14 พ.ค. 2567 บุ้ง-เนติพร เสน่ห์สังคม นักกิจกรรมและผู้ต้องขังคดีทางการเมือง เสียชีวิตในวัย 28 ปี จากภาวะหัวใจหยุดเต้นฉับพลัน ขณะถูกควบคุมตัวในการดูแลของราชทัณฑ์ หลังอดอาหารประท้วงเป็นเวลา 110 วัน ตั้งแต่วันที่ 27 ม.ค. 2567 ซึ่งนับว่าเป็นนักโทษการเมืองไทยรายแรกที่เสียชีวิตจากการอดอาหารประท้วง และเป็นรายที่สองที่เสียชีวิตขณะถูกคุมขังในเรือนจำด้วยคดี ม.112 ต่อจาก อากง-อำพล ตั้งนพกุล ที่เสียชีวิตเมื่อปี 2555

เนติพรเข้าร่วมการเคลื่อนไหวทางการเมืองในประเด็นการศึกษาร่วมกับกลุ่ม ‘นักเรียนเลว’ แล้วขยับมาเคลื่อนไหวประเด็นปฏิรูปสถาบันพระมหากษัตริย์ภายใต้ชื่อกลุ่ม ‘ทะลุวัง’ โดยมีรูปแบบการเคลื่อนไหวลักษณะ ‘ทำโพล’ สำรวจความคิดเห็นเกี่ยวกับประเด็นสถาบันพระมหากษัตริย์ในพื้นที่สาธารณะ ทำให้เนติพรถูกดำเนินคดีมาตรา 112 จากการทำโพลในปี 2565 ทั้งหมด 2 คดี คือ คดีทำโพลสำรวจความเดือดร้อนจากขบวนเสด็จที่บริเวณห้างสยามพารากอน และคดีทำโพลเกี่ยวกับพระราชอำนาจของสถาบันกษัตริย์

การอดอาหารประท้วงครั้งนี้นับเป็นการอดอาหารประท้วงครั้งที่ 2 ของเนติพร ซึ่งเป็นการอดอาหารหลังถูกศาลสั่งถอนประกันทั้งคู่ โดยเนติพรถูกศาลสั่งถอนประกันครั้งแรกเมื่อ 3 พ.ค. 2565 และเธอได้อดอาหารประท้วงเป็นเวลา 64 วัน (ตั้งแต่ 2 มิ.ย. 2565 - 4 ส.ค. 2565) รวมระยะเวลาที่ถูกคุมขัง 94 วัน ก่อนได้รับการประกันตัว

กระทั่ง 26 ม.ค. 2567 ศาลอาญากรุงเทพใต้มีคำสั่งถอนประกันเนติพรจากกรณีประท้วงเรียกร้องให้ถอด เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ สมาชิกวุฒิสภาออกจากการเป็นศิลปินแห่งชาติ เมื่อ 6 ส.ค. 2566 พร้อมถูกศาลอาญากรุงเทพใต้สั่งลงโทษจำคุกเป็นเวลา 1 เดือน ในวันเดียวกัน จากคดีละเมิดอำนาจศาลเมื่อ 19 ต.ค. 2566

ทั้งนี้ ตั้งแต่รัฐประหาร 2549 - ปัจจุบัน (พฤษภาคม 2568) ประเทศไทยมีการใช้ร่างกายประท้วงไม่ต่ำกว่า 50 ครั้ง เหตุต้านรัฐประหาร ค้านการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหิน การเรียกร้องสิทธิประกันตัว และอดพร้อมคนที่ถูกคุมขังในเรือนจำ

หลังการชุมนุมของคณะราษฎร 2563 นำมาสู่การดำเนินคดีทางการเมืองในปี 2564 ได้มีนักกิจกรรมหลายคนถูกคุมขังและเลือกใช้วิธีการอดอาหารประท้วงในเรือนจำเพื่อเรียกร้องสิทธิการประกันตัว เริ่มจาก เพนกวิน-พริษฐ์ ชิวารักษ์ และ รุ้ง-ปนัสยา สิทธิจิรวัฒนกุล จากนั้นก็มีการประท้วงอดอาหารเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง แม้หลังเนติพรเสียชีวิตก็ยังมีนักกิจกรรมเลือกใช้วิธีการอดอาหารประท้วงต่อ อย่างกรณี ขนุน-สิรภพ พุ่มพึ่งพุทธ ที่อดอาหารในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2568

สุดท้ายนี้ เนติพรได้เคยเปิดเผยกับศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนถึงเหตุผลที่ตนเลือกใช้วิธีการอดอาหารประท้วงว่า ‘รู้สึกว่ามันไม่ยุติธรรม ศาลไม่ยุติธรรม สิ่งที่บุ้งยอมแลกคืออย่างน้อยก็ให้เป็นตราประทับว่า ศาล ผู้พิพากษา และกระบวนการยุติธรรม ได้ฆ่าลูกหลานของตุลาการเสียเอง’ โดยข้อเรียกร้องในการอดอาหารของเนติพรมี 2 ข้อ คือ ให้มีการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม และต้องไม่มีคนที่เห็นต่างทางการเมืองถูกคุมขังอีก

หมายเหตุ - ผลงานชิ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการปริญญานิพนธ์วารสารสนเทศและสื่อใหม่ (Senior Project) ของนิสิตภาควิชาวารสารสนเทศ คณะนิเทศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีการศึกษา 2567 โดยมีผู้จัดทำคือ โยษิตา สินบัว

อ้างอิง

• บุ้ง ทะลุวัง เสียชีวิตแล้ว หลังอดอาหารประท้วง-ถูกคุมขังในเรือนจำเป็นวันที่ 110 - BBC News ไทย
• ชวนรู้จัก ‘บุ้ง ทะลุวัง’ ชีวิต ความฝัน และเรื่องของ ‘หยก’ ที่เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต | ประชาไท
• รพ.มธ.ชันสูตรพลิกศพ ‘บุ้ง - เนติพร’ แต่ยังต้องรอผลแล็บอีกอย่างน้อย 1 เดือน ก่อนแพทย์สรุปสาเหตุการเสียชีวิต | ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน
• ‘ชีวิตแลกสิทธิ’ ด้วยกระบวนการอยุติธรรม การอดอาหารจึงเป็นทางออกสุดท้ายในวันที่รัฐไม่ฟังเสียงประชาชน | ประชาไท
• ทะลุวังเผย ‘บุ้ง’ ปฏิเสธการรักษา-ไม่ประสงค์ให้ยื้อชีวิต ถ้าตายขอมอบร่างให้คณะแพทย์ มธ. | ประชาไท
• ทำไมขนุนต้องอดอาหาร? ทำไมยื่นขอประกันตัวแล้วไม่ได้? - iLaw
• เข้าสู่วันที่ 12 การประท้วงอดน้ำ-อาหารของ “บุ้ง” ยืนยันตายเพื่อ “ปฎิรูปกระบวนการยุติธรรม”