กลุ่มองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเปิดตัวสารคดีชุดใหม่ เผยให้เห็นผลกระทบที่รุนเแรงจากการพัฒนาเชื้อเพลิงฟอสซิลในประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจังหวัดระยอง ซึ่งเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ มีโรงงานมากกว่า 150 แห่ง รวมถึงโรงไฟฟ้าถ่านหินและโรงงานปิโตรเคมี

เมื่อช่วงเดือน พ.ย. 2567 งานเสวนาผ่านช่องทางออนไลน์ที่จัดโดย the Center for Energy, Ecology, and Development - CEED ร่วมกับกรีนพีซ ประเทศไทย นำเสนอสารคดีเรื่อง “ชะตากรรมระยอง: ชีวิตผู้คนกับศูนย์กลางเชื้อเพลิงฟอสซิลของประเทศไทย” เป็นครั้งแรก ซึ่งในงานเสวนานี้มีการนำเสนอข้อมูลเชิงลึกจากผู้เชี่ยวชาญในด้านต่าง ๆ  เช่น สิทธิมนุษยชนและสิทธิชุมชน และตัวแทนจากชุมชนในจังหวัดระยอง ร่วมพูดคุยเกี่ยวกับการเพิ่มขึ้นของการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล และการขับเคลื่อนเพื่อการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม

"สารคดีเรื่องนี้เน้นย้ำถึงต้นทุนชีวิตและสิ่งแวดล้อมจากการพัฒนาเชื้อเพลิงฟอสซิล โดยใช้ระยองเป็นกรณีศึกษาสำหรับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลอาจนำไปสู่อนาคตที่เต็มไปด้วยมลพิษ ซึ่งจะทำให้ชุมชนและระบบนิเวศต้องเผชิญกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น เมื่อสภาพภูมิอากาศแย่ลง เราจึงต้องเร่งเปลี่ยนผ่านจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเร่งด่วน" Gerry Arances กรรมการบริหารของ CEED กล่าว

รายงานของ CEED แสดงให้เห็นว่า การพัฒนาก๊าซฟอสซิลที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งอยู่ในประเทศไทย ซึ่งมีกำลังการผลิตรวม 15.9 กิกะวัตต์ และเพิ่มขึ้นอีก 2.2 กิกะวัตต์ตั้งแต่เดือน ก.ย. 2566

“เป็นเวลากว่าสามทศวรรษแล้วที่ชาวระยองต้องทนทุกข์ทรมานจากมลพิษทางอากาศและน้ำ การรั่วไหลของน้ำมัน และขยะอันตรายอันเป็นผลจากการเติบโตของอุตสาหกรรมฟอสซิลที่ขาดการควบคุม ชุมชนท้องถิ่นโดยเฉพาะชาวประมงและเกษตรกร ต้องเผชิญกับปัญหาสุขภาพถดถอย ด้านอาชีพและความเป็นอยู่ และชีวิตตกอยู่ในความเสี่ยง” จริยา เสนพงศ์ หัวหน้างานรณรงค์ด้านการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน กรีนพีซ ประเทศไทย กล่าว

ระยอง เป็นจังหวัดที่ตั้งอยู่ริมฝั่งตะวันออกของทะเลอ่าวไทย ถือเป็นจุดที่มีมลพิษรุนแรงที่สุดในประเทศไทย เนื่องจากมลพิษทางน้ำ อุบัติภัยทางอุตสาหกรรม และการลักลอบกำจัดขยะอันตรายโดยผิดกฎหมาย นับตั้งแต่เริ่มเปิดเขตอุตสาหกรรมแห่งนี้พบว่าระยองต้องประสบกับเหตุการณ์การรั่วไหลของน้ำมันครั้งใหญ่ถึง 2 ครั้ง คือในปี 2556 และ 2565

“ถึงเวลาแล้วที่เราต้องยุติการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล และมุ่งไปสู่การใช้พลังงานหมุนเวียนเป็นลำดับแรกในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงการปรับเป้าหมายใหม่เพื่อจำกัดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเฉลี่ยผิวโลกที่ 1.5 องศาเซลเซียส ตามความตกลงปารีส" จริยา กล่าวเพิ่มเติม

สารคดีเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามเพื่อการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมจากการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และในขณะที่หลายประเทศในภูมิภาค รวมถึงประเทศไทย ยังคงขยายโครงการพลังงานจากเชื้อเพลิงฟอสซิลทำให้ ชุมชนหลายแห่งจะยังคงต้องเผชิญกับผลกระทบจากการพัฒนาเหล่านี้

ชมสารคดีเรื่อง “ชะตากรรมระยอง: ชีวิตผู้คนกับศูนย์กลางเชื้อเพลิงฟอสซิลของประเทศไทย” ได้ที่
https://www.youtube.com/watch?v=Z9tNEH4lZYQ