เครือข่ายแรงงาน-ไรเดอร์ ยื่นหนังสือถึงกระทรวงแรงงาน ถอนร่าง พ.ร.บ.แรงงานอิสระ ย้ำปัญหาตีความแรงงานแพลตฟอร์ม เป็น 'แรงงานกึ่งอิสระ' เสี่ยงผลักแรงงานไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย เสนอออกกฎกระทรวงทำให้สถานะการจ้างแรงงานแพลตฟอร์มชัดเจน
ด้านภาครัฐระบุตอนนี้ร่างกฎหมายรอเข้า ครม. แต่ยังใช้เวลาอีกนาน ยืนยันไม่มีการถอนร่างฯ ระหว่างนี้จะมีจัดเวทีระดมความเห็นจากผู้นำไรเดอร์ เพื่อแนบประกอบพิจารณาของ ครม. และออกกฎกระทรวงช่วยเหลือแรงงานแพลตฟอร์ม ให้ครอบคลุมและตรงจุด
18 เม.ย. 2568 ผู้สื่อข่าวรายงานวันนี้ (18 เม.ย.) ที่ห้องประชุมแรงงานสัมพันธ์ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน ตัวแทนสมาชิกสหภาพคนทำงาน สถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม (JELI) สหภาพคนทำงานแพลตฟอร์มไรเดอร์-รังสิต และตัวแทนกลุ่มไรเดอร์เซ็นเตอร์ รวม 12 คน ได้เดินทางมายื่นหนังสือถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน เพื่อคัดค้านการนำร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ (พ.ร.บ.แรงงานอิสระ) พ.ศ. ... เข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) โดยมี บุปผา สุดเขต รองปลัดกระทรวงแรงงาน เป็นตัวแทนรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน รับหนังสือ
ข้อเรียกร่องของสหภาพคนทำงาน และขบวนการแรงงานเพื่อประชาธิปไตย มีรายละเอียดดังนี้
- คัดค้านร่างพระราชบัญญัติส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระโดยกระทรวงแรงงาน
- ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน อาศัยอำนาจตามมาตรา 6 พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ออกกฎกระทรวงเพื่อสร้างความชัดเจนเรื่องสถานะการจ้างงานระหว่างแรงงานแพลตฟอร์ม และบริษัทแพลตฟอร์ม เพื่อให้พวกเขาได้รับการคุ้มครองตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน การป้องกันอันตรายจากการทำงานและสิทธิประโยชน์กองทุนเงินทดแทน และได้เข้าสู่ระบบกองทุนประกันสังคม มาตรา 33 รวมทั้งได้รับสิทธิเสรีภาพอำนาจการร่วมตัวและเจรจาต่อรองตามกฎหมายแรงงานสัมพันธ์
- ไม่แบ่งแยกและลดทอนสิทธิแรงงาน
ก่อนการยื่นหนังสือตัวแทนแรงงานได้ร่วมหารือกับ บุปผา สุดเขต รองปลักกระทรวงแรงงาน และเจ้าหน้าที่ข้าราชการระดับสูงของกระทรวงแรงงาน ถึงปัญหาของ พ.ร.บ.แรงงานอิสระ
เบื้องต้น สมยศ พฤกษาเกษมสุข ตัวแทนสมาชิกกลุ่มสหภาพคนทำงาน กล่าวว่า เหตุผลที่มายื่นหนังสือ เพราะว่าต้องการให้กระทรวงแรงงานถอนร่างฯ ออกจากที่ประชุม ครม. เพราะมองว่าการออก พ.ร.บ.แรงงานอิสระ จะทำให้แรงงานแพลตฟอร์ม หลุดออกจากสถานะนิติสัมพันธ์แรงงานสัญญาจ้าง และเข้าไปเป็น 'แรงงานกึ่งอิสระ' แทน ซึ่งการนิยามเช่นนี้จะทำให้แรงงานแพลตฟอร์มเข้าไม่ถึงการคุ้มครองตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน
สมยศ พฤกษาเกษมสุข
สมยศ อยากเสนอให้รัฐมนตรีใช้อำนาจตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 6 ออกกฎกระทรวงทำให้การจ้างงานของไรเดอร์มีควาามชัดเจน เป็นแรงงานสัญญาจ้าง เพื่อแก้ไขปัญหาการเข้าไม่ถึงสิทธิของแรงงานแพลตฟอร์ม มีอำนาจต่อรอง ได้เข้าระบบประกันสังคม มาตรา 33 และได้รับการคุ้มครองจากกองทุนเงินทดแทน
"เราไม่ประสงค์อยากจะให้เกิดกฎหมายฉบับนี้เลย ง่ายๆ จะทำแท้งมัน เหตุที่ว่าเขาได้พิจารณาแล้วว่าสถานะภาพเขามีนิติสัมพันธ์นายจ้าง-ลูกจ้างสามารถใช้กฎหมายคุ้มครองแรงงานได้ ดังนั้น เราเสนอว่าถ้ารัฐมนตรีใช้อำนาจตามมาตรา 6 ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ออกกฎกระทรวงเพื่อให้มีความชัดเจนในการจ้างงานไรเดอร์ พนักงานไรเดอร์เหล่านี้ก็จะได้รับการคุ้มครองในเรื่องค่าจ้าง ชั่วโมงการทำงาน ความคุ้มครองอันตรายการจากทำงาน รวมถึงอยู่ในประกันสังคม มาตรา 33 ได้ด้วย ก็จะแก้ปัญหาพื้นฐานได้ เราก็เลยเห็นว่าความร้ายแรงของ พ.ร.บ.แรงงานอิสระ จะเป็นการทำลายสถานะภาพตามกฎหมายของเขา" สมยศ กล่าว
สมยศ กล่าวด้วยว่า ปัญหาการคุ้มครองสิทธิแรงงานของไรเดอร์คือพวกเขาถูกบิดเบือนรูปแบบการจ้างงานว่าเป็น ‘แรงงานจ้างทำของ’ ทำให้บริษัทแพลตฟอร์มไม่ต้องจัดหาสวัสดิการ หรือนำแรงงานเข้าสู่ระบบประกันสังคม มาตรา 33 ทั้งที่ในความเป็นจริง ไรเดอร์เองก็ทำงานแบบมีสัญญาจ้าง และบริษัทแพลตฟอร์มมีอำนาจบังคับบัญชาหรือลงโทษตัวแรงงานได้ ดังนั้น การแก้ไขปัญหาของไรเดอร์คืออยากให้มีฐานะเท่าเทียมกับลูกจ้างทั่วไปทุกคน โดยอาจจะใช้วิธีการออกกฎกระทรวง หรือแก้ไขกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ครอบคลุมแรงงานแพลตฟอร์ม
ฉัตรชัย พุ่มพวง สมาชิกสหภาพคนทำงาน ให้ความเห็นด้วยว่า ระบบเศรษฐกิจปัจจุบันมีลักษณะผลักดันคนออกจากการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงานเพื่อลดต้นทุน ทั้งที่การจ้างงานแบบเหมาบริการ หรือแรงงานแพลตฟอร์ม มีชั่วโมงการทำงานที่ยาวนาน ยกตัวอย่าง อาชีพไรเดอร์บางคนขับรถ 10-14 ชั่วโมงต่อวัน ต้องเผชิญความเสี่ยงอันตรายบนท้องถนน แต่กลับไม่ได้การคุ้มครองตามกฎหมาย และไม่มีอำนาจต่อรองนายจ้าง สิ่งที่พวกเขาต้องการคือสวัสดิการ การคุ้มครอง และอำนาจต่อรองที่เท่าเทียมกัน ไรเดอร์หรือแรงงานแพลตฟอร์มควรอยู่ในมาตรฐานเดียวกับ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ไม่ควรมีการแบ่งแยกแรงงานอีก
พ.ร.บ.แรงงานอิสระ เอื้อนายทุน ผลักภาระดูแลแรงงานโดยใช้ภาษีประชาชน
อีกประเด็นที่ เยาวภา ดอนเส สมาชิก JELI ได้อภิปรายในที่ประชุม มองว่า พ.ร.บ.แรงงานอิสระ ที่นิยามให้แรงงานแพลตฟอร์มเป็นแรงงานกึ่งอิสระ กำลังทำให้พวกเขาเข้าไม่ถึงการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน และเมื่อเกิดอุบัติเหตุหรือการเจ็บป่วย รัฐก็ต้องใช้ภาษีประชาชนเข้ามาเยียวยาและดูแลไรเดอร์เหล่านี้แทนบริษัทแพลตฟอร์มที่ไม่ต้องออกค่าใช้จ่ายแต่อย่างใด
"ถ้าเรามองสถานประกอบการทั่วไป นายทุนเป็นคนลงทุนทุกอย่าง แต่คนงานแพลตฟอร์มต้องซื้อทุกอย่าง ลงทุนกับทุกอย่างเพื่อจ้างงานตัวเองรับค่าจ้างถูกๆ ต้องเสี่ยงกับภาวะอันตราย ปกติเราทำงานในโรงงานชีวิตของเราความเสี่ยงเหมือนเส้นด้ายขาดๆ แต่ไรเดอร์เหมือนเส้นด้ายเปื่อยๆ ที่กำลังวิ่งผ่านพายุฝน แต่ว่าเขาไม่ได้อะไรเลย แม้แต่บางแพลตฟอร์มมีประกันเสียชีวิตให้เขา 1 แสนบาท แต่มีเงื่อนไขว่าต้องไม่เสียชีวิตบนอานมอเตอร์ไซค์ ในขณะที่เราเป็นไรเดอร์ เราขับรถไปส่งของ มันจะเป็นไปได้ยังไงที่เราเสียชีวิตจะไม่อยู่บนอานมอเตอร์ไซค์
"พ.ร.บ.ฉบับนี้หากออกมาก็จะเป็นผลเสียกับแรงงาน ขณะที่บริษัทแพลตฟอร์มโตเอาๆ… แต่ความรับผิดชอบต่อแรงงานไม่มีสักนิดเดียว ต้องให้ใช้ภาษีในการรับผิดชอบต่อแรงงานแพลตฟอร์ม แทนที่เขา (แรงงานแพลตฟอร์ม) จะได้ใช้กองทุนประกันสังคม มาตรา 33 หรือกองทุนเงินทดแทนคุ้มครองไรเดอร์ และครอบครัว เราเลยไม่เห็นด้วยกับ พ.ร.บ.ฉบับนี้" เยาวภา กล่าว
เตรียมจัดเวทีรวมความเห็นตัวแทนไรเดอร์
บุปผา สุดเขต รองปลัดกระทรวงแรงงาน และเป็นประธานอนุกรรมการกำหนดแนวทางคุ้มครองคนที่ประกอบอาชีพไรเดอร์ กล่าวอัปเดตว่า ตอนนี้ร่าง พ.ร.บ.ส่งเสริมและคุ้มครองแรงงานอิสระ กำลังอยู่ระหว่างรอเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี และยังต้องใช้เวลาอีกนานถึงจะประกาศบังคับใช้เพราะยังต้องไปผ่านที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร และวุฒิสภา ระหว่างนี้กระทรวงแรงงานจะรวบรวมความเห็นจากแรงงานแพลตฟอร์มไรเดอร์ เช่น เรื่องสวัสดิการ การประกันค่ารอบ และอื่นๆ เพื่อนำไปประกอบการพิจารณาของคณะรัฐมนตรี และทำมาตรการ ออกกฎกระทรวงภายใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน เพื่อช่วยเหลือไรเดอร์
บุปผา สุดเขต
อย่างไรก็ดี สมยศ และเรวิภา น้ำใจดี สมาชิกไรเดอร์เซ็นเตอร์ เสนอว่าให้มีการยับยั้งการเสนอกฎหมายเข้าที่ประชุม ครม.ก่อนได้หรือไม่ และให้มีการทำเวทีรับฟังความเห็นเพื่อออกกฎกระทรวงขึ้นมาก่อน
เรวิภา กล่าวต่อว่ายังไม่อยากให้ผ่าน พ.ร.บ.แรงงานอิสระ และอยากให้เรื่องการคุ้มครองแรงงานเป็นเรื่องเร่งด่วนมากกว่า เพราะว่าการบาดเจ็บเสียชีวิตของไรเดอร์เกิดขึ้นทุกนาที
"มันควรจะต้องเอามาคุย และต้องเป็นเรื่องเร่งด่วน อย่าเพิ่งผ่านตัวนี้ออกไป เพราะว่าเราทำงาน เราต้องการสิ่งที่เหมือนๆ กับพี่น้องแรงงานคนอื่นๆ ที่พึงมีและพึงได้ เพราะว่าทุกวันนี้ออกไปข้างนอก เราอาจจะบาดเจ็บหรือเสียชีวิตเลย" เรวิภา กล่าว
รองปลัดกระทรวงแรงงาน ยืนยันว่า พ.ร.บ.แรงงานอิสระมีความสำคัญ และร่างกฎหมายที่ตอนนี้อยู่ในขั้นตอนรอเข้าที่ประชุม ครม. ก็คงไม่ได้มีการถอนร่างกฎหมายออกมา แต่ก็ไม่มีการเร่งรัดการเสนอกฎหมาย
นอกจากนี้ ผู้เข้าร่วมประชุมยังได้เสนอให้มีการเชิญตัวแทนกลุ่มไรเดอร์กลุ่มต่างๆ บริษัทแพลตฟอร์ม และนักวิชาการเข้าร่วมการประชุมด้วย เพื่อมาร่วมออกความเห็นเรื่องการคุ้มครองแรงงาน
สุภาภรณ์ พันธ์ประสิทธิ์ (สวมแจ๊คเก็ต LINE MAN) เป็นตัวแทนมอบหนังสือ
ฉัตรชัย กล่าวหลังหารือว่า ทางภาครัฐเขาฟัง แต่ไม่แน่ใจว่าเข้าใจมากขนาดไหน เหมือนเขาจะบอกว่า พ.ร.บ.แรงงานอิสระมันจำเป็นในการคุ้มครองแรงงาน แต่ตัวเนื้อหามันไม่ได้คุ้มครองจริงๆ เพราะมันไม่ได้ให้อำนาจต่อรอง ไม่ได้ทำให้แรงงานปลอดภัยมากขึ้น ไม่ได้ทำให้เขาทำงานหนักน้อยลง มันแค่ชื่อว่าคุ้มครอง แต่คิดว่ามันไม่ได้คุ้มครองจริงๆ กลัวว่าทำกฎหมายขึ้นมา เพื่อสร้างปัญหาใหม่
อีกทั้ง ปัญหาคือกฎหมายฉบับนี้แบ่งแยกคนงานไปเรื่อยๆ ทำให้มาตรฐานชีวิตแรงงานแย่ลง ซึ่งมันไม่ควรมีกฎหมายที่ไปรับรองมาตรฐานแตกต่างกัน ควรทำให้แรงงานได้รับการคุ้มครองที่ดีเท่ากันทั้งหมด
ภาคผนวก
นิยามของ 'แรงงานกึ่งอิสระ' ถูกระบุไว้ในร่าง พ.ร.บ.แรงงานอิสระ มาตรา 10 ซึ่งกำหนดว่าผู้ประกอบอาชีพกึ่งอิสระ ได้แก่ ผู้ประกอบอาชีพดังต่อไปนี้
(1) รับจ้างหรือให้บริการขนส่งคนโดยสาร สิ่งของ หรืออาหาร ทำความสะอาด หรือบริการอื่นๆ ซึ่งยอมรับข้อตกลงและเงื่อนไขการให้บริการตามที่ผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล กำหนดไว้ โดยได้รับค่าตอบแทนผ่านผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล
(2) รับจ้างหรือให้บริการตาม (1) ซึ่งยอมรับข้อตกลงและเงื่อนไขการให้บริการตามที่ผู้ประกอบธุรกิจ ซึ่งไม่ใช่ผู้ประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลกำหนดไว้ โดยได้รับค่าตอบแทนผ่านผู้ประกอบธุรกิจนั้น
