ตุรกีภายใต้การปกครองของประธานาธิบดีเออร์โดอัน เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าการรวมอำนาจในมือคนเดียว ส่งผลทำลายขบวนการแรงงานอย่างไร เมื่อเขาได้รับอำนาจเพิ่มขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 2019 นักสหภาพแรงงานถูกจับกุมบ่อยครั้ง กฎหมายแรงงานไม่ทำงาน เงินเฟ้อพุ่งสูงถึง 38% ส่วนแบ่งรายได้ของคนทำงานลดลง รัฐสภากลายเป็นไร้ประโยชน์ ระบบยุติธรรมเป็นเครื่องมือทางการเมือง

สมาชิกสหภาพแรงงานประมาณ 23,000 คน ในตุรกีประท้วงเพื่อค่าจ้างที่เหมาะสมและเดินขบวนในเมืองอิซเมียร์ (Izmir) เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2025 | ที่มาภาพ: Umar Karatepe/DISK

สิ่งที่เกิดขึ้นกับคนงานในตุรกีหลังจากประเทศนี้ลงคะแนนเสียงให้รวมอำนาจไว้ในมือชายคนเดียว คือประธานาธิบดีเรเจป ตายยิป เออร์โดอัน (Recep Tayyip Erdoğan) ควรเป็นสัญญาณเตือน ให้ขบวนการแรงงานในประเทศอื่น ๆ ในโลกได้เห็น

"เมื่อประชาธิปไตยหดตัวลง มันจะทำร้ายคนทำงาน เมื่อชายคนเดียวมีอำนาจทั้งหมด" อาร์ซู เชอร์เคซอกลู (Arzu Çerkezoğlu) ประธานสหพันธ์สหภาพแรงงานก้าวหน้าแห่งตุรกี (DISK) กล่าว "รัฐสภากลายเป็นสิ่งไร้ประโยชน์ ไม่มีการแบ่งแยกอำนาจ ประธานาธิบดีสามารถควบคุมกฎหมายที่ถูกบัญญัติ และระบบตุลาการได้ ระบบยุติธรรมกลายเป็นเครื่องมือทางการเมือง"

"กฎหมายแรงงานของเราไม่ทำงาน" เธอกล่าว "ส่วนแบ่งของคนงานจากรายได้ประชาชาติลดลง" อัตราเงินเฟ้อรายปีอยู่ที่ 38% และนั่นเป็นอัตราที่ต่ำที่สุดตั้งแต่ปี ค.ศ. 2021 ส่วนอัตราเงินเฟ้อรายปีสำหรับที่อยู่อาศัยและสาธารณูปโภคอยู่ที่ 74%

DISK เป็นตัวแทนคนทำงานคอปกน้ำเงิน (blue-collar workers) ทั้งในภาครัฐและเอกชน สหพันธ์พี่น้องคือ KESK เป็นตัวแทนพนักงานรัฐประเภทสำนักงาน (white-collar) สมาชิก DISK ส่วนใหญ่จากทั้งหมด 327,000 คน ทำงานให้เทศบาลหรือในโรงงาน

ในปี ค.ศ. 2017 DISK ทำงานให้ความรู้สมาชิกเพื่อลงคะแนนเสียงคัดค้านในการลงประชามติที่จะเปลี่ยนรัฐธรรมนูญตุรกีให้รวมอำนาจในตัวประธานาธิบดีมากขึ้น ซึ่งเป็นตำแหน่งที่เออร์โดอันดำรงอยู่ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2014 (ก่อนหน้านั้นเขาเป็นนายกรัฐมนตรีตั้งแต่ปี ค.ศ. 2003) "เราจัดการศึกษาในที่ทำงาน" เชอร์เคซอกลูกล่าว "เราแสดงตัวอย่างจากประเทศอื่นๆ และทำนายสิ่งที่จะเกิดขึ้นที่นี่"

แต่สหภาพแรงงานตุรกีมีสมาชิกเพียง 10-12% เท่านั้น และผู้นำบางคนสนับสนุนเออร์โดอัน ผู้มีสิทธิเลือกตั้งอนุมัติการลงประชามติด้วยคะแนน 51.4% และเออร์โดอันได้รับอำนาจใหม่อย่างมหาศาลเริ่มตั้งแต่ปี ค.ศ. 2019

ผู้นำสหภาพแรงงานถูกจับกุมบ่อยครั้ง

ปัจจุบันการจับกุมผู้นำสหภาพแรงงานเป็นเรื่องธรรมดา รองประธาน DISK คนหนึ่งเพิ่งติดคุกมา ถูกตั้งข้อหา "กิจกรรมก่อการร้าย" ทั้งนี้ ในยุโรปมีเพียงเบลารุสเท่านั้น ซึ่งเป็นเผด็จการอย่างเป็นทางการ ที่มีประวัติการปราบปรามสหภาพแรงงานแย่กว่าตุรกี

"การจับกุมเป็นข้อความถึงสังคม" เชอร์เคซอกลูกล่าว "ให้พวกเราหยุดพูด"  นักแสดงภาพยนตร์ชื่อดังสองคนเพิ่งถูกรัฐบาลฟ้องร้อง เพราะคำพูดที่พวกเขาพูดในปี ค.ศ. 2013

โดยประเพณีสหภาพแรงงาน DISK จะนำการชุมนุมใหญ่ในวันแรงงาน (May Day) แต่ปีนี้รัฐบาลห้ามการชุมนุมวันแรงงานในจัตุรัสทักซิม (Taksim Square) อันโด่งดังของอิสตันบูล เหมือนที่ทำเกือบทุกปีตั้งแต่ปี ค.ศ. 1979 สหภาพและคนทำงานหนุ่มสาวจึงรวมตัวกันในสถานที่อื่น มีประชาชนระหว่าง 50,000-100,000 คน เข้าร่วม สโลแกนของพวกเขาคือ "เราจะเอาขนมปัง ความยุติธรรม และเสรีภาพกลับคืนมา"

เมื่อการสำรวจความคิดเห็นแสดงว่าเขาอาจแพ้การเลือกตั้งประธานาธิบดีปีนี้ให้เอเครม อิมาโมกลู (Ekrem Imamoğlu) นายกเทศมนตรีอิสตันบูล ในเดือนมีนาคม 2025 เออร์โดอันให้จับกุมอิมาโมกลูและตั้งข้อหาก่อการร้าย ทุจริต และไม่ได้จบมหาวิทยาลัย

เมื่อเรือนจำกลายเป็นสัญลักษณ์ความกลัวของประชาชน

หลังการจับกุม เออซกูร์ เชลิก (Özgür Çelik) ซึ่งเป็นนักการเมืองระบุว่า "สหภาพแรงงานเป็นหนึ่งในกลุ่มองค์กรแรกสุดที่ออกมาประท้วงบนถนนในอิสตันบูล" เชลิกเป็นหัวหน้าสาขาอิสตันบูลของพรรคประชาธิปไตยสังคม ที่เสนออิมาโมกลูเป็นประธานาธิบดี คือพรรคประชาชนสาธารณรัฐ (Republican People's Party - CHP) "คนทำงานที่เป็นสมาชิกสหภาพและตัวแทนสหภาพออกมาต่อต้านการจับกุมนายกเทศมนตรีที่ได้รับการเลือกตั้งด้วยความกล้าหาญและความมุ่งมั่น โดยยืนหน้าเทศบาลชิชลี (Şişli Municipality) ซึ่งนายกเทศมนตรีก็ถูกจับกุมเช่นกัน"

"ไม่นานหลังจากนั้น สหภาพแรงงานจากทั่วตุรกี โดยเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับสหภาพแรงงาน DISK เริ่มมาถึงเป็นจำนวนมาก หนึ่งสัปดาห์เต็ม เราอยู่ที่สาราชฮาเน่ (Saraçhane) สวนสาธารณะใหญ่ในอิสตันบูลทุกวัน และทุกวัน สหภาพมาพร้อมสมาชิกและยืนเคียงข้างกันในการต่อสู้เพื่อขับไล่ความพยายามต่อต้านประชาธิปไตยนี้"

"ตั้งแต่ 19 มีนาคม เราจัดการชุมนุมในเมืองต่างๆ ของตุรกีทุกสุดสัปดาห์ และในย่านต่างๆ ของอิสตันบูลทุกสัปดาห์ สหภาพแรงงานยังคงมาร่วม พร้อมธง ป้าย และสมาชิก ให้การสนับสนุนอย่างทรงพลังแก่การเคลื่อนไหวของเรา พวกเขายืนหยัดเพื่อประชาธิปไตย"

เพราะความโกรธที่สะสมต่อทิศทางของตุรกี การชุมนุมใหญ่ประท้วงการจับกุมจึงรวมข้อเรียกร้องต่อต้านรัฐบาลอื่นๆ มากมายด้วย ความยากลำบากที่เพิ่มขึ้นในการหาเลี้ยงชีพทำให้เออร์โดอันเสียการสนับสนุน

ผมได้เห็นเรือนจำอันโด่งดังใน ซิลิฟรี (Silivri) เขตชานเมืองของอิสตันบูล ที่อิมาโมกลูถูกขัง คนในสหภาพแรงงานมีมุขตลกเก่าๆ คนหนึ่งเริ่มแสดงความคิดเห็นทางการเมืองแต่หยุดและพูดว่า "รู้ไหม หนาวที่ซิลิฟรี..." การชุมนุมเพื่อประชาธิปไตยจัดขึ้นที่ซิลิฟรีในสัปดาห์นั้น และผู้พูดขขอบคุณฝูงชนด้วยคำว่า "ไม่หนาวที่ซิลิฟรีอีกต่อไป"

ยุคมืดของสหภาพแรงงาน

DISK เคยผ่านช่วงเวลาที่มืดมนมาแล้ว ในปี ค.ศ. 1980 เมื่อทหารตุรกีรัฐประหาร สหพันธ์และสมาชิกทุกคนถูกห้ามกิจกรรม ผู้บริหารทุกคนถูกจับเข้าคุก ด้วยข้อหาก่อการร้าย

"การรัฐประหารครั้งนั้นมีเป้าหมายชัดเจน" เชอร์เคซอกลู อธิบาย "คือการทำลายชนชั้นแรงงานและสิทธิของพวกเขา คนทำงานเสียสิทธิสหภาพแรงงานเกือบหมดเป็นเวลา 10 ปีเต็ม"

ผู้นำสหภาพแรงงานที่รอดจากการจับกุมต้องหนีไปอาศัยในยุโรป ทำหน้าที่ประชาสัมพันธ์ต่อต้านเผด็จการทหาร และระดมเงินช่วยเหลือเพื่อนร่วมงานที่ติดคุกกับครอบครัว ส่วนคนทำงานที่เหลืออยู่ในตุรกีถูกบังคับให้เข้าสหภาพแรงงานปลอมที่เรียกว่า "สหภาพเหลือง" ซึ่งทำงานเพื่อบริษัทมากกว่าคนทำงาน

จนกระทั่งปี ค.ศ. 1992 สหภาพแรงงานแท้จริงถึงได้รับอนุญาตให้ทำงานอีกครั้ง แต่ผู้นำหลายคนที่กลับมาก็มีชื่ออยู่ในบัญชีดำ ไม่มีใครจ้างงาน

ปัจจุบันสถานการณ์ยังไม่ดีขึ้น "รัฐบาลไม่ได้ปกป้องสิทธิการจัดตั้งสหภาพแรงงาน แต่กลับเข้าข้างนายจ้าง และใช้ตำรวจกดดันคนทำงาน" เชลิก เล่า "เหตุการณ์ล่าสุดที่โรงงานโปโลเนซ (Polonez Factory) ในเขตชาตัลจา (Çatalca) คนงานถูกไล่ออกเพียงแค่เข้าสหภาพแรงงาน และเมื่อออกมาประท้วงก็ถูกตำรวจล้อม"

ทั้งสหภาพแรงงาน CHP และ DISK จึงเรียกร้องให้รัฐบาลเลิกสร้างอุปสรรคต่อการตั้งสหภาพแรงงาน เพิ่มการปกป้องความปลอดภัยในที่ทำงาน และปรับเปลี่ยนระบบภาษีให้คนรวยแบกภาระมากกว่าคนงาน

การต่อสู้ที่ยังดำเนินต่อไป

"ตุรกีไม่เป็นมิตรกับคนที่คิดต่าง" เชอร์เคซอกลู กล่าวตรงไปตรงมา "แต่เราชินแล้ว ตั้งแต่ก่อตั้งสหภาพแรงงาน  DISK ในปี ค.ศ. 1967 เรามักจะวิจารณ์รัฐบาล และรัฐบาลก็มักจะมาจับเรา"

อาซาเลตติน อาร์สลาโนกลู (Asalettin Arslanoğlu) หัวหน้าสหภาพแรงงาน DISK สาขาอิสตันบูล เล่าประสบการณ์ตัวเองว่าถูกจับถึง 7 ครั้ง ติดคุกรวมกันปีครึ่ง

สำหรับผู้นำ DISK แล้ว พวกเขาต้องสู้ใน 2 แนวรบพร้อมกัน ทั้งเพื่อประชาธิปไตยในสังคม และเพื่อสิทธิของสมาชิกในที่ทำงาน และทั้งสองสิ่งนี้สำคัญเท่า ๆ กัน

การต่อสู้ยังคงดำเนินต่อไป เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2025 พนักงานเทศบาล 23,000 คน พร้อมครอบครัว ไม่ว่าจะเป็นคนขับรถ คนดูแลสวน ภารโรง ได้ประท้วงและเดินขบวนในเมืองอิซเมียร์ (Izmir) เพื่อเรียกร้องเงินเดือนที่สมเหตสมผล

เมื่อถามว่าเชอร์เคซอกลูกลัวถูกจับหรือไม่ เธอตอบง่ายๆ "ไม่กลัว การถูกจับเป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้ ทุกเช้าฉันตื่นมาแล้วถามตัวเอง 'วันนี้เขาจะจับใครบ้าง?' แต่กระนั้น เราก็ไม่ควรยอมให้ตัวเองชินกับสิ่งแบบนี้"

ที่มา:
Take It from Turkish Workers: You Don’t Want a Strongman (Labor Notes, Jane Slaughter, 2 June 2025)