ฉบับที่ออกมาตามกฎหมาย 2 ฉบับที่ประกาศใช้มาตั้งแต่ปี 2562 นั้นมีปัญหาว่ามองประชาชนที่อยู่พื้นที่ในเขตป่าอนุรักษ์ถึง 4,042 ครัวเรือนมีประชาชนรวมกัน 314,784 คนมีที่ดินรวมกัน 4.27 ล้านไร่นี้กลายเป็นผู้บุกรุกทั้งที่อยู่มาก่อนการประกาศเขตอนุรักษ์ป่า และการดำเนินการสำรวจพิสูจน์สิทธิ์ตามมติ ครม.เมื่อ 30 มิ.ย.2541 และคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 66/2557 ทำให้ประชาชนตกสำรวจเป็นจำนวนมาก

นอกจากนั้นการกำหนดไว้ว่าที่ดินทำกินจะต้องใช้อย่างต่อเนื่องก็กระทบต่อการทำไร่หมุนเวียนและการ เพราะการทำไร่หมุนเวียนจะมีช่วงรอบพักการใช้ที่ดินแปลงที่เคยมีการเพาะปลูกให้คืนกลับสภาพเดิมก่อนนานหลายปี