ผลการศึกษาใหม่ของ ILO ชี้ ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (GenAI) อาจส่งผลกระทบต่อแรงงานในอาเซียนเกือบ 80 ล้านคน แต่ยังไม่พบหลักฐานการเปลี่ยนแปลงด้านการจ้างงานในวงกว้าง - มีความจำเป็นทางมาตรการเชิงนโยบายแบบมุ่งเป้าเพื่อสร้างความพร้อมและความสามารถในการปรับตัวของแรงงาน ภาคธุรกิจและสถาบันต่างๆ ในประเทศอาเซียน

ภาพจาก: ILO

8 กรกฎาคม 2569 ผลการศึกษาใหม่ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ระบุว่า ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (generative artificial intelligence - GenAI) มีแนวโน้มจะส่งผลต่อชีวิตการทำงานของแรงงานเกือบ 80 ล้านคน ในประเทศสมาชิกสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน) อย่างไรก็ตาม มีแรงงานเพียงส่วนน้อยที่ทำงานในอาชีพซึ่งมีความเสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจาก GenAI สูงสุด และจนถึงปัจจุบันยังไม่พบหลักฐานที่บ่งชี้ว่าการเกิดขึ้นของ GenAI ส่งผลให้เกิดการสูญเสียตำแหน่งงานในวงกว้าง [1]

รายงานเรื่อง “ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (GenAI) กับตลาดแรงงานในอาเซียน: ผลกระทบที่มีนัยสำคัญ การเปลี่ยนแปลงที่ยังจำกัด และความพร้อมที่ไม่เท่าเทียม” วิเคราะห์ผลกระทบของ GenAI ที่มีต่องานและตลาดแรงงานใน 11 ประเทศอาเซียน  โดยพิจารณาทั้งระดับความเสี่ยงของแต่ละอาชีพ และแนวโน้มการนำ GenAI มาใช้

จากการประมาณการของ ILO ในปี 2568 พบว่า ร้อยละ 22.9 ของการจ้างงานทั้งหมดในอาเซียน หรือคิดเป็นแรงงานเกือบ 80 ล้านคน ทำงานในอาชีพที่มีโอกาสได้รับผลกระทบจากปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ในระดับที่เกินกว่าขั้นต่ำ อย่างไรก็ตาม มีแรงงานเพียงร้อยละ 3.3 หรือประมาณ 11.7 ล้านคน ที่ทำงานในอาชีพซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงสุด ต่อผลกระทบจาก GenAI ขณะที่แรงงานประมาณร้อยละ 67 ยังคงทำงานอยู่   ในอาชีพที่แทบไม่มีความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจาก GenAI

ใน 9 ประเทศสมาชิกอาเซียนที่มีข้อมูล สิงคโปร์เป็นประเทศที่มีสัดส่วนแรงงานทำงานในอาชีพที่อาจได้รับผลกระทบจาก GenAI ในระดับที่เกินกว่าขั้นต่ำสูงที่สุด คิดเป็นร้อยละ 42.2 ของการจ้างงานทั้งหมด รองลงมา ได้แก่ ฟิลิปปินส์ (ร้อยละ 28.1) ซึ่งส่วนหนึ่งสะท้อนถึงโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศที่ขับเคลื่อนด้วยภาคบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ ตามด้วยอินโดนีเซีย (ร้อยละ 21.7) เวียดนาม (ร้อยละ 20.8) และไทย (ร้อยละ 20.6)

รายงานระบุว่า การจ้างงานในอาชีพที่ได้รับผลกระทบจาก GenAI ระดับสูง ยังคงขยายตัวอย่างต่อเนื่องทั่วทั้งอาเซียน โดยระบุว่า “ตลาดแรงงานมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ แต่จนถึงขณะนี้ยังไม่ปรากฎผลกระทบในวงกว้าง”

รายงานยังพบว่า การนำ GenAI มาใช้ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น และยังไม่แพร่หลาย โดยการใช้งานส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในอาชีพที่ใช้เทคโนโลยีเข้มข้น ขณะที่การนำไปใช้ในงานสำนักงานและงานธุรการยังมีค่อนข้างน้อย แม้อาชีพเหล่านี้จะมีระดับการได้รับผลกระทบจาก GenAI สูงก็ตาม

รายงานชี้ให้เห็นว่า แรงงานเยาวชน (อายุ 15–24 ปี) และแรงงานผู้ใหญ่ มีระดับการได้รับผลกระทบจาก GenAI ใกล้เคียงกัน อย่างไรก็ตาม รายงานพบช่องว่างระหว่างเพศที่มีนัยสำคัญ โดยผู้หญิงมีแนวโน้มทำงานในอาชีพที่มีระดับการได้รับผลกระทบจาก GenAI สูงมากกว่าผู้ชายกว่าสองเท่า เนื่องจากผู้หญิงมีสัดส่วนการทำงานในสายงานธุรการ งานสำนักงาน และวิชาชีพมากกว่าผู้ชาย    

การศึกษายังพบว่า ประเทศต่าง ๆ ในภูมิภาคมีระดับความพร้อมในการรับมือกับ AI ที่แตกต่างกัน โดยสิงคโปร์    มีความโดดเด่นในด้านระบบนิเวศด้าน AI ที่มีขีดความสามารถในการแข่งขันในระดับโลก ด้วยโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัลที่ก้าวหน้า บุคลากรที่มีทักษะสูง และการบูรณาการการทำงานของหน่วยงานภาครัฐในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การนำ AI ไปใช้

เพื่อให้มั่นใจว่านวัตกรรมด้าน AI จะช่วยเพิ่มผลิตภาพ สร้างงานที่มีคุณภาพ และก่อให้เกิดประโยชน์อย่างทั่วถึงและเป็นธรรมในภูมิภาคอาเซียน รายงานฉบับนี้ได้เสนอประเด็นสำคัญที่ควรได้รับการผลักดันในภูมิภาค ได้แก่ การกำกับดูแล AI ที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง การพัฒนาทักษะแรงงานอย่างทั่วถึงผ่านการขยายโครงการยกระดับและพัฒนาทักษะใหม่ โดยให้ความสำคัญกับผู้หญิงและเยาวชน การสนับสนุนวิสาหกิจขนาดกลาง ขนาดย่อม และขนาดเล็ก (MSMEs) ให้สามารถก้าวข้ามอุปสรรคในการใช้ AI รวมทั้งการส่งเสริมการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และการประสานความร่วมมือด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน

คริสเตียน วีเกลัน (Christian Viegelahn) นักเศรษฐศาสตร์ของ ILO และผู้เขียนหลักของรายงานฉบับนี้ กล่าวว่า “การใช้ประโยชน์จาก GenAI ให้เกิดผลอย่างแท้จริง ต้องอาศัยมากกว่าการเข้าถึงเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว การเพิ่มผลิตภาพต้องอาศัยการลงทุนด้านทุนมนุษย์และระบบคุ้มครองทางสังคม ท้ายที่สุดแล้ว ผลลัพธ์ของตลาดแรงงานในอนาคตจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับระดับการได้รับผลกระทบจาก GenAI เพียงอย่างเดียว แต่จะขึ้นอยู่กับการตัดสินใจเชิงนโยบายเพื่อสร้างความพร้อมและความสามารถในการปรับตัวของแรงงาน ภาคธุรกิจ และสถาบันต่าง ๆ เป็นสำคัญ”

....
[1] ระดับการได้รับผลกระทบจาก GenAI วัดจากความเป็นไปได้ในเชิงเทคนิคที่ GenAI จะสามารถทำงานแทนหรือช่วยสนับสนุนภารกิจต่าง ๆ ของแต่ละอาชีพ