บทวิเคราะห์ในสื่ออิระวดี มองว่า การที่ปฏิบัติการ 1027 ซึ่งเริ่มมาตั้งแต่ปี 2566 ของ "พันธมิตรสามภราดรภาพ" (3BHA) ยึดพื้นที่ชายแดนพม่า-จีนทางตอนเหนือของรัฐฉานไว้ได้บางส่วน พื้นที่ที่ยึดมาได้ ทำให้กองกำลังมีช่องทางเปิดด่านเก็บภาษีรายได้ ได้ทดลองการปกครองของตัวเอง รวมถึงสะท้อนการจัดดุลอำนาจในพื้นที่อีกด้วย

เป็นเวลาเกือบ 2 ปีแล้ว ที่พันธมิตรสามภราดรภาพ 3BHA มีปฏิบัติการรุกคืบต่อสภากองทัพพม่า ที่เรียกว่า ปฏิบัติการ 1027 ซึ่งปฏิบัติการของพวกเขามีการเข้ายึดพื้นที่ที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจและการเมือง หนึ่งในนั้นคือพื้นที่ชายแดนพม่า-จีน ความยาว 169 กม. ที่เมืองหมู่เจ้ (Muse) และด่านจินซานจ็อต (Kyin San Kyawt) ซึ่งเป็นพื้นที่ด้านการค้าที่สำคัญ

กลุ่มพันธมิตรสามภราดรภาพ หรือ 3BHA ประกอบด้วยกลุ่มกองกำลังชาติพันธุ์ฝ่ายต่อต้านของพม่า 3 กลุ่ม ได้แก่ กองกำลังตะอาง (TNLA) กองกำลังโกก้าง (MNDAA) และกองกำลังอาระกัน (AA) พวกเขาร่วมมือกันปฏิบัติการ 1027 มาตั้งแต่วันที่ 27 ต.ค. 2566 ในพื้นที่ต่างๆ ของพม่า

การที่ 3BHA สามารถยึดครองพื้นที่ชายแดนการค้าพม่า-จีนไว้ได้ 169 กม. ทำให้พวกเขาได้รับมากกว่าแค่ทรัพย์สินที่ชิงมาได้จากการสู้รบ แต่ยังทำให้พวกเขามีแหล่งรายได้ที่สำคัญสำหรับกลุ่มแนวร่วมฝ่ายต่อต้านรัฐบาลทหารพม่า ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสมดุลอำนาจในทางตอนเหนือของรัฐฉาน ในขณะเดียวกัน ก็กลายเป็นการทดสอบความสามารถของพวกเขาในการปกครองพื้นที่จริงๆ ด้วย

สื่ออิระวดี มองว่า ปฏิบัติการ 1027 ของแนวร่วม 3BHA นั้นได้แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการประสานงานรุกคืบ การยึดพื้นที่ยุทธศาสตร์ และการปักหลักควบคุมพื้นที่ๆ สู้รบกันไว้ได้ ในแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

ในแง่ของเศรษฐกิจนั้น 3BHA สามารถควบคุมประตูด่านหลัก 2 ใน 3 แห่ง ของสถานีการค้าหมู่แจ้ได้ ทำให้พวกเขาสามารถใช้เป็นแหล่งรายได้ เนื่องจากประตูด่านการค้าทั้ง 3 แห่งสร้างมูลค่า 6,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อปี (ราว 195,000 ล้านบาท) หรือคิดเป็นราว 13.7 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อวัน (ราว 446 ล้านบาท) ประตูด่านที่สร้างมูลค่ามากที่สุดคือ ด่านจินซานจ็อต ที่อยู่ภายใต้การควบคุมของ 3BHA

วางระบบหารายได้จากการเปิดด่าน

จีนเคยระงับการค้าข้ามพรมแดนกับทางตอนเหนือของรัฐฉานเป็นเวลาหลายเดือน แต่ในเดือน มีนาคม 2568 จีนก็กลับมาเปิดด่านค้าขายอีกครั้งอย่างเงียบๆ ผ่านช่องทางด่านที่ 3BHA เป็นผู้ควบคุมอยู่ เพราะจีนไม่อยากให้การค้าข้ามพรมแดนซบเซา ไม่ใช่เพราะต้องการแสดงออกว่าสนับสนุนฝ่ายต่อต้านรัฐบาลทหารพม่า อย่างไรก็ตามจีนก็ยังคงปิดกั้นการส่งออกสินค้าที่จะกลายเป็นการช่วยเหลือปฏิบัติการทางทหารขององค์การติดอาวุธชาติพันธุ์ EAOs ในพม่า

3BHA เริ่มอาศัยโอกาสที่มีการเปิดด่าน ทำการเก็บภาษีที่ด่านอย่างเป็นระบบ รวมถึงมีการวางระบบลงทะเบียนออนไลน์และการจดทะเบียนยานพาหนะ มีการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการเก็บภาษีที่พัฒนามาจากจีนโดยมีการเพิ่มภาษาพม่ากับภาษาอังกฤษเข้าไปด้วย ซึ่งจะทำให้การบริการการค้าข้ามแดนเป็นไปอย่างราบรื่นและรวดเร็วมากขึ้น รวมถึงมีการใช้เจ้าหน้าที่ช่วยตอบคำถามต่างๆ ที่มาจากบริษัทขนส่งหรือผู้ค้าเพื่อให้เกิดความโปร่งใสมากชึ้นและเกิดการสื่อสารที่ดีขึ้น

บริษัทขนส่งของจีนเปิดเผยว่า โดยปกติแล้วจะมียานพาหนะจากมณฑลยูนนานของจีนข้ามเข้าไปในพม่ามากกว่า 600 คัน การค้าข้ามพรมแดนพม่า-จีนสร้างรายได้ให้กับบริษัทขนส่งเกือบ 400 บริษัท ทำให้การค้าเช่นนี้มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจ อีกทั้งยังสะท้อนว่า พอเป็นเรื่องเศรษฐกิจแล้ว จีนก็จะปรับตัวในแบบที่เน้นคำนวนผลประโยชน์โดยปฏิสัมพันธ์กับกลุ่มที่สร้างเสถียรภาพทางการค้าข้ามพรมแดนได้ในเวลานั้น ซึ่งในที่นี้คือ 3BHA ทำให้จีนปล่อยให้มีอิทธิพลของตัวเองอยู่ในทั้งฝ่ายรัฐบาลทหารและฝ่ายกองกำลังต่อต้าน โดยไม่เข้าข้างใครแบบสุดขั้ว

รัฐบาลทหารก็ยังคงเป็นผู้ควบคุมหมู่เจ้อยู่ และมีสองด่านที่ใช้เป็นทางเข้าออกของผู้ค้าขายข้ามพรมแดน แต่ก็มีการควบคุมการเข้าออกของสินค้าและผู้คนอย่างเข้มงวด ในทางตรงกันข้ามด้านที่ควบคุมโดย 3BHA คือด่านจินซานจ็อตนั้นมีการปล่อยสินค้าเข้าออกด่านอย่างอิสระมากกว่า การที่กลับมาเปิดด่านทำให้สินค้าจีนเริ่มกลับมาปรากฏในหมู่เจ้และล่าเสี้ยวอีกครั้ง

ถึงแม้ว่า 3BHA จะมีการดูแลจัดการด้านการค้าผ่านด่าน แต่การขนส่งสินค้าจากชายแดนไปยังตลาดกลางของพม่าก็ยังคงมีค่าใช้จ่ายสูงและเสี่ยงอันตราย ส่วนหนึ่งเพราะ 3BHA ควบคุมพื้นที่ลงไปทางตอนใต้ถึงแค่สีป้อเท่านั้น นอกจากนั้นจะเป็นฝ่ายรัฐบาลทหารควบคุมอยู่ ทำให้ผู้ขนส่งต้องเผชิญกับการตรวจค้นที่เข้มงวดจากฝ่ายกองทัพพม่า บางครั้งก็มีการยึดรถ หรือไม่ก็ต้องจ่ายส่วยให้ราคาแพงมากไม่ว่าจะกับฝ่ายรัฐบาลทหารหรือกองกำลังติดอาวุธก็ตาม

เรื่องนี้ทำให้เกิดปัญหาท้าทาย 3BHA ที่ต้องดูแลพื้นที่เหล่านี้ เพราะถึงแม้ว่าพวกเขาจะดูแลจัดการการค้าที่ด่านชายแดนได้ดี แต่ประชาชนก็ประสบปัญหาราคาสินค้าพุ่งสูงเพราะอุปสรรคด้านการขนส่ง นอกจากนี้ประชาชนในล่าเสี้ยวก็ตั้งข้อสังเกตว่า มีอาชญากรรมเพิ่มขึ้นด้วย อย่างการค้ายาเสพติด และมีการเปิดบ่อนการพนันเพิ่มขึ้นในพื้นที่ของพวกเขา

อย่างไรก็ตาม รายได้จากการเปิดด่านก็ทำให้ 3BHA มีทรัพยากรและโอกาสมากพอที่จะพิสูจน์ตัวเองว่าสามารถดำเนินการปกครองพื้นที่ได้ กลายเป็นเสมือนพื้นที่ทดลองทางการเมืองสำหรับ 3BHA ที่จะทดลองการปกครองรูปแบบของพวกเขาเอง 

ถ้าหาก 3BHA มีระบบการจัดการที่มีประสิทธิภาพ ก็จะช่วยสร้างอำนาจต่อรองของพวกเขากับจีนได้ นอกจากนี้การควบคุมด่านชายแดนได้ยังสะท้อนให้เห็นการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอำนาจทางเศรษฐกิจและการเมืองของรัฐฉานตอนเหนือด้วย เนื่องจากเป็นการเพิ่มรายได้ให้กับองค์การติดอาวุธชาติพันธุ์ ลดการพึ่งพิงผู้สนับสนุนจากภายนอก แล้วก็เป็นการโชว์ความสามารถในการปกครองด้วยการจัดหาบริการสาธารณะต่างๆ เช่น โรงพยาบาล

อีกทั้งการที่กองทัพพม่าไม่สามารถยึดพื้นที่ที่สำคัญทางเศรษฐกิจเหล่านี้กลับคืนมาได้ยังเน้นย้ำให้เห็นถึงอำนาจการคัดง้างต่อรองที่ลดลง ในขณะที่จีนก็จะให้ความสำคัญกับกลุ่มที่ให้ประโยชน์กับพวกเขาได้เท่านั้น

เรียบเรียงจาก

Beyond the Checkpoint: Myanmar Ethnic Alliance’s Rise as Border Governors, Athena Awn Naw, Irrawaddy, 18-08-2025
https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/beyond-the-checkpoint-myanmar-ethnic-alliances-rise-as-border-governors.html