ในรัฐฉาน ประเทศพม่า มีการซื้อขายน้ำกระท่อมและใบกระท่อมเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยที่ชาวบ้านบอกว่ามีการขาย "ไปทั่วทุกที่" และแทบไม่มีมาตรการควบคุมใดๆ จนมีคนกังวลเรื่องผลกระทบต่อสุขภาพและสังคม เทียบกับก่อนหน้านี้ ก่อนที่จะเกิดรัฐประหารครั้งล่าสุด การขายน้ำกระท่อมมักพบอยู่แค่ตามแถบชายแดนเท่านั้น

น้ำกระท่อมบรรจุขวดขายในรัฐฉาน | ภาพจาก: SHAN 

มีชาวบ้านในพื้นที่รัฐฉานเปิดเผยว่า ในทุกวันนี้มีการเสพและขายน้ำกระท่อมอย่างเปิดเผยมากขึ้นเรื่อยๆ ในหมู่เยาวชนทั่วรัฐฉาน โดยที่ทางการแทบไม่ได้มีการกำกับควบคุมใดๆ จนทำให้เกิดความกังวลในเรื่องสุขภาพ

เทียบกับก่อนหน้าการรัฐประหารปี 2021 การเสพน้ำกระท่อมมักจะกระจุกตัวอยู่ทางชายแดนฝั่งตะวันออกของรัฐฉานที่อยู่ติดกับไทยเท่านั้น เช่น ที่เมืองท่าขี้เหล็ก, เมืองสาด, เมืองโต๋น แต่ในปัจจุบันน้ำกระท่อมได้แพร่ไปยังตอนใต้และตอนเหนือของรัฐฉานด้วย โดยมีคนในพื้นที่เปิดเผยว่ามีการเสพและขายน้ำกระท่อมอย่างเปิดเผยที่ เมืองสู้, บ้านไฮ, น้ำจ๋าง, ปางโหลง, ลายค่า, ต้างยาน, เมืองใย๋, และ ล่าเสี้ยว

มีคนหนุ่มจากเมืองใย๋เล่าว่าเขาเป็นคนที่เดินทางไปมาระหว่างตอนเหนือและตอนใต้ของรัฐฉาน เขาสังเกตเห็นว่ามีการขายกระท่อม "ไปทั่วทุกที่" แล้วตอนนี้ ทั้งๆ ที่ก่อนหน้านี้มีแค่ไม่กี่แห่งเท่านั้น แต่ในปัจจุบันตามถนนเส้นหลักจะมีร้านขายกระท่อม 2-3 ร้านเปิดขายได้อย่างเปิดเผย

ชาวบ้านบอกว่าในตอนนี้กระท่อมกลายเป็นที่นิยมในหมู่วัยรุ่นและผู้ใหญ่ตอนต้น แม้กระทั่งในหมู่ผู้หญิงหรือวัยรุ่นหญิงซึ่งมักจะเสพกันเป็นในกลุ่มเพื่อนฝูง

โดยกระท่อมในรัฐฉานมักจะมีการผสมกับเครื่องดื่มอื่นๆ เช่น น้ำอัดลม แอลกอฮอล์ หรือ เบียร์ ในบางเมืองก็มีการขายแบบที่ผสมมาแล้ว ซึ่งมีเป้าหมายคือกลุ่มลูกค้าวัยรุ่น ราคาน้ำกระท่อมในรัฐฉานปัจจุบันจะขายที่ประมาณขวดละ 25,000-30,000 จ๊าด (ประมาณ 390-460 บาท)

มีรายงานว่าวัตถุดิบกระท่อมส่วนใหญ่น่าจะลำเลียงมาจากพื้นที่ตามแนวชายแดนไทย-พม่า ใกล้กับท่าขี้เหล็ก โดยมักจะมีการซื้อวัตถุดิบใบกระท่อมทีละจำนวนมากก่อนที่จะส่งไปยังพื้นที่อื่นๆ ของรัฐฉานเพื่อแปรรูปและจำหน่าย

ตามกฎหมายของพม่าแล้ว ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่ากระท่อมนับเป็นสิ่งผิดกฎหมายหรือไม่ หลังจากที่เมื่อไม่นานนี้มีการเปลี่ยนแปลงนิยามการจัดประเภทยาเสพติดในกฎหมายของพม่า คนในพื้นที่ก็มองว่ามันได้ส่งผลให้การบังคับใช้กฎหมายไม่คงเส้นคงวา

กระท่อม เป็นพืชที่มีฤทธิ์ทางจิตประสาท โดยมีสารที่ชื่อ ไมทราไจนีน ซึ่งเป็นที่ถกเถียงกันว่ามันมีฤทธิ์เป็นยาได้หรือไม่ หรือเป็นสิ่งที่สร้างความเสี่ยงต่อสุขภาพหรือไม่

โดยถึงแม้ว่าจะเคยมีงานวิจัยที่ระบุว่ากระท่อมสามารถระงับความเจ็บปวดและลดอาการถอนยาโอปิออยด์ได้ แต่ก็มีผู้เชี่ยวชาญเตือนว่ากระท่อมอาจจะส่งผลเสียต่อสุขภาพในเรื่องต่างๆ เช่น หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ การคลื่นไส้อาเจียน และเป็นอันตรายเมื่อผสมกับแอลกอฮอล์หรือสารอื่นๆ นอกจากนี้นักวิจัยทางการแพทย์ยังเตือนว่าเด็ก ผู้ตั้งครรภ์ และ คนที่มีโรคตับหรือโรคไต ไม่ควรเสพกระท่อมด้วย

ถึงแม้ว่าจะมีกระท่อมแพร่หลายไปทั่วในหมู่เยาวชน แต่ผู้คนก็บอกว่าเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นไม่ได้มีการเข้าไปกำกับดูแลใดๆ เลยในเรื่องนี้ อีกทั้งยังมีสมาชิกบางชุมชนที่กลัวว่า ภาวะเศรษฐกิจที่ฝึดเคืองและการขาดเสถียรภาพทางการเมือง จะเป็นตัวกระตุ้นให้เยาวชนหันมาใช้สารเสพติดกันมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่ๆ มีการศึกษาน้อยและขาดโอกาสด้านการงาน อีกทั้งยังมีความกังวลว่าถ้าหากกระท่อมมีการขายและเสพทั่วไปเป็นปกติอาจจะสร้างผลเสียในระยะยาวทั้งต่อสุขภาพและต่อสังคมด้วย

เรียบเรียงจาก
Kratom Use Among Youth Rising Across Shan State as Open Sales Expand, SHAN, 16-05-2026