ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ นำเสนอภาพลักษณ์ตัวเองว่าจะเป็นผู้นำสันติภาพ ถึงขั้นเปลี่ยนชื่อสถาบันสันติภาพสหรัฐฯ USIP ให้กลายเป็นชื่อตัวเองคือ "สถาบันสันติภาพโดนัลด์ เจ ทรัมป์" และในช่วงที่ผ่านมาเขาก็พยายามทำตามที่ตัวเองพยายามสร้างภาพลักษณ์เอาไว้ด้วยการวางแผนการสันติภาพให้กับทั้งอิสราเอล-ฮามาส และ รัสเซีย-ยูเครน แต่ทว่าก็มีนักวิเคราะห์มองว่าสิ่งที่เขาทำเอื้อประโยชน์ให้กับผู้รุกรานมากกว่าจะเป็นการสร้างสันติภาพอย่างแท้จริง

ภาพจาก: x.com/StateDept

เมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2568 ที่ผ่านมา รัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ได้ประกาศเปลี่ยนชื่อสำนักงานใหญ่สถาบันสันติภาพสหรัฐฯ หรือ USIP ให้กลายเป็น "สถาบันสันติภาพโดนัลด์ เจ ทรัมป์" ซึ่งตั้งตามชื่อประธานาธิบดีคนปัจจุบันที่เคยวางภาพลักษณ์ว่าจะเป็นผู้นำสันติภาพ และในช่วงที่ผ่านมาก็ได้วางแผนสันติภาพให้กับความขัดแย้งของทั้งกรณี สงครามอิสราเอล-ฮามาส และกรณี สงครามรัสเซีย-ยูเครน ภายในช่วงระยะเวลาไล่เลี่ยกัน

แต่นักวิเคราะห์ชาวอเมริกันผู้เคยมีบทบาทในการเมืองสหรัฐฯ มาเป็นเวลานาน ก็ได้เสนอมุมมองว่า แผนการสันติภาพกาซา และแผนการสันติภาพยูเครนนั้นมีทั้งความคล้ายคลึงกันและความแตกต่างกัน ซึ่งล้วนแล้วแต่จะสะท้อนให้เห็นลักษณะเฉพาะบางอย่างของความขัดแย้งเหล่านี้

เจมส์ ซ็อกบี ประธานและผู้ก่อตั้งสถาบันอาหรับอเมริกัน AAI จากวอชิงตันดีซี ผู้ที่เคยเป็นที่ปรึกษาให้กับการหาเสียงของประธานาธิบดีหลายคนในสหรัฐฯ ระบุถึงเรื่องแผนสันติภาพกาซาและยูเครน ว่าถึงแม้ทั้งสองแผนการนี้จะมีเจตนาที่ดูเรียบง่ายอย่างการยุติความรุนแรงในกาซาและยูเครน แต่นักวิจารณ์หลายคนก็ชี้ว่ามันเป็นการยอมตามให้กับฝ่ายผู้รุกรานมากเกินไป

เช่นในกรณีของยูเครน มีการให้พื้นที่เขตแดนทางตะวันออกและทางตอนใต้ของยูเครนแก่รัสเซีย ซึ่งเป็นฝ่ายผุ้รุกรานและใช้กำลังเข้ายึดครองยูเครน ส่วนกรณีของแผนสันติภาพกาซานั้น ไม่มีการให้ความสนใจเกี่ยวกับอาชญากรรมการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ที่อิสราเอลกระทำต่อชาวปาเลสไตน์เลย โดยมีแต่การทึกทักเอาเองว่าเหยื่อของความรุนแรงอย่างชาวกาซาต้องการแค่การช่วยเหลือฟื้นฟูเท่านั้น แต่อนาคตของชาวปาเลสไตน์ก็กลับกลายเป็นเรื่องที่อยู่ในมือคนอื่น

ซ็อกบี ชี้ให้เห็นว่า ปัญหาของแผนการสันติภาพจากทรัมป์ทั้งสองแผนการนี้ มีสาเหตุมาจากเพราะพวกเขาร่างแผนการขึ้นโดยไม่ได้ปรึกษาหารือกับชาวปาเลสไตน์หรือชาวยูเครนเลย สำหรับแผนการของกาซานั้น มีการระบุถึงองค์การบริหารปาเลสไตน์แค่ในแง่ที่ว่าอาจจะมีบทบาทในกาซาบ้าง แต่ต้องผ่านความเห็นชอบจากอิสราเอลและหน่วยงานนานาชาติที่ทำหน้าที่ควบคุมงบประมาณที่จะช่วยเหลือกาซา

สำหรับกรณียูเครนนั้นมีที่มาที่ชวนให้เกิดการโต้แย้ง คือในตอนแรกสหรัฐฯ อ้างว่าพวกเขาพัฒนาแผนการดังกล่าวนี้ร่วมกับรัสเซียโดยอาศัยร่างสันติภาพที่มาจากรัสเซีย แต่ต่อมารัสเซียก็ปฏิเสธว่าสหรัฐฯ ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย จนกระทั่งในที่สุดก็เผยให้ทราบว่าเป็นแผนการร่วมกันระหว่างสหรัฐฯ กับรัสเซีย ซึ่งแผนการดังกล่าวนี้ก่อให้เกิดกระแสต่อต้านจากชาติยุโรปและจากส.ว.พรรครีพับลิกันบางส่วน ทำให้สหรัฐฯ หันไปเข้าหายูเครนบ้าง แล้วก็ทำการเปลี่ยนแปลงแผนการสันติภาพบางส่วนที่ยังไม่ทราบว่าจะถูกใจหรือไม่ถูกใจฝ่ายรัสเซีย

ซ็อกบี มองว่าในร่างแผนการสันติภาพยูเครนมีความแตกต่างจากร่างสันติภาพกาซา ตรงที่ว่าร่างสันติภาพของยูเครนนั้นมีการระบุชัดเจนถึงการยอมรับอธิปไตยยูเครน ทั้งๆ ที่ร่างแผนการอนุญาตให้มีการล่วงล้ำอธิปไตยยูเครนอย่างชัดเจน แต่แผนของกาซานั้นไม่ได้ยอมรับอธิปไตยของปาเลสไตน์แต่อย่างใด และมีการลบล้างความมีอธิปไตยของปาเลสไตน์ไปด้วย โดยให้อิสราเอลและหน่วยงานนานาชาติที่นำโดยสหรัฐฯ เข้าไปมีบทบาทแทน เสมือนกลายเป็นผู้เข้าไปยึดอำนาจในการกำหนดอนาคตของตนเองจากประชาชนชาวปาเลสไตน์

ถึงแม้ว่าจะมีการระบุถึงอำนาจอธิปไตยของปาเลสไตน์บ้าง เพื่อเคารพต่อข้อเสนอซาอุดีอาระเบีย-ฝรั่งเศส โดยการพูดถึงหน่วยตำรวจปาเลสไตน์ แต่ก็เป็นการจัดตั้งกำลังตำรวจแบบที่มีคนภายนอกเป็นผู้กำหนดเงื่อนไขอยู่ดี

ซ็อกบี ยังได้ชี้ให้เห็นอีกว่าผู้ออกแบบแผนสันติภาพกาซาขาดความเข้าใจในเรื่องที่อิสราเอลมีความพยายามมาตลอด 30 กว่าปี ในการที่จะทำให้นานาชาติไม่ยอมรับองค์การบริหารปาเลสไตน์ ปฏิเสธไม่ให้ปาเลสไตน์มีอิสรภาพในการพัฒนาเศรษฐกิจของตัวเอง บีบให้ชาวปาเลสไตน์ต้องพึ่งพิงอิสราเอลอยู่เสมอ พยายามปิดกั้นส่วนที่องค์การบริหารปาเลสไตน์จะปกครองได้ และมักจะละเมิดข้อตกลงด้วยการรุกรานพื้นที่ใต้ปกครองขององค์การบริหารปาเลสไตน์ อีกทั้ง อิสราเอลยังได้พยายามสร้างโครงสร้างพื้นฐานและแหล่งที่พักอาศัยสำหรับชาวอิสราเอลเท่านั้น แล้วก็เล่นเกมกับกลุ่มฮามาสในกาซา ทำให้สถานะของพวกเขาดีขึ้นแต่องค์การบริหารปาเลสไตน์แย่ลง

ในทุกวันนี้สภาพขององค์การบริหารปาเลสไตน์ที่มีอุดมการณ์เรียกร้องความเป็นรัฐอธิปไตยให้กับชาวปาเลสไตน์ เริ่มจะถูกมองว่าเป็นลูกน้องที่ปฏิบัติตามอิสราเอลเท่านั้น แทนที่จะเป็นส่วนที่ปกครองตนเองอย่างเป็นอิสระและเป็นตัวแทนความคาดหวังของชาวปาเลสไตน์ ทำให้ถึงแม้ว่าชาวกาซาจะไม่ชอบกลุ่มติดอาวุธฮามาสอย่างมาก แต่องค์การบริหารปาเลสไตน์ก็มีคะแนนนิยมแย่ยิ่งกว่าฮามาสเสียอีกในสายตาของชาวกาซา

ทางด้านแผนสันติภายูเครนนั้น มีการระบุจำกัดการรุกรานจากรัสเซียอยู่บ้าง แต่ในแผนการสำหรับกาซากลับไม่มีการสร้างข้อจำกัดแบบนี้กับอิสราเอลเลย แม้กระทั่งการตกลงหยุดยิงก็ยังคงคลุมเครือ โดยที่ในแผนการมีการระบุให้อิสราเอลมีอำนาจในการบังคับใช้การหยุดยิง ซึ่งนั่นกลายเป็นการให้อำนาจต่ออิสราเอลในการกระทำอะไรก็ได้โดยไม่ต้องรับผิด โดยที่อิสราเอลก็ยังคงสามารถยึดครองพื้นที่บางส่วนของกาซาต่อไปได้หลังจากที่ถอยทัพไปตามสัญญาแล้ว แต่ชาวปาเลสไตน์เป็นจำนวนมากก็ยังคงต้องอยู่อย่างอดอยาก ไม่มีที่พักอาศัย อาหารและยาก็มีไม่มากพอ

นอกจากนี้แล้ว ซ็อกบี ยังมองว่า แผนการสันติภาพกาซายังเป็นไปได้ยากในบางด้าน เช่น การที่อิสราเอลและสหรัฐฯ มีการตั้งเงื่อนไขในแบบที่ยากจะเกิดขึ้นคือการให้กลุ่มฮามาสปลดอาวุธโดยทั้งหมดและสลายกลุ่มของตัวเอง แต่แผนการที่สหรัฐฯ-อิสราเอล เสนอคือการพัฒนาโครงการที่พักอาศัยให้กับชาวปาเลสไตน์ในกาซาที่อยู่ภายใต้การปกครองของอิสราเอล ก็จะกลายเป็นการบีบให้ชาวปาเลสไตน์ที่กำลังเข้าตาจนให้ย้ายไปอยู่ในสถานที่ๆ ควบคุมโดยอิสราเอล แต่ก็กลายเป็นการละทิ้งให้ชาวปาเลสไตน์บางส่วนอยู่ภายใต้การปกครองของฮามาส ซึ่ง ซ็อกบี มองว่าเป็นการเข้านิยามของเจตนาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

มีข้อสังเกตอีกว่าบทบาทของภายนอกก็มีส่วนในการทำให้แผนการสันติภาพยูเครนกับกาซาต่างกัน ยูเครนได้รับการหนุนหลังจากสหภาพยุโรปแทบทั้งหมด รวมถึงพรรครีพับลิกันที่ไม่ชอบรัสเซียก็ให้การสนับสนุนยูเครนด้วย จนทำให้แผนการสันติภาพยูเครน 28 ข้อของทรัมป์ได้รับการดัดแปลงแก้ไขหลังร่างแรกออกมา

สำหรับร่างสันติภาพของกาซานั้น เดิมทีมาจากกลุ่มชาติอาหรับ แต่ต่อมาสหรัฐฯ และอิสราเอลก็ทำการใส่ข้อเสนอของตัวเองเข้าไปจนทำให้เกิดการลดทอนร่างข้อตกลงแทบไม่เหลือเค้าเดิม หลังจากนั้นทรัมป์ก็ใช้อำนาจกดดันให้ร่างของตัวเองผ่านกระบวนการของสหประชาชาติ จนทำให้ในแผนสันติภาพไม่มีการพูดถึงสิทธิของชาวปาเลสไตน์

ซ็อกบี มองว่าสิ่งที่ชาติอาหรับกับปาเลสไตน์จะทำได้ในตอนนี้คือการเรียกร้องให้มีข้อตกลงสันติภาพที่ดีกว่านี้ ทำให้มีการสร้างแผนการปกครองระดับชาติร่วมกันระหว่างเวสต์แบงค์กับกาซา และต้องการมีการเรียกร้องยืนกรานการยอมรับรัฐปาเลสไตน์จากนานาชาติ ให้ชาวปาเลสไตน์กำหนดอนาคตตัวเอง ไม่เช่นนั้นแล้วทุกอย่างก็อาจจะย้อนกลับไปสู่จุดเริ่มต้นอย่างน่าเศร้า

เรียบเรียงจาก
Comparing the Ukraine and Gaza Peace Deals, Common Dreams, 01-12-2025
State Department announces renaming USIP ‘Donald J. Trump Institute of Peace’, Washington Examiner, 04-12-2025