มีการตรวจพบว่าแม่น้ำกกมีการปนเปื้อนสารหนูเกินกว่ามาตรฐาน จากการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธ ในรัฐฉาน ใกล้เขตชายแดนไทย ซึ่งสารพิษนี้จะส่งผลข้ามพรมแดนมาตามแม่น้ำ ทำให้กระทบทั้งไทย ลาว พม่า สำหรับในไทยนั้นมีกรณีคนป่วยเพราะสารพิษเหล่านี้แล้ว รวมถึงมีเด็กสองคนใน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ที่กินปลาในแม่น้ำกกประจำแล้วพบว่ามีสารหนูในตัวเกินมาตรฐาน

ที่มาภาพ: Niwat Kantawong

เลขาธิการคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง MRC กำลังดำเนินการอย่างใกล้ชิดกับหน่วยงานระดับชาติของ ลาว, พม่า และไทย เพื่อชี้ให้เห็นปัญหาคุณภาพของน้ำในแม่น้ำกก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของแม่น้ำโขง เมื่อไม่นานนี้พวกเขาได้ตรวจประเมินคุณภาพน้ำพบว่า 4 ใน 5 จุดตรวจวัด มีสารหนูปนเปื้อนเกินมาตรฐานอยู่ที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร

สำหรับการตรวจวัดที่จุดต้นน้ำที่ เมืองหัวโขง และจุด C1 รวมถึงจุดปลายน้ำที่หลวงพระบาง ประเทศลาว พบว่ามีสารหนูน้ำต่ำกว่าปริมาณที่กำหนดไว้ ทำให้มีการตั้งข้อสันนิษฐานว่าการปนเปื้อนที่เกิดขึ้นที่จุด C2 ถึง C5 นั้น น่าจะเป็นเพราะมีสารพิษเข้าสู่แม่น้ำในช่วงระหว่างจุด C1-C5

ทั้งนี้ในรายงานยังระบุว่า สิ่งที่แตกต่างจากการตรวจวัดแม่น้ำกกในไทยครั้งที่แล้ว คือพบว่าไม่มีสารตะกั่วในแม่น้ำโขงที่พาดผ่านลาว

มีการเปรียบเทียบกับการประเมินเมื่อเดือน พฤษภาคม 2568 โดยกรมควบคุมมลพิษของไทย PCD ระบุว่า ระดับสารพิษในแม่น้ำโขงยังคงที่อยู่ที่ระดับ 0.025 มิลลิกรัมต่อลิตร

นอกจากนี้ยังมีการตรวจพบว่ามีสารหนูอยู่ในแม่น้ำโขงตามชายแดน ลาว-พม่า ซึ่งหมายความว่าเป็นไปได้ที่แหล่งสารพิษอาจจะมาจากนอกเขตแดนของลาว

ก่อนหน้านี้เคยมีข่าวเรื่องที่ว่าการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธในรัฐฉานของพม่าใกล้กับชายแดนไทย ซึ่งเป็นพื้นที่ยึดครองโดยกองทัพสหรัฐว้า USWA ได้ใช้สารพิษในการถลุงแร่ เรื่องนี้ได้สร้างความกังวลเรื่องสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน โดยที่ทั้งเจ้าหน้าที่รัฐของไทยและกลุ่มอนุรักษ์ ต่างก็เตือนเรื่องการปนเปื้อนของสารพิษในแม่น้ำกก

มูลนิธิสิทธิมนุษยชนฉาน ระบุว่า เหมืองแร่แรร์เอิร์ธเหล่านี้ใช้สารเคมีที่มีความเป็นพิษสูงในกระบวนการถลุงแร่ ถ้าหากสารพิษเหล่านี้ไหลลงไปในแม่น้ำ ก็อาจจะสร้างผลกระทบข้ามพรมแดนได้

โดยที่แม่น้ำกกนั้นไหลจากรัฐฉานไปยังจังหวัดเชียงใหม่และเชียงรายของไทย ซึ่งมีการพบสัญญาณการปนเปื้อนสารพิษในแม่น้ำทั้งจาก ชุมชนท้องถิ่น, สัตว์ป่า และผู้ประกอบการการท่องเที่ยว มีกลุ่มชาวประมงในอำเภอเชียงของ บอกว่า พวกเขาพบปลาแค้ที่มีตุ่มแดงแบบโดนสารพิษจากแม่น้ำโขง มีคนทำงานปางช้างพาช้างไปอาบน้ำในแม่น้ำกกที่ตำบลแม่ยาว เชียงราย แล้วก็ป่วยทั้งคนและช้าง ซึ่งหมอบอกว่ามาพวกเขาโดนสารพิษปนเปื้อน

นอกจากนี้ยังเคยมีกรณีตรวจพบค่าสารหนูเกินมาตรฐานในเด็ก 2 คน ที่อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ เด็กสองคนนี้อายุอายุ 6 ขวบ และ 2 ขวบ พวกเขากินปลาจากแม่น้ำกกเป็นประจำ ในรายงานข่าวระบุอีกว่านอกจากสารหนูแล้ว ยังมีการตรวจพบสารโลหะหนักอื่นๆ ในแม่น้ำกก อย่างสารตะกั่วและแมงกานีสเกินมาตรฐานอีกด้วย

สำหรับระดับสารพิษของแม่น้ำโขงในลาวที่วัดได้ครั้งนี้ ถูกจัดว่าเป็นสถานการณ์ที่ "ค่อนข้างร้ายแรง" ตามหลักแนวทางของ MRC ในเรื่องการโต้ตอบฉุกเฉินและการจัดการคุณภาพน้ำ เรื่องนี้ทำให้ทาง MRC แจ้งต่อประเทศที่มีโอกาสจะได้รับผลกระทบ รวมถึงมีการจัดประชุมและประเมินผลเพื่อเสนอให้ทั้ง 3 ประเทศ คือ ไทย, ลาว, พม่า มีการติดตามผลเรื่องสารพิษในแม่น้ำ โดยมีแผนการที่จะจัดประชุมที่จังหวัดเชียงราย ในวันที่ 21 มิถุนายน ที่จะถึงนี้

MRC เป็นองค์การระหว่างรัฐบาลที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2538 เพื่อส่งเสริมการหารือและความร่วมมือเกี่ยวกับพื้นที่ลุ่มน้ำโขงตอนล่าง โดยตั้งอยู่บนฐานของข้อตกลงแม่โขง ที่มีประเทศไทย, ลาว, กัมพูชา, เวียดนาม ร่วมลงนาม ทั้งนี้ MRC ยังเป็นพื้นที่ในภูมิภาคสำหรับการทูตเรื่องแหล่งน้ำ และศูนย์รวมความรู้ด้วย

เรียบเรียงจาก
MRC Addresses Kok River Water Quality Concerns, Regional Meeting Set for Next Steps, Mekong River Commission, 03-07-2025
Toxic Crisis Along the Kok River: Satellite Images Reveal Rare Earth Mining Near Thai Border Pollution Sickens Elephants, Threatens Fisheries and Tourism, สำนักข่าวชายขอบ, 18-05-2025
ตรวจพบสารหนูเกินมาตรฐานใน 2 หนูน้อยเชื่อเหตุจากกินปลาแม่น้ำกก-ทางการสั่งปิดข่าว สส.-นักวิชาการจี้รัฐเร่งวางแผนรับมือความเสี่ยง-แนะทำบ่อบำบัดน้ำใช้ให้ชาวบ้าน, สำนักข่าวชายขอบ, 07-07-2025