สำนักข่าว SHAN ระบุว่ามีกรณีที่คนหนุ่มสาวในพม่าฆ่าตัวตายเพื่อหนีหรือประท้วงการบังคับเกณฑ์ทหารของสภากองทัพพม่า SAC ซึ่งเป็นคณะรัฐประหารที่ยังคงปกครองประเทศอยู่ โดยที่ SAC ทำการบังคับใช้กฎหมายเกณฑ์ทหารฉบับใหม่มาเป็นเวลา 1 ปีแล้ว ถึงแม้ว่ารัฐบาลเงาฝ่ายต่อต้าน NUG จะออกกฎหมายต่อต้านเกณฑ์ทหารมาคัดง้าง แต่ก็ยังไม่มีประสิทธิภาพมากพอ

เป็นเวลาหนึ่งปีมาแล้วที่ สภากองทัพพม่า SAC ได้ประกาศบังคับให้กฎหมายบังคับเกณฑ์ทหารในประเทศ สื่อ SHAN จึงทำการประเมินว่ามันได้ส่งผลอะไรกับสังคมพม่าบ้าง

สื่อ SHAN ระบุว่า รัฐบาลเงา NUG ได้ออกกฎหมายต่อต้านการเกณฑ์ทหารเพื่อมาคัดง้างกับกฎหมายบังคับเกณฑ์ทหารที่ว่านี้ แต่ก็ไม่ได้ผลมากพอ ถึงแม้ว่าจะมีการต่อสู้ขัดขืนด้วยความรุนแรงจากประชาชนและกลุ่มต่อต้านเผด็จการทหารเกิดขึ้นในพื้นที่ต่างๆ จำนวนมาก แต่กองทัพเผด็จการก็ยังคงสามารถทำการเกณฑ์ทหารต่อไปได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่สร้างความผิดหวังให้กับประชาชน

กฎหมายเกณฑ์ทหารฉบับใหม่ของ SAC ออกมาเพื่อแก้ไขปัญหาที่ SAC สูญเสียกำลังพลอย่างหนักเลยต้องการหากำลังมาเสริม มีการกำหนดให้ชายอายุระหว่าง 18-35 ปี และหญิงอายุ 18-27 ปี ต้องเข้าเกณฑ์ทหาร สำหรับทหารชำนาญการพิเศษนั้นมีการขยายอายุเกณฑ์ทหารเป็นชายอายุ 18-45 ปี และหญิงอายุ 18-35 ปี

สื่ออิระวดีประเมินไว้ในรายงานวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2568 ว่า จากเกณฑ์นี้ ทำให้มีผู้คน 17 ล้านรายเข้าข่ายต้องไปเกณฑ์ทหาร มีอยู่ 6.3 ล้านรายเป็นชาย และ 7.7 ล้านรายเป็นหญิง ในการเกณฑ์ทหารรอบที่ 9 นั้นทำให้กองทัพพม่า SAC ได้กำลังพลเพิ่ม 45,000 นาย

อย่างไรก็ตามองค์กรฮิวแมนไรท์นาว องค์กรสิทธิมนุษยชนนานาชาติที่มีฐานอยู่ในญี่ปุ่นที่มีสถานะที่ปรึกษาพิเศษขององค์การสหประชาชาติ ระบุว่าในรายงานว่า เมื่อเดือน ธันวาคม 2567 เจ้าหน้าที่ภาครัฐของพม่าจับตัวคนหนุ่มสาวไปเรียกค่าไถ่จากครอบครัว เพื่อแลกกับการที่พวกเขาจะไม่ต้องถูกบังคับเกณฑ์ทหาร ครอบครัวของหนุ่มสาวเหล่านี้ต้องจ่ายค่าไถ่มากกว่า 3,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ (ราว 101,000 บาท) เพื่อการนี้ และเจ้าหน้าที่ฝ่ายเผด็จการทหารมักจะเป็นคนเก็บเงินเอาไว้

รายงานของกลุ่มสิทธิมนุษยชนระบุอีกว่า กองกำลังพิทักษ์ประชาชน PDFs ซึ่งเป็นฝ่ายต่อต้าน ได้กล่าวหาว่า มีกองกำลังติดอาวุธฝ่ายเดียวกับเผด็จการทหารยังร่วมกระทำการลักพาตัวเรียกค่าไถ่แบบนี้ด้วย

มีกรณีที่ได้รับรายงานในหน้าสื่ออิระวดีเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม ระบุว่า มีหลายครอบครัวที่ไม่สามารถหาเงินมาจ่ายค่าไถ่ตัวลูกๆ ของพวกเขาที่ถูกบังคับเกณฑ์ทหารในย่างกุ้ง มีชาวย่างกุ้งรายหนึ่งบอกว่าในการเกณฑ์ทหารรอบใหม่นี้เปลี่ยนไปจากเดิม พวกเขาไม่สามารถจ่ายค่าไถ่ได้แบบเดิมแล้ว แต่กองทัพพม่าได้ทำการบังคับเกณฑ์ทหารอย่างอุกอาจ ทำให้มีการคัดตัวคนหนุ่มจำนวนมากที่สุดเท่าที่จะทำได้จากชุมชนต่างๆ ไปเป็นทหาร

หนีก็ไม่พ้น? กองทัพพม่าออกกฎห้ามชายอายุ 18-35 ปี รับบัตรประจำตัวแรงงานในต่างประเทศ OWIC

เมื่อราวปลายเดือน มกราคม ที่ผ่านมากองทัพพม่ายังได้ออกมาตรการใหม่ จำกัดชายอายุระหว่าง 18-35 ปี ที่อยู่ในข่ายต้องเกณฑ์ทหาร ไม่ให้รับบัตรประจำตัวแรงงานพม่าในต่างประเทศหรือ OWIC ทำให้กลายเป็นการห้ามไม่ให้พวกเขาเดินทางไปทำงานในต่างประเทศ

เรื่องนี้ทำให้ทางสำนักงานการจ้างงานในต่างประเทศระบุว่าการขอใบอนุญาต OWIC ใหม่จะไม่ได้รับการยอมรับ และคนที่มีใบอนุญาต OWIC อยู่แล้วก็อาจจะเผชิญกับความยากลำบากในการออกไปทำงานต่างประเทศ อีกทั้งยังห้ามโดยสิ้นเชิงไม่ให้คนที่ไม่มี OWIC ออกนอกประเทศ โดยจะมีการควบคุมตัวพวกเขาตั้งแต่ที่สนามบิน

มีผู้เดินทางจากพม่าไปต่างประเทศเปิดเผยว่า คนที่มีหนังสือเดินทางแบบเพื่อไปเยี่ยมเยือน หรือ PV นั้นจะต้องจ่าย "ค่าอำนวยความสะดวก" ราว 5 ล้านจ๊าด (ประมาณ 80,400 บาท) ให้กับเจ้าหน้าที่กองทัพพม่า, ให้กับตำรวจ และนายหน้า เพื่อที่จะผ่านตม. ที่สนามบินย่างกุ้งได้ ในตอนนี้กองทัพเผด็จการพม่าได้ขยายข้อจำกัดรวมมาถึงผู้ถือหนังสือเดินทางเพื่อทำงาน หรือ PJ ด้วยแล้ว

1 ปี กม.เกณฑ์ทหารฉบับใหม่ ประชากรร้อยละ 26 เข้าข่าย หลังจากนั้นเกิดอะไรขึ้นบ้าง

กองทัพพม่า SAC เริ่มบังคับใช้กฎหมายเกณฑ์ทหารฉบับใหม่เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2567 ทางกองทัพพม่าประกาศว่ามีคนหนุ่มสาว 14 ล้านราย ที่เข้าข่ายต้องเกณฑ์ทหาร นับเป็นร้อยละ 26 ของประเทศพม่าที่มีประชากรทั้งหมด 54 ล้านคน มีการละวางโทษผู้ที่หนีการเกณฑ์ทหารให้ต้องโทษจำคุก 3-5 ปี รวมถึงสั่งปรับ การแกล้งป่วยหรือทุพพลภาพเพื่อหนีการเกณฑ์ทหารจะถูกลงโทษจำคุก 5 ปี

ไม่กี่วันหลังจากที่มีการออกกฎหมายเกณฑ์ทหารฉบับใหม่ มินอ่องหล่าย หัวหน้าคณะรัฐประหารก็กล่าวให้ความชอบธรรมแก่กฎหมายฉบับนี้ว่า มีเจตนาเพื่อรักษาความมั่นคงแห่งชาติ สันติภาพ และความสงบสุข เท่านั้น

กองทัพพม่ายังอัดฉีดให้กับการเดินขบวนสนับสนุนการเกณฑ์ทหารในเมืองต่างๆ มากกว่า 30 แห่งทั่วประเทศพม่าด้วย รวมถึงมีความพยายามโฆษณาชวนเชื่อเรื่องเกณฑ์ทหาร ผ่านทางโปสเตอร์, ใบปลิว, การพูดปราศรัยปลุกเร้า และ กระทั่งการข่มขู่ ไปพร้อมๆ กับการพยายามสร้างภาพลักษณ์ว่าการบังคับเกณฑ์ทหารเป็นเรื่องดูดี

แต่เรื่องนี้ก็ทำให้คนหนุ่มสาวพากันแห่หนีออกจากประเทศ จนก่อให้เกิดกรณีที่มีผู้หญิง 2 คนเสียชีวิตจากการที่คนเหยียบกันเพราะความแออัด เหตุเกิดที่สำนักงานหนังสือเดินทางในมัณฑะเลย์ ในตอนนั้นผู้คนหลายพันคนแห่ไปทำหนังสือเดินทางเพราะไม่อยากเกณฑ์ทหาร ทำให้เกิดการเบียดเสียดกันเกิดขึ้น

นอกจากนี้ยังมีเหตุที่กองทัพพม่าไปบังคับเกณฑ์ทหารชาวโรฮิงญาที่รัฐยะไข่ ซึ่งนักสิทธิมนุษยชนกล่าวหาว่ากองทัพพม่าพยายามใช้ชาวโรฮิงญาเป็นโล่มนุษย์

ทหารพม่า บก.ภาคตะวันออกเฉียงเหนื กองพัน 902 และ 354 หลังยึดคืนพื้นที่มาจากทหารตะอาง TNLA ที่ตองคำ รัฐฉานตอนเหนือ ภาพถ่ายเมื่อ 28 ก.พ. 2568 (ที่มา: Telegram/Tatmadaw Daily Activity)

ต่อมาก็เริ่มมีการบังคับเกณฑ์ทหารในพื้นที่อื่นๆ ของพม่า สลับกับการใช้การโฆษณาชวนเชื่อ รวมถึงการกำชับให้มีการสอดแทรกเรื่องความรักชาติให้กับทหารเกณฑ์ชุดใหม่ ถึงเดือน เมษายนปี 2567 ก็เริ่มมีการฝึกทหารเกณฑ์ชุดใหม่ตามฐานทัพต่างๆ ทั่วประเทศ

มีการละเว้นการเกณฑ์ผู้หญิงไปเป็นทหารในช่วงที่มีการเกณฑ์ชุดแรกๆ แต่ต่อมาก็เริ่มมีการเกณฑ์ผู้หญิงที่ยังไม่แต่งงานและมีอายุเข้าข่ายเข้าไปเป็นทหารด้วย มาจนถึงวันที่ 30 มกราคม ของปี 2568 ก็เริ่มมีการฝึกทหารเกณฑ์ชุดที่ 9 ทางกองทัพพม่าเริ่มเรียกตัวผู้หญิงในย่างกุ้งตามบัญชีของผู้เข้าข่ายต้องเกณฑ์ทหาร สร้างความตื่นตระหนกและบีบให้ประชาชนจำนวนมากหนีออกจากประเทศ

แต่นอกเหนือจากการหนีออกจากประเทศแล้ว บางคนที่ไม่อยากถูกเกณฑ์ทหาร ก็ได้ใช้วิธีที่น่าเศร้ายิ่งกว่านั้น

หนุ่มสาวพม่าปลิดชีพตัวเอง เพราะไม่อยากถูกกองทัพพม่าเกณฑ์ไปรบ

การบังคับเกณฑ์ทหารยังได้ส่งผลเลวร้ายต่อสายใยทางสังคมด้วย มีหนุ่มสาวชาวพม่าบางส่วนที่ไม่อยากถูกเกณฑ์ไปรบให้กับฝ่ายเผด็จการทหาร ใช้วิธีการฆ่าตัวตายเพื่อต่อต้านหรือหนีจากเรื่องนี้

มีวิดีโอในยูทูบของ Thein Myat นักข่าวอิสระเจ้าของสื่อ Think Media พูดถึงการจับใบสุ่มเกณฑ์ทหารของพม่าว่าเป็น "หวยโชคร้าย" ใครที่จับได้หวยโชคร้ายนี้จะต้องถูกบังคับให้ไปรบเพื่อกองทัพพม่า SAC

ในพอคแคสต์ของ Thein Myat มีการพูดถึงกรณีต่างๆ หลายกรณี ที่ผู้จับได้หวยโชคร้ายเลือกที่จะจบชีวิตตัวเองแทนการไปรบเพื่อกองทัพพม่า เรื่องนี้เกิดขึ้นในหลายพื้นที่ และบางครั้งก็กระทำไปเพื่อแสดงออกในเชิงประท้วง เช่น กรณีของ Aung Thura Oo จากภาคอิรวดี ที่ดื่มยาพิษฆ่าตัวตายเพื่อประท้วงเรื่องการบังคับเกณฑ์ทหาร

มีบางคนที่อยากหนีแต่กลัวว่าครอบครัวจะได้รับผลกระทบก็เลยเลือกวิธีจบชีวิตตัวเองแทน คือกรณีของ  Aung Lin Naing เขาเขียนจดหมายลาตายเอาไว้ด้วยระบุว่าเขารู้ดีว่าการฆ่าตัวตายถือเป็นบาปตามคำสอนศาสนาพุทธแต่ก็จะขอชดใช้กรรมในชาติหน้าแทน เขาบอกว่าเขาเกลียดชังเผด็จการทหารเข้ากระดูกดำและจะไม่ยอมต่อสู้อยู่ข้างฝ่ายเผด็จการทหารเป็นอันขาด ในทางตรงกันข้ามเขามองว่าฝ่ายปฏิวัติต่อต้านกองทัพพม่านั้นถือเป็นเพื่อนของเขา

กฎหมายนานาชาติ กับการบังคับเกณฑ์ทหาร

ในกฎหมายนานาชาตินั้น ระบุถึงการบังคับเกณฑ์ทหารไว้ว่า "การเกณฑ์ทหารถูกมองว่าเป็นการใช้อำนาจอธิปไตยของรัฐ และไม่มีข้อบัญญัติใดๆ ในกฎหมายนานาชาติที่ห้ามเรื่องนี้ เว้นแต่กรณีผู้กระทำที่ไม่ใช่รัฐ (กลุ่มกบฏ/กองกำลังผสม/กลุ่มหัวรุนแรง) ทำการบังคับเกณฑ์ทหาร ก็จะนับเป็นการละเมิดกฎหมายนานาชาติเสมอ เช่นเดียวกับการบังคับใช้ทาสหรือการลักพาตัว"

ถึงแม้จะไม่มีการระบุห้ามในกฎหมายนานาชาติ แต่การที่ภาครัฐบังคับเกณฑ์ทหารก็อาจจะนับเป็นการละเมิดสิทธิปัจเจกบุคคลได้ในบางกรณี เช่น การจับตัวไปโดยพลการโดยไม่ได้มีหมายแจ้งหรือหมายเรียก การส่งตัวไปรบโดยไม่มีโอกาสได้อุทธรณ์ต่อกระบวนการนั้นๆ การข่มขู่บังคับให้สู้รบเพื่อรัฐในแบบสุดขั้วเช่นการสั่งให้ไปรบไม่เช่นนั้นจะสังหารหรือทารุณกรรม การส่งตัวไปรบทั้งที่กำลังเผชิญกับปัญหาสุขภาพร้ายแรงหรือความพิการ ไปจนถึงการเกณฑ์เด็กไปรบ

สภาพการณ์ของพม่าในตอนนี้ฝ่ายกองทัพพม่ายังคงควบคุมเมืองใหญ่ๆ อย่างย่างกุ้ง, มัณฑะเลย์ และอื่นๆ อยู่ ทำให้พวกเขายังคงสร้างความชอบธรรมให้กับอิทธิพลของตัวเองในเมืองเหล่านี้ได้ แต่ในระดับประเทศแล้วฝ่ายต่อต้านยึดครองพื้นที่ได้เกินครึ่งหนึ่งของประเทศพม่า

สมัชชาสหประชาชาติไม่ได้ให้การยอมรับทั้งฝ่ายกองทัพพม่า SAC หรือฝ่ายรัฐบาลเงาฝ่าย NUG แต่ก็ยังคงให้ U Kyaw Moe Htun ผู้ที่สนับสนุน NUG ยังคงดำรงตำแหน่งเอกอัครราชทูตพม่าประจำยูเอ็นต่อไป ถึงแม้ว่าเขาจะปฏิบัติหน้าที่ได้จำกัดก็ตาม

เรียบเรียงจาก

• Timeline—One Year On: Key Developments in Junta’s Fast-Track Conscription, The Irrawaddy, 08-02-2025
• FORCED CONSCRIPTION LEADS TO SUCIDAL PROTEST WAVE: All stakeholders interested only in youth becoming cannon fodders, SHAN, 03-01-2025
• Myanmar junta restricts overseas employment for conscription-eligible men, Mizzima, 03-02-2025